Tầm cao đối ngoại

Năm 2008, Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh đi thăm Angola, Mozambique và Trung Quốc, mở ra những mối quan hệ, hợp tác mới rất quan trọng nhằm triển khai có hiệu quả đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác, phát triển của Đảng và Nhà nước ta.

Khác với nước láng giềng Trung Quốc, Angola và Mozambique là hai nước châu Phi mà lần đầu tiên Tổng Bí thư Đảng ta sang thăm, nhằm tăng cường tình đoàn kết, hữu nghị gắn bó giữa hai nước anh em đã có truyền thống ngay từ trong cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc.

Tổng Bí thư xúc động bế cháu bé trong đoàn người ra sân bay Quốc tế Maputo (Mozambique) đón đồng chí trong chuyến thăm chính thức Mozambique. Ảnh: Xuân Tuân

Đây là hai nước Việt Nam thiết lập quan hệ ngoại giao từ rất sớm và đã cử nhiều đoàn chuyên gia sang chữa bệnh, dạy học, hướng dẫn trồng lúa cho bạn từ những năm 80 của thế kỷ trước, nhưng có một thời gian dài hợp tác đầu tư "dậm chân tại chỗ", trong khi nhiều nước đã "nhanh chân" nhảy vào làm ăn với bạn, bằng những cơ chế "rất thoáng". Ví dụ như trong 6 tập đoàn xây dựng lớn nhất ở Angola, thì có tới 4 tập đoàn của Trung Quốc, với phương thức bỏ vốn 100% để đổi công trình lấy dầu. Còn Hoa Kỳ thì "đăng cai" khai thác, chế xuất kim cương. Liên bang Nga cũng ký nhiều hợp đồng đưa hàng nghìn bác sĩ sang làm chuyên gia...

Tuy nhiên, được chứng kiến sự đón tiếp nồng hậu với những nghi thức cao nhất, lại rất thân tình của Tổng thống hai nước mới thấy bạn trọng thị, mong chờ chuyến thăm của Tổng Bí thư Đảng ta tới mức nào. Ở Angola, trong buổi hội đàm, sau khi nghe Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh giới thiệu 9 giải pháp đưa nền kinh tế Việt Nam liên tục tăng trưởng trong hơn 20 năm đổi mới vừa qua, ngài Tổng thống Jose Eduardo Dos Santos nói: "Nếu trong quá khứ Việt Nam là tấm gương về tinh thần chịu đựng hy sinh để bảo vệ lý tưởng, chủ quyền, thì ngày nay, Việt Nam là tấm gương về khôi phục, xây dựng lại đất nước từ tro tàn để có vị trí xứng đáng trên thế giới. Việt Nam với các nước châu Phi nói chung, Angola nói riêng có rất nhiều điểm tương đồng về văn hóa, kinh tế, xã hội... Chúng ta là bạn bè truyền thống hữu nghị của nhau. Chúng ta có hoàn cảnh, điều kiện để đầu tư hợp tác xây dựng, phát triển nền kinh tế mỗi nước...". Tổng thống Dos Santos bước lại ôm hôn thắm thiết Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh khi nghe Tổng Bí thư nói: "Tôi rất vinh dự là Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam đến thăm Angola, tin tưởng chuyến thăm sẽ tạo động lực mới, đưa quan hệ hai nước lên tầm cao mới".

Còn ngài Guebuza, Tổng thống Mozambique thì chân tình, thân thiện đến mức thay đổi cả thông lệ ngoại giao. Từ sân bay quốc tế Maputo về lâu đài Ponta Vermelia, ngài mời bằng được Tổng Bí thư Đảng ta ngồi cùng xe với ngài. Thế là chiếc xe dự định đón Tổng Bí thư thì đi không, mà xe của Tổng thống thì lại phải thay đổi kế hoạch bảo vệ! "Để anh em có điều kiện hàn huyên" (Tổng thống nói đại ý như thế khi có câu hỏi trong buổi họp báo).

Cũng chưa từng có trong thông lệ các chuyến thăm ngoại giao của Nguyên thủ quốc gia, ngài Tổng thống đề nghị Tổng Bí thư trao đổi kinh nghiệm về lãnh đạo công cuộc đổi mới, xây dựng đất nước của Đảng ta với đảng Mặt trận giải phóng Mozambique - đảng cầm quyền, mà Tổng thống là Chủ tịch đảng. Buổi nói chuyện của Tổng Bí thư hôm ấy kéo dài hơn 2 giờ và có tới 1.200 đại biểu, bao gồm toàn thể Bộ Chính trị, thành viên Chính phủ, lãnh đạo các bộ, ngành địa phương của nước bạn. Ngài Xatácđa Xêlêmanê Ôra, phụ trách đối ngoại của đảng bạn nói ngay sau khi kết thúc buổi nói chuyện của Tổng Bí thư, đại ý: Những kinh nghiệm của Việt Nam trong phát triển nông nghiệp và xóa đói giảm nghèo thật là quý đối với chúng tôi. Mozambique có diện tích tự nhiên 800.000km2, dân số 20 triệu người, đất đai phì nhiêu, nhưng sản xuất lúa năng suất mới chỉ đạt 5 tấn/ha; là nước nông nghiệp mà hằng năm chúng tôi vẫn phải nhập lương thực. Lần này chắc chắn sẽ vận dụng được nhiều kinh nghiệm của Việt Nam để đưa năng suất lúa lên cao.

Hàng trăm người dân già, trẻ, gái, trai đổ ra đường cầm cờ hoa nhảy múa, ca hát chúc mừng Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh lần đầu tiên đến thăm đất nước Angola giàu truyền thống cách mạng. Ảnh: Xuân Tuân

Không biết có phải do nghe Bộ trưởng Bô Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Cao Đức Phát trao đổi về kinh nghiệm trồng lúa, mà ngay sau buổi nói chuyện, bạn bổ sung vào nội dung hợp tác, đề nghị sẵn sàng dành nhiều hecta đất nông nghiệp để Việt Nam sang trồng lúa với cơ chế ưu tiên đặc biệt, như không hạn định thời gian người Việt Nam sang lao động, thậm chí có thể định cư lâu dài...

Hôm ấy, vừa bước ra khỏi phòng đàm phán hợp tác hai nước, Trưởng ban Đối ngoại Trung ương Trần Văn Hằng đã nói với chúng tôi: Bạn không những đáp ứng tất cả những đề nghị của ta, mà còn đề xuất thêm nhiều điểm trong Nghị định thư về hỗ trợ kỹ thuật và giáo dục, đào tạo.

Kết quả đàm phán với Angola, ngoài ký Hiệp định khung về hợp tác kinh tế, khoa học - kỹ thuật, Hiệp định thương mại, Nghị định thư về hợp tác dầu khí... bạn còn đề nghị đẩy mạnh hợp tác trong trao đổi chuyên gia trên các lĩnh vực y tế, giáo dục, nông nghiệp, cam kết tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp Việt Nam làm ăn lâu dài, ổn định tại nước bạn.

Hội đàm với Tổng Bí thư Đảng ta, nhiều lần Tổng thống Dos Santos nói về đất nước của ngài mới bước ra khỏi nội chiến, cũng còn nhiều khó khăn như thời kỳ đầu Việt Nam mới giải phóng, nên hai nước có rất nhiều điểm tương đồng, cả về lịch sử, văn hóa và điều kiện xã hội. Angola sẵn lòng mở cửa đón hợp tác đầu tư từ Việt Nam, không chỉ trong lĩnh vực khoa học - kỹ thuật, chuyên gia cao cấp mà kể cả lao động phổ thông và những nghề thông dụng như làm ảnh, sửa chữa ô tô; đồ điện dân dụng...

Tôi cứ nhớ mãi hôm đến Angola, Đại sứ quán nước ta "mượn" Nguyễn Văn Đức, kỹ sư điện tử, một doanh nghiệp trẻ dẫn đường riêng cho tổ phóng viên. Đức - quê ở Hưng Nguyên, Nghệ An, công tác ở Bộ Bưu chính viễn thông. Đầu năm 1996, cơ quan cử anh sang Angola tìm kiếm dự án viễn thông, nhưng không ký kết được vì những "trục trặc" trong thủ tục hợp tác đầu tư giữa hai nước. Thấy ở đất nước này dễ làm ăn, Đức xin thôi việc, ở lại Angola làm ăn, đưa gần 100 người, toàn là họ hàng, anh em, bạn bè thân quen sang mở công ty máy tính, điện tử ở thủ đô Luanda. Hiện nay, công ty của Đức đang là một trong những doanh nghiệp phát đạt nhất của Việt kiều ta ở Angola.

Cứ nghe Đức kể chuyện buôn bán ở Angola thì không ở đâu kiếm tiền dễ như ở đất nước Nam Phi này. Ngày đầu mới sang còn ít vốn, Đức cho vợ và mấy người em mở hiệu làm ảnh kỹ thuật số, có ngày tiền thu được đổ ra chiếu, chất cao vượt mặt. Người dân Angola lại có tình cảm rất đặc biệt với Việt Nam và Cuba, nên cứ tìm cửa hàng của người Việt Nam bán để mua. Đức bảo Angola là một trong những quốc gia giàu nhất châu Phi về tài nguyên thiên nhiên, như dầu mỏ, khí đốt, kim cương...

Đại sứ Nguyễn Định nói với chúng tôi, Việt Nam có truyền thống giúp Angola về y tế, giáo dục từ đầu những năm 80 của thế kỷ trước, nhưng sau đó chững lại. Đại sứ cho rằng chuyến thăm của Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh là rất kịp thời, mở ra cơ hội mới trong hợp tác đầu tư, đáp ứng sự mong chờ từng ngày, từng giờ của Nhà nước, nhân dân Angola và bà con Việt kiều ta. Cũng từ Angola chúng ta có điều kiện để bắc cầu quan hệ, hợp tác kinh tế đến các nước khác trong khu vực châu Phi, nơi có thị trường rất phù hợp với hàng hóa, con người Việt Nam.

Bà Nghiêm Nhật Mai, Chủ tịch Hội người Việt Nam ở Angola báo cáo với Tổng Bí thư về ưu điểm của chuyên gia giáo dục, y tế nước ta sang giúp Angola là rất tận tụy, nhất là giai đoạn đất nước bạn xảy ra nội chiến, chuyên gia các nước khác bỏ về thì chuyên gia Việt Nam vẫn bám trụ giúp bạn, sẵn sàng đến ở vùng sâu, vùng xa, chữa các loại bệnh như sốt rét, thương hàn, dịch tả... Bạn thường nói không có chuyên gia y tế nước nào lại chịu khó, chịu khổ như chuyên gia Việt Nam, nên nhân dân Angola rất quý các thầy thuốc Việt Nam. Hiện nay nước ta còn 260 chuyên gia y tế ở 14/18 tỉnh của Angola, tiền lương trung bình khoảng 1.800 đến 2.000 usd/tháng (ở vùng sâu, vùng xa cao hơn). Bác sĩ cũng có thể khám, chữa bệnh ngoài giờ với mức thu nhập thường là cao gần gấp đôi so với chữa ở các bệnh viện công.

- Hiện bạn còn cần thêm chuyên gia y tế của ta nữa không? Tôi hỏi.

- Không những cần mà còn rất cần, cần gấp nhiều lần hiện nay, vì giáo viên, bác sĩ của bạn còn thiếu rất nhiều, trong khi bệnh tật, tỷ lệ thất học lại còn cao. Mà nước ta lại có lợi thế là chuyên gia y tế, giáo dục đến được vùng sâu, vùng xa (các nước khác chỉ chọn làm chuyên gia ở thành phố). Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Quốc Triệu giải thích thêm với tôi: - Nhân dân Angola rất tín nhiệm bác sĩ Việt Nam chữa sốt rét và bệnh tả. Ngay sau chuyến thăm của Tổng Bí thư lần này, Bộ trưởng Bộ Y tế của bạn sẽ bay sang nước ta bàn cụ thể với chúng tôi nội dung hợp tác giữa hai nước về y học, kể cả chuyên gia và trồng cây dược liệu. Còn ông Nguyễn Mạnh Quảng, bác sĩ Bệnh viện Việt Nam - Cu Ba, sang làm chuyên gia cho bạn ở mãi tỉnh Cunênê, cách thủ đô Luanda hơn 2.000km, thì nói bác sĩ Việt Nam có uy tín trong chữa bệnh sốt rét, là do ta vận dụng tốt phương châm "phòng bệnh hơn chữa bệnh" nên bên cạnh việc khám chữa bệnh còn thường xuyên đến với nhân dân hướng dẫn họ cách phòng chống sốt rét, thường là cụ thể đến mức hướng dẫn từng nhà phát quang bụi rậm, khai thông nước tù đọng, ngủ trong màn chống muỗi mang mầm bệnh... Tết ở Angola kéo dài từ đêm Noel (24/12) đến tận ngày 1/1, năm nào ông cũng đến vừa vui đón xuân với nhân dân, vừa hướng dẫn họ phòng chống dịch bệnh. Ông được bệnh nhân quý mến như người trong nhà.

Kỹ sư thủy sản Trần Hồng Minh giới thiệu với Tổng Bí thư tôm giống nuôi trên ruộng lúa của huyện Cao Thuận, tỉnh Giang Tô (Trung Quốc). Ảnh: Xuân Tuân

Cách một tháng sau chuyến thăm hai nước Angola và Mozambique, ngày 30/5 Tổng Bí thư sang thăm Trung Quốc, nhằm đưa mối quan hệ hai nước lên một bước phát triển mới, vun đắp tình đoàn kết, hữu nghị, hợp tác giữa hai đảng và nhân dân hai nước. Đây là lần thứ tư Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh sang thăm Trung Quốc, lần này Tổng Bí thư Đảng ta còn trao đổi sâu hơn với Đảng Cộng sản Trung Quốc về chính sách "Tam nông" của bạn. Nhưng thật bất ngờ, chính Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào lại nói: "Đảng các đồng chí có rất nhiều thành công và kinh nghiệm tốt trong lãnh đạo nông nghiệp, nông dân, nông thôn; nhất là các chính sách xóa đói giảm nghèo đã mang lại nhiều kết quả tốt". Đồng chí cũng nêu những hạn chế của Trung Quốc đang phải khắc phục là tình trạng ô nhiễm môi trường và sự chênh lệch giàu, nghèo ngày càng xa giữa thành thị và nông thôn...

Chúng tôi theo Tổng Bí thư về tỉnh Giang Tô, thăm một làng nông thôn mới, một hợp tác xã chuyển đổi từ trồng lúa sang nuôi thủy sản... Tổng Bí thư Đảng ta rất chú ý nghe lãnh đạo các địa phương báo cáo về chính sách chuyển đổi nông nghiệp; về chính sách đãi ngộ nhân tài, đưa cán bộ khoa học - kỹ thuật về công tác ở nông thôn... Đó là những kinh nghiệm rất quý đã góp phần bổ sung để hoàn thiện hơn Nghị quyết Trung ương 7 của Đảng ta về nông nghiệp, nông dân, nông thôn.

Huy Thiêm