Tăng diện tích cảnh báo trên bao thuốc lá lên 85%: Cần làm ngay, không chia nhỏ lộ trình

Thời sự
SKĐS - Việt Nam đã duy trì 6 mẫu cảnh báo sức khỏe với diện tích 50% trên bao bì thuốc lá suốt 13 năm qua. Trong khi hiệu quả cảnh báo suy giảm rõ rệt, hiện xếp thứ 95/212 quốc gia về diện tích cảnh báo.

Các chuyên gia đề xuất nâng diện tích cảnh báo sức khỏe lên 85%, đồng thời đổi mới hình ảnh, nội dung cảnh báo, không nên tiếp tục trì hoãn hoặc chia nhỏ lộ trình thực hiện.

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho biết, mỗi năm, thuốc lá gây ra hơn 100.000 ca tử vong tại Việt Nam và là nguyên nhân trực tiếp của khoảng 25 nhóm bệnh, đặc biệt là ung thư, bệnh tim mạch và bệnh hô hấp mạn tính. 

Trong bối cảnh đó, cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá là một trong những biện pháp kiểm soát thuốc lá có chi phí thấp nhưng hiệu quả cao được WHO khuyến nghị.

Cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá đã lạc hậu

Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 quy định cảnh báo sức khỏe bằng chữ và hình ảnh phải chiếm ít nhất 50% diện tích mỗi mặt chính trước và sau của bao thuốc lá. Luật cũng giao Chính phủ quy định lộ trình tăng diện tích cảnh báo.

Tuy nhiên, sau hơn một thập kỷ triển khai, diện tích cảnh báo tại Việt Nam vẫn giữ nguyên ở mức 50%, trong khi nhiều quốc gia đã liên tục mở rộng diện tích cảnh báo và tiến tới áp dụng quy định về bao bì tiêu chuẩn nhằm tăng hiệu quả cảnh báo, hạn chế sức hấp dẫn của sản phẩm.

Tăng diện tích cảnh báo trên bao thuốc lá lên 85%: Cần làm ngay, không chia nhỏ lộ trình- Ảnh 1.

Diện tích cảnh báo tại Việt Nam vẫn giữ nguyên ở mức 50%, trong khi nhiều quốc gia đã liên tục mở rộng diện tích cảnh báo. Ảnh: Minh Đức

Theo thống kê quốc tế năm 2025, 77 quốc gia và vùng lãnh thổ đã áp dụng cảnh báo sức khỏe chiếm ít nhất 65% diện tích bao bì; 11 quốc gia và vùng lãnh thổ áp dụng mức từ 85% trở lên.

Trong khu vực ASEAN, 6 quốc gia thuộc nhóm có diện tích cảnh báo lớn nhất thế giới. Trong đó, Timor-Leste (92,5%), Thái Lan (85%), Singapore, Brunei, Myanmar và Lào (75%).

Việt Nam hiện thuộc nhóm 3 quốc gia có diện tích cảnh báo thấp nhất trong khu vực ASEAN, cùng với Philippines và Indonesia.

Không chỉ có diện tích nhỏ, bộ 6 mẫu hình ảnh cảnh báo hiện hành tại Việt Nam cũng chưa được thay đổi trong 13 năm, mặc dù quy định yêu cầu cập nhật định kỳ 2 năm. Nghiên cứu năm 2019 của Trường Đại học Y tế Công cộng chỉ ra, hiệu quả của cả 6 mẫu cảnh báo đều đã giảm rõ rệt so với năm 2013. Điều này cho thấy cần đồng thời tăng diện tích và thường xuyên cập nhật hình ảnh cảnh báo để duy trì hiệu quả chính sách.

Cần thay đổi cả diện tích, hình ảnh cảnh báo và cách trưng bày thuốc lá

Không chỉ diện tích và hình ảnh cảnh báo, cách thức trưng bày thuốc lá tại điểm bán cũng là vấn đề cần được xem xét trong nỗ lực hạn chế sức hấp dẫn của sản phẩm. Ông Đặng Khắc Lợi, Phó Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ VHTT-DL cho rằng, trong bối cảnh quảng cáo truyền thống bị cấm, bao bì và tủ trưng bày tại điểm bán chính là "hai bề mặt truyền thông cuối cùng" mà ngành công nghiệp thuốc lá tận dụng tối đa.

Việt Nam đã duy trì cố định 6 mẫu cảnh báo sức khỏe với diện tích 50% suốt 13 năm qua (từ năm 2013), khiến hiệu quả cảnh báo suy giảm rõ rệt và tụt hạng xuống vị trí 95/212 quốc gia.

Từ góc độ khoa học truyền thông và kinh nghiệm quốc tế, ông Lợi cho rằng cần nâng diện tích cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh lên tối thiểu 85% mỗi mặt chính, tiến tới áp dụng bao bì trơn; đồng thời đổi mới hình ảnh định kỳ, bổ sung thông tin hỗ trợ cai nghiện và cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán buôn, bán lẻ. Đây là những giải pháp quan trọng nhằm xóa bỏ "người bán hàng thầm lặng", hạn chế hành vi mua thuốc lá bộc phát và tái nghiện.

Tăng diện tích cảnh báo trên bao thuốc lá lên 85%: Cần làm ngay, không chia nhỏ lộ trình- Ảnh 2.

Cần nâng diện tích cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh lên tối thiểu 85% mỗi mặt chính. Ảnh: WHO

ĐBQH Vũ Văn Tiến (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng) nhấn mạnh, hiệu quả các mẫu cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá hiện nay đã suy giảm rõ rệt. Từ kinh nghiệm khảo sát bao bì thuốc lá ở nước ngoài, đại biểu đề xuất đổi mới hình ảnh và nội dung cảnh báo theo hướng cụ thể, trực quan, chỉ rõ những hậu quả do thuốc lá gây ra như mù lòa, ung thư, đột quỵ, đau tim, giảm khả năng sinh sản và ảnh hưởng đến trẻ em, gia đình.

Đại biểu cũng lưu ý việc in thông tin đường dây hỗ trợ cai nghiện trên bao bì, mở rộng diện tích cảnh báo và nghiên cứu áp dụng bao bì thuốc lá trơn. Theo đại biểu, Thái Lan và Singapore đã áp dụng cảnh báo chiếm 85-90% diện tích mặt trước và mặt sau bao bì.

Không nên trì hoãn mục tiêu 85% bằng lộ trình tăng từng bước

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, việc tăng đáng kể diện tích cảnh báo sức khỏe có thể cải thiện nhận thức và tác động đến hành vi của người hút thuốc. Ngược lại, những điều chỉnh nhỏ về diện tích có thể không tạo ra chuyển biến rõ rệt.

Tại Uruguay, sau khi kích thước cảnh báo bằng hình ảnh tăng từ 50% lên 80% mặt trước và mặt sau bao thuốc, đồng thời đưa vào hình ảnh trực quan mạnh hơn năm 2010, tất cả chỉ số về tác động của cảnh báo sức khỏe đều tăng đáng kể, bao gồm mức độ chú ý đến cảnh báo, nhận thức về rủi ro và hành vi cai thuốc.

Tại Mexico, cảnh báo có diện tích lớn hơn giúp giảm ý định mua thuốc lá, tăng nhận thức về tác hại và động lực cai thuốc.

Kinh nghiệm của Thái Lan cũng cho thấy không nên tăng diện tích cảnh báo một cách nhỏ giọt. Năm 2005, nước này áp dụng cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh với diện tích 50% ở cả mặt trước và mặt sau bao thuốc lá, sau đó tăng từ 50% lên 55% năm 2010, nhưng mức tăng nhỏ này không tạo ra tác động rõ rệt đến phản ứng của người hút thuốc. Vì vậy, năm 2014 Thái Lan tăng mạnh lên 85% và tiếp tục áp dụng bao bì tiêu chuẩn từ năm 2019.

Việc Việt Nam đã duy trì diện tích cảnh báo 50% suốt 13 năm và hiện thuộc nhóm các quốc gia có diện tích cảnh báo thấp nhất ASEAN cho thấy yêu cầu phải có bước điều chỉnh đủ mạnh. Quy định trực tiếp mục tiêu 85% trong Luật là cần thiết để tạo chuyển biến rõ rệt, bảo đảm tính thống nhất và tránh tiếp tục trì hoãn việc điều chỉnh chính sách.

Đặc biệt, cần tránh tình trạng đặt ra mục tiêu 85% nhưng lại chia thành nhiều giai đoạn thực hiện, khiến mỗi lần điều chỉnh chỉ tăng một tỷ lệ nhỏ và kéo dài thời gian triển khai. Cách tiếp cận này có thể làm giảm hiệu quả của chính sách, trong khi tác hại của thuốc lá vẫn tiếp tục gây ra gánh nặng lớn đối với sức khỏe cộng đồng.

WHO khuyến nghị Việt Nam cần quy định trực tiếp cảnh báo sức khỏe chiếm 85% diện tích bao bì thuốc lá trong Luật, không tiếp tục trì hoãn hoặc chia nhỏ lộ trình tăng từng bước. Đây là giải pháp cần thiết để khắc phục tình trạng cảnh báo lạc hậu kéo dài, nâng cao hiệu quả cảnh báo sức khỏe và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Bao bì trơn – xu hướng cần hướng tới

Bên cạnh việc mở rộng diện tích cảnh báo, xu hướng quốc tế còn hướng tới áp dụng bao bì tiêu chuẩn (bao bì trơn), theo khuyến nghị của WHO và Hướng dẫn thực hiện Điều 11, Điều 13 WHO FCTC.

Theo đó, bao bì thuốc lá được thiết kế thống nhất về màu sắc, kiểu chữ và hình thức thể hiện; không sử dụng logo, hình ảnh, màu sắc đặc trưng hoặc các yếu tố quảng bá thương hiệu. Tên nhãn hiệu chỉ được thể hiện theo định dạng chuẩn và bao bì vẫn phải in cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh.

Đến nay, 26 quốc gia đã áp dụng bao bì tiêu chuẩn, trong đó có 4 quốc gia ASEAN là Thái Lan, Singapore, Myanmar và Lào. Đây cũng là giải pháp mà Việt Nam cần nghiên cứu, xây dựng lộ trình thực hiện, tiếp nối việc nâng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá.

Tăng diện tích cảnh báo trên bao thuốc lá lên 85%: Cần làm ngay, không chia nhỏ lộ trình- Ảnh 3.Cấm toàn diện các sản phẩm ‘thuốc lá mới khác’ để ngăn ‘đại dịch nicotine’ trong thế hệ trẻ

SKĐS - Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), ngành thuốc lá và nicotine liên tục phát triển sản phẩm và chiến lược tiếp thị để thu hút người dùng mới, đồng thời né tránh quy định, tạo ra thách thức cho cơ quan quản lý quốc gia.

Ý kiến của bạn