Tăng canxi máu kéo dài có thể ảnh hưởng đến chức năng thận, làm tăng nguy cơ sỏi thận, mất nước và suy giảm chức năng thận. Nhận biết nguyên nhân và điều trị sớm giúp hạn chế các biến chứng nguy hiểm.
Tăng canxi máu là tình trạng nồng độ canxi trong máu cao hơn mức bình thường. Nếu kéo dài hoặc ở mức độ nặng, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến thận, chủ yếu do làm tăng lượng canxi bài tiết qua nước tiểu, thúc đẩy hình thành sỏi và gây rối loạn khả năng cô đặc nước tiểu.
Tăng canxi máu có thể gặp ở người mắc bệnh tuyến cận giáp, ung thư, một số bệnh lý khác hoặc sử dụng quá mức các chế phẩm bổ sung canxi, vitamin D. Trường hợp nặng hoặc kéo dài có thể gây tổn thương thận, thậm chí suy giảm chức năng thận.
1. Những nguyên nhân thường gặp gây tăng canxi máu
Xác định đúng nguyên nhân là bước quan trọng để điều trị tăng canxi máu và bảo vệ chức năng thận.
Cường tuyến cận giáp nguyên phát là một trong những nguyên nhân thường gặp nhất gây tăng canxi máu, đặc biệt ở người bệnh ngoại trú. Khi tuyến cận giáp sản xuất quá nhiều hormone PTH, quá trình điều hòa canxi trong cơ thể bị rối loạn, làm tăng giải phóng canxi từ xương và tăng giữ canxi trong cơ thể.
Tình trạng tăng canxi máu kéo dài có thể làm tăng bài tiết canxi qua nước tiểu, từ đó góp phần hình thành sỏi thận và ảnh hưởng đến chức năng thận.
Ung thư cũng có thể gây tăng canxi máu, thường liên quan đến di căn xương hoặc các chất do tế bào ung thư sản xuất, trong đó có protein liên quan đến hormone PTH (PTHrP).
Một số bệnh ung thư có thể liên quan đến tăng canxi máu gồm ung thư phổi, ung thư vú, đa u tủy xương và một số ung thư khác. Tăng canxi máu ở người bệnh ung thư cần được đánh giá để xác định nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp.
Bổ sung vitamin D hoặc canxi không đúng chỉ định, đặc biệt với liều cao trong thời gian dài, cũng có thể làm tăng nồng độ canxi trong máu. Ngộ độc vitamin D làm tăng hấp thu canxi từ đường tiêu hóa, dẫn đến tăng canxi máu và tăng nguy cơ tổn thương thận.
Vì vậy, không nên tự ý sử dụng vitamin D liều cao hoặc các sản phẩm bổ sung canxi khi chưa có chỉ định. Nguy cơ không chỉ phụ thuộc vào một chỉ số vitamin D đơn lẻ mà cần được đánh giá tổng thể, cùng với nồng độ canxi, chức năng thận và các yếu tố liên quan.
Ngoài các nguyên nhân trên, tăng canxi máu còn có thể liên quan đến một số bệnh lý như sarcoidosis, bệnh lao, hội chứng sữa - kiềm, một số rối loạn nội tiết và bệnh lý xương. Một số thuốc cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa canxi.
Do đó, khi phát hiện tăng canxi máu, người bệnh cần được bác sĩ tìm nguyên nhân thay vì tự ý điều trị bằng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung.
Tăng canxi máu kéo dài có thể ảnh hưởng đến chức năng thận. Ảnh AI.
2. Vì sao tăng canxi máu có thể gây tổn thương thận?
Khi nồng độ canxi trong máu tăng, lượng canxi được lọc qua cầu thận cũng có thể tăng, khiến thận phải bài tiết nhiều canxi hơn qua nước tiểu. Nồng độ canxi trong nước tiểu cao làm tăng nguy cơ hình thành tinh thể và sỏi đường tiết niệu, đặc biệt khi kết hợp với các yếu tố thuận lợi khác.
Tăng canxi máu còn làm giảm khả năng cô đặc nước tiểu của thận. Người bệnh có thể tiểu nhiều, khát nước và dễ mất nước. Nếu không được bù đủ dịch, tình trạng mất nước có thể khiến nồng độ canxi trong máu tăng thêm, tạo thành vòng xoắn bất lợi.
Ở những trường hợp tăng canxi máu nặng hoặc kéo dài, lưu lượng máu đến thận có thể bị ảnh hưởng, dẫn đến suy giảm chức năng thận. Vì vậy, kiểm soát nguyên nhân gây tăng canxi máu có vai trò quan trọng trong bảo vệ chức năng thận.
3. Dấu hiệu nào cảnh báo tăng canxi máu và tổn thương thận?
Ở giai đoạn đầu, tăng canxi máu có thể không gây triệu chứng rõ ràng và được phát hiện tình cờ qua xét nghiệm máu. Khi nồng độ canxi tăng cao hoặc kéo dài, người bệnh có thể xuất hiện:
- Mệt mỏi, suy nhược, chán ăn;
- Buồn nôn, nôn, táo bón;
- Khát nước nhiều, tiểu nhiều, đặc biệt về đêm;
- Đau xương hoặc các biểu hiện liên quan đến bệnh lý xương;
- Khó tập trung, thay đổi tâm trạng, lú lẫn trong trường hợp tăng canxi máu nặng;
- Đau quặn vùng hông lưng, có thể lan xuống bẹn khi có sỏi niệu quản;
- Tiểu máu khi có sỏi hoặc tổn thương đường tiết niệu;
- Phù và giảm lượng nước tiểu khi chức năng thận suy giảm.
Không phải tất cả người bệnh tăng canxi máu đều xuất hiện các triệu chứng trên. Những biểu hiện như đau lưng, tiểu buốt, phù hoặc mệt mỏi cũng có thể do nhiều bệnh lý khác gây ra.
4. Phòng ngừa tổn thương thận do tăng canxi máu
Phòng ngừa quan trọng nhất là phát hiện và kiểm soát nguyên nhân gây tăng canxi máu. Người mắc bệnh tuyến cận giáp, ung thư, bệnh lý chuyển hóa xương hoặc bệnh thận cần được theo dõi theo hướng dẫn của bác sĩ.
Không tự ý bổ sung canxi, vitamin D liều cao hoặc các sản phẩm có chứa những chất này. Khi sử dụng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung, người bệnh nên thông báo đầy đủ cho bác sĩ, đặc biệt nếu đang mắc bệnh thận.
Duy trì uống đủ nước theo nhu cầu và tình trạng sức khỏe cũng giúp hạn chế nguy cơ mất nước, sỏi tiết niệu. Tuy nhiên, người mắc suy tim, suy thận hoặc các bệnh lý cần hạn chế dịch phải tuân thủ lượng nước do bác sĩ chỉ định.
Khi xét nghiệm phát hiện tăng canxi máu, người bệnh cần đi khám để xác định nguyên nhân và đánh giá chức năng thận. Trường hợp xuất hiện các biểu hiện như khát nhiều, tiểu nhiều bất thường, nôn liên tục, lú lẫn, yếu nhiều, rối loạn nhịp tim, đau quặn thận hoặc lượng nước tiểu giảm rõ rệt cần được khám sớm.
Điều trị đúng nguyên nhân và theo dõi định kỳ là biện pháp quan trọng giúp kiểm soát tăng canxi máu, hạn chế nguy cơ sỏi tiết niệu và bảo vệ chức năng thận lâu dài.
