Cho đến thời điểm này, thị trường lịch bloc đã bắt đầu sôi động. Khác với mọi năm, mùa lịch bloc 2011, 55 NXB trong cả nước đã ngồi lại với nhau để bàn bạc, thống nhất chia thành 4 nhóm xuất bản bao gồm: Chính trị - xã hội, Văn hóa - Giáo dục, Khoa học - Công nghệ và Nông nghiệp thông qua Tổng Công ty phát hành sách VN (SAVINA). Dạo quanh thị trường lịch bloc năm nay, thấy đã có sự tăng giá so với những năm trước, trong khi đó số lượng và mẫu mã không thực sự nhiều để người tiêu dùng lựa chọn. Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Kiểm, Cục trưởng Cục Xuất bản (Bộ Thông tin và Truyền thông), đơn vị quản lý việc xuất bản lịch bloc về vấn đề này.
Khác với mọi năm, thay vì các NXB liên kết với đối tác bên ngoài để làm lịch, thì năm nay 55/60 NXB đã tập trung thành bốn nhóm để làm lịch. Sự thay đổi này khiến dư luận lo ngại, phải chăng hình thức “độc quyền” nhằm kiểm soát thị trường lịch bloc 4 năm trước đã rất “vất vả” mới xóa được, nay đã quay trở lại, thưa ông?
- Qua thống kê, tổng kết, việc sản xuất lịch bloc trong 4 năm phá bỏ sự liên kết, hay dư luận còn coi là thế “độc quyền” trong việc xuất bản lịch đã bộc lộ nhiều hạn chế: Lãng phí thừa, ế; Lợi nhuận từ xuất bản lịch thất thoát do không kiểm soát được nguồn thuế do bán không có hóa đơn; Các nhóm lịch không hoạt động, việc xuất bản lịch được thực hiện với các đối tượng liên kết.Vì thế, mục đích kinh tế đã được đặt trên lợi ích phục vụ. Trong những năm này có thể thấy sự xuất hiện áp đảo của mặt hàng có tỷ suất lợi nhuận cao, tập trung ở nhóm lịch màu, lịch trung, lịch đại, siêu đại… vắng hẳn trên thị trường loại lịch tiểu dành cho đối tượng bình dân, ở vùng sâu, vùng xa…; Bất cập lớn nhất là nội dung trên lịch đòi hỏi chính xác từng ngày, nhưng việc tự chủ trong làm lịch những năm qua đã phát hiện ra nhiều sai sót…
Ông có thể cho biết cụ thể hơn?
- Lãng phí thừa, ế! Đơn cử như NXB Văn hóa thông tin từ chỗ nộp ngân sách hơn 1 tỷ đồng, dần dần đã giảm xuống 400 triệu đồng và cuối cùng là lỗ. Có năm, hàng tấn lịch không tiêu thụ được đã đưa vào nghiền giấy, rất đau xót. Hay mùa lịch năm 2006, Cục Xuất bản đã phải thu hồi loại lịch in ngày 29 Tết âm lịch thành ngày mồng 2 Tết âm lịch, đây là điều tối kỵ trong việc làm lịch! Bên cạnh đó cũng đã xuất hiện một số loại lịch đăng tải nội dung trái với sự thật lịch sử, làm ảnh hưởng chung tới uy tín của người làm lịch…
Việc liên kết nhóm của các NXB có sự can thiệp của cơ quan quản lý, ở đây cụ thể là Cục Xuất bản không, thưa ông?
 Mua lịch bloc tại Trung tâm phát hành lịch. |
- Không có sự ép buộc hay can thiệp nào mà hoàn toàn tự nguyện! Trước những bất cập như đã nói ở trên, các NXB đã kiến nghị với Hội Xuất bản tạo ra cơ chế mới làm sao để người tiêu dùng, Nhà nước và NXB có lợi. Do đó, tháng 3/2010, các NXB là hội viên của Hội Xuất bản đã dự họp về vấn đề sản xuất lịch và đi đến thống nhất kiến nghị hội đứng ra liên kết các NXB trong việc sản xuất lịch bloc. Theo đó, 4 nhóm làm lịch bloc đã được lập ra và cùng thỏa thuận phương án sản xuất và phát hành lịch bloc năm nay. Chỉ có 5 NXB vẫn “đứng ngoài cuộc” là NXB Đại học Quốc gia TP.Hồ Chí Minh, NXB Sân khấu, NXB Trẻ, NXB Đại học Sư phạm TP.Hồ Chí Minh và NXB Đại học Kinh tế quốc dân Hà Nội.
Việc liên kết nhóm liệu có tạo nên tình trạng độc quyền gây khan hiếm dẫn đến tăng giá lịch năm nay?
Mùa lịch block 2011 được 4 nhóm khai thác theo 4 chủ đề khác nhau với hơn 40 mẫu. Nhóm Chính trị - xã hội: thông tin về chính trị, lịch sử, khai thác tranh dân gian, tranh lụa, phong cảnh làng quê…; Nhóm Văn hóa - Giáo dục: ngày xuân, các loại hoa; Nhóm Khoa học - Công nghệ: Bộ ảnh 3D về các di tích lịch sử của Hà Nội; Nhóm Nông nghiệp: phong cảnh đất nước Việt Nam… |
Việc làm này có ảnh hưởng như thế nào tới thị trường lịch bloc năm nay, thưa ông?
- Tôi cho rằng việc làm này sẽ ảnh hưởng tới thị trường lịch bloc năm theo hướng tích cực. Tính phục vụ và diện phục vụ sẽ tăng lên. Với hơn 16 triệu bản lịch bloc dự kiến được làm, thị trường phát hành lịch sẽ rộng khắp cả nước với nhiều thể loại lịch khác nhau chứ không chỉ đơn thuần là loại lịch nhiều tiền như lịch trung, đại, siêu đại.
Như ông vừa cho biết, mùa lịch 2011 dự kiến sẽ phát hành khoảng 16 triệu bản lịch bloc ra thị trường. Nhiều người lo ngại sẽ xảy ra tình trạng khan hiếm?
- Theo thống kê sơ bộ, tới thời điểm này, Cục Xuất bản đã cấp phép cho xuất bản tới hơn 17 triệu bản lịch bloc. Thực tế những năm trước, lịch bloc tiêu thụ được mỗi năm chỉ khoảng 13-14 triệu bản. Năm nay, hội đưa ra con số dự tính là hơn 16 triệu bản. Như vậy đã tính số dư hợp lý cho nhu cầu sử dụng lịch bloc. Sẽ không xảy ra tình trạng khan hiếm lịch. Hơn thế, con số xuất bản này cũng chưa phải cố định mà có thể thay đổi, khi thị trường có nhu cầu thì vẫn có thể đăng ký làm thêm!
Khảo sát trên thị trường thì các loại lịch bloc năm nay đều có sự tăng giá. Ông có thể nói gì về vấn đề này?
- Việc tăng giá lịch là vấn đề bất khả kháng trong khi yếu tố liên quan tới lịch như giá giấy, công in, nhân công… đều tăng vùn vụt như hiện nay. Nhưng có thể khẳng định, việc tăng giá lịch không phải do khan hiếm lịch gây ra!