Tăng cường phổ biến kiến thức dinh dưỡng chính thống trên nền tảng số

Tại Việt Nam, theo DataReportal, đến cuối năm 2025 có khoảng 85,6 triệu người sử dụng Internet, tương đương 84,2% dân số; số lượng danh tính người dùng mạng xã hội đạt 79 triệu, tương đương 77,6% dân số. Những con số này cho thấy nền tảng số không còn chỉ là kênh giải trí mà đã trở thành một môi trường quan trọng để phổ biến kiến thức sức khỏe, trong đó có dinh dưỡng.

Cơ hội lớn để đưa kiến thức dinh dưỡng đến cộng đồng

Dinh dưỡng có ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe. Một chế độ ăn lành mạnh góp phần phòng ngừa suy dinh dưỡng và giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh không lây nhiễm như đái tháo đường, bệnh tim mạch và đột quỵ. WHO khuyến nghị chế độ ăn đa dạng, cân bằng, ưu tiên rau quả, ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn protein phù hợp, đồng thời hạn chế đường tự do, muối và chất béo không lành mạnh.

Tuy nhiên, những kiến thức này không phải lúc nào cũng dễ tiếp cận với người dân. Một bài viết dài, nhiều thuật ngữ chuyên môn có thể khiến người đọc khó hiểu và khó áp dụng. Trong khi đó, nền tảng số cho phép chuyển tải kiến thức thành nhiều hình thức như bài viết ngắn, video, infographic, hình ảnh minh họa, podcast hoặc nội dung hỏi – đáp.

Đây là cơ hội để những vấn đề tưởng như phức tạp, chẳng hạn cách đọc nhãn dinh dưỡng, lựa chọn thực phẩm giàu chất xơ, kiểm soát lượng đường và muối hay xây dựng khẩu phần cân đối, được giải thích theo cách đơn giản và gần gũi hơn.

Khoảng trống thông tin có thể tạo cơ hội cho tin sai lệch

Sự phát triển của môi trường số đồng thời tạo ra một vấn đề khác: người dân có thể tiếp cận quá nhiều thông tin nhưng không phải thông tin nào cũng đáng tin cậy, khiến người dân gặp khó khăn trong việc sàng lọc và lựa chọn thông tin chính xác, khoa học.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) sử dụng thuật ngữ "infodemic" để mô tả tình trạng có quá nhiều thông tin, trong đó bao gồm thông tin sai hoặc gây hiểu nhầm, khiến mọi người khó xác định đâu là nguồn đáng tin cậy. Thông tin sai lệch về sức khỏe có thể dẫn đến hành vi nguy cơ, làm giảm niềm tin vào các cơ quan y tế và ảnh hưởng đến quyết định chăm sóc sức khỏe.

Trong lĩnh vực dinh dưỡng, điều này có thể thấy qua những tuyên bố như một loại thực phẩm có thể "chữa khỏi" bệnh, một chế độ ăn có thể "thải độc" cơ thể hoặc việc loại bỏ hoàn toàn một nhóm thực phẩm sẽ giúp phòng ngừa nhiều bệnh. Những thông tin như vậy thường được trình bày ngắn gọn, không rõ mở đầu và kết thúc, có tính gây chú ý và dễ được chia sẻ, trong khi bằng chứng khoa học về dinh dưỡng thường phức tạp và phụ thuộc vào từng đối tượng.

Do đó, phổ biến kiến thức dinh dưỡng trên nền tảng số không đơn thuần là đưa thêm thông tin lên Internet. Điều quan trọng hơn là đưa thông tin khoa học đến đúng đối tượng, bằng cách dễ hiểu và có nguồn kiểm chứng.

Nội dung cần dựa trên bằng chứng

Một trong những nguyên tắc quan trọng khi xây dựng nội dung dinh dưỡng trên nền tảng số là phân biệt giữa bằng chứng khoa học và kinh nghiệm cá nhân.

Một nghiên cứu quan sát có thể cho thấy mối liên quan giữa một thói quen ăn uống và một kết quả sức khỏe nhưng không nhất thiết chứng minh rằng thói quen đó trực tiếp gây ra kết quả. Tương tự, kết quả nghiên cứu trên tế bào hoặc động vật không thể mặc nhiên được chuyển thành khuyến nghị điều trị cho con người.

Vì vậy, nội dung dinh dưỡng nên sử dụng ngôn ngữ phù hợp với mức độ bằng chứng như "có thể góp phần", "có liên quan" hoặc "bằng chứng hiện còn hạn chế", thay vì những khẳng định tuyệt đối như "chữa khỏi", "đào thải độc tố" hay "ngăn ngừa mọi bệnh tật".

Nguồn tham khảo cũng cần được công khai và ưu tiên các cơ quan y tế, tổ chức chuyên môn, trường đại học, tạp chí khoa học và các nghiên cứu có phương pháp phù hợp.

Từ truyền thông dinh dưỡng đến nâng cao hiểu biết sức khỏe

Một nội dung tốt không nhất thiết phải dài nhưng cần trả lời được câu hỏi mà người đọc thực sự quan tâm. Chẳng hạn, thay vì chỉ nói "nên ăn nhiều chất xơ", nội dung có thể giải thích chất xơ có trong những thực phẩm nào, nhu cầu thay đổi ra sao và làm thế nào để tăng lượng chất xơ trong bữa ăn hằng ngày.

Các nền tảng số cũng có thể sử dụng những hình thức trực quan để giúp người đọc ghi nhớ tốt hơn. Infographic phù hợp với thông tin về khẩu phần; video ngắn có thể hướng dẫn cách đọc nhãn thực phẩm; bài viết chuyên sâu giúp cung cấp bằng chứng và nguồn tham khảo.

Đồng thời, cần khuyến khích người dùng hình thành thói quen kiểm tra thông tin trước khi chia sẻ. Khuyến nghị người tiếp nhận thông tin sức khỏe nên đặt câu hỏi về tác giả, nguồn của tuyên bố, độ tin cậy của kênh thông tin và tìm kiếm các nguồn chính thống, dựa trên bằng chứng.

Cần đầu tư cho nội dung dinh dưỡng chính thống

Có thể kể đến sự thành công của Chương trình Ngày Dinh dưỡng cộng đồng Việt Nam do Báo Sức khỏe và Đời sống (Bộ Y tế) tổ chức, với sự đồng hành của Herbalife Việt Nam trong việc nâng cao nhận thức về dinh dưỡng, khuyến khích vận động hợp lý và lan tỏa lối sống lành mạnh đến cộng đồng.

Với gần 86 triệu người sử dụng Internet và 79 triệu danh tính người dùng mạng xã hội tại Việt Nam, nền tảng số đang có khả năng đưa kiến thức dinh dưỡng đến một bộ phận rất lớn dân số.

Ví dụ, hiện nay Viện Dinh dưỡng Quốc gia đã triển khai ứng dụng Dinh dưỡng Việt, nhằm số hóa kho tàng dữ liệu khoa học chính thống về dinh dưỡng tại Việt Nam, giúp người dân dễ dàng tra cứu giá trị dinh dưỡng của thực phẩm, món ăn và nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị, đồng thời hỗ trợ xây dựng chế độ ăn phù hợp theo từng nhóm đối tượng.

Nhiều chuyên gia dinh dưỡng, trong đó có các chuyên gia tại Viện Dinh dưỡng Quốc gia, khoa dinh dưỡng của một số bệnh viện và các chuyên gia cộng tác với Báo Sức khỏe và Đời sống, đã chủ động xây dựng, cung cấp những nội dung dinh dưỡng chất lượng, chính xác, dễ hiểu, có nguồn và phù hợp với từng nhóm đối tượng. Thông tin còn được cập nhật kịp thời khi bằng chứng thay đổi.

Cảnh giác với các trào lưu chữa bệnh bằng chế độ dinh dưỡng thiếu căn cứ

SKĐS - Trong những năm gần đây, sự bùng nổ của mạng xã hội đã tạo môi trường cho hàng loạt hội nhóm, diễn đàn về sức khỏe và dinh dưỡng tự phát thu hút rất nhiều thành viên tham gia. Đáng nói là có những chuyên gia 'tự phong' khiến người bệnh thêm trầm trọng.