Một sự kiện được mọi người, mọi giới trong xã hội rất quan tâm là: ngày 12/2/2009, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 21/2009/QĐ-TTg về giá điện năm nay và các năm 2010-2012 theo cơ chế thị trường. Trước đây, dù đã có nhiều nỗ lực nhằm để giá điện phù hợp cơ chế thị trường và ngành điện (cụ thể là TCT Điện lực Việt Nam-EVN) mất sự độc quyền trong việc chi phối, Chính phủ vẫn phải bù giá cho ngành điện mỗi năm hàng nghìn tỷ đồng và EVN vẫn chưa được tái kết cấu. Vì vậy, Quyết định số 21/2009 chính là bước đi mạnh mẽ nhằm tạo một động lực mới cho nền kinh tế nước ta trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế thế giới đang ở giai đoạn chưa hồi phục. Trong cuộc họp báo ngày 17/2 công bố quyết định trên, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải cho rằng, việc tăng giá điện là bước đi tất yếu và Chính phủ đã tính toán, cân nhắc kỹ lưỡng các phương án để hạn chế tác động xảy ra ở mức thấp nhất đối với đời sống kinh tế xã hội, đồng thời vẫn bảo đảm được mục tiêu cải thiện tình hình tài chính ngành điện, minh bạch hóa thị trường điện.
Theo quyết định trên, từ ngày 1/3/2009, mức giá điện bán lẻ bình quân là 948,5 đ/kWh (chưa gồm thuế giá trị gia tăng) được áp dụng thống nhất trên toàn quốc cho các đối tượng khách hàng. Làm rõ thêm những vấn đề xung quanh quyết định mới, ông Đỗ Hữu Hào - Thứ trưởng Bộ Công thương trong cuộc họp báo cho rằng, xét trên bình diện chung, tác động của việc tăng giá điện là tương đối nhỏ bởi tổng số tiền chênh lệch do tăng giá bằng khoảng 0,35% GDP dự kiến cả năm, làm giảm tốc độ tăng GDP khoảng 0,05-0,06%, trực tiếp làm tăng giá cả tiêu dùng khoảng 0,25-0,3%. Dự kiến giá điện cho sản xuất chỉ tăng 6-7,5%, tức là bằng khoảng 2.300 tỷ đồng trong năm 2009. Chi phí cho đa số các ngành sản xuất chỉ tăng ở dưới mức 1% giá thành. Giá điện dự kiến bình quân cho sinh hoạt tăng khoảng 13%, sẽ làm tăng tiêu dùng cuối cùng của cá nhân trong năm nay khoảng 0,3-0,35%, chi tiêu của các hộ gia đình tăng khoảng 3%. Một vấn đề khác được nhiều người quan tâm là tác động của việc tăng giá điện đến đời sống của hộ nghèo sẽ như thế nào? Ông Hào cho biết, Chính phủ đã có chính sách hỗ trợ giá đối với các hộ nghèo, hộ có thu nhập thấp bằng biểu giá điện sinh hoạt áp dụng với bậc thang đầu tiên ở mức 50kWh với mức bù giá bằng 35-40% giá bán điện bình quân. Hiện cả nước có khoảng 21,1% số hộ thuộc diện nghèo, hộ có thu nhập thấp, trong khi đó, số hộ sử dụng bình quân dưới 50kWh/tháng trong năm ngoái là 23% và trên 50% ở nông thôn, miền núi do các tổ chức kinh doanh điện nông thôn bán lẻ. Như vậy, nếu thực hiện được trợ giá thì toàn bộ số hộ thuộc diện nghèo và đa số hộ có thu nhập thấp sẽ giảm được lượng bù giá đúng cho đối tượng thuộc diện chính sách. Còn đối với số hộ sử dụng mức từ 51-100kWh/tháng, vì cũng là hộ cận nghèo, phương án giá mới quy định giá cho bậc thang này sẽ được giữ ở mức bằng mức giá thành bình quân trong sản xuất kinh doanh điện, tức là ngành điện không có lãi. Đến năm 2010, sẽ nghiên cứu để áp dụng cơ chế bù giá trực tiếp cho các hộ nghèo, hộ có thu nhập thấp tiêu thụ dưới 50kWh/tháng theo hoá đơn tiền điện thực tế hàng tháng.
Để tránh hiệu ứng tâm lý thường xảy ra mỗi khi giá xăng, giá điện tăng, vẫn theo ông Hào, thời gian tới, công tác quản lý thị trường sẽ được đặc biệt tăng cường, sẽ nghiêm trị những hành động trục lợi theo kiểu “té nước theo mưa” nhằm tăng giá các mặt hàng khác. Như vậy, việc tăng giá điện sẽ không làm giảm tác dụng của các gói kích cầu, tránh suy giảm kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội mà Chính phủ đã bắt đầu triển khai riết ráo thời gian qua.
Phạm Quang