Việt Nam có một “tài nguyên” bối cảnh cho các tác phẩm điện ảnh và truyền hình. Chỉ tiếc rằng trong khi chưa tận dụng và khai thác hết chức năng của các phim trường trời cho này, những nhà làm phim đã vội vã chạy theo trào lưu tìm bối cảnh ở nước ngoài.
Những phim trường trời cho
Được xem là một trong những biểu tượng đáng nhớ của TP.HCM, địa danh Chợ Lớn đã ghi dấu ấn vào nhiều tác phẩm điện ảnh và truyền hình. Mới đây nhất, đạo diễn Charlie Nguyễn đã cho ra mắt những hình ảnh đầu tiên của bộ phim hành động Bụi đời Chợ Lớn. Với hơn 80% các cảnh phim được thực hiện tại khu vực Chợ Lớn - Sài Gòn gồm phần lớn quận 5, quận 6, quận 10 và một phần của quận 11, bộ phim hứa hẹn sẽ tái hiện khung cảnh và sinh hoạt đặc trưng tại những địa điểm này.
Một bộ phim chuẩn bị ra mắt trong năm 2013 là Ánh sáng kinh thành do đạo diễn NSND Phạm Nhuệ Giang và Phan Đăng Di chỉ đạo diễn xuất cũng đã thực hiện nhiều cảnh quay tại Hoàng thành Thăng Long. Chuyển thể từ Số đỏ và một số phóng sự của Vũ Trọng Phụng như Cơm thầy cơm cô, Kỹ nghệ lấy Tây, Làm đĩ..., bối cảnh cổ xưa của Hoàng thành thực sự phù hợp với nội dung tác phẩm văn học của ông vua phóng sự đất Bắc.
Những Người đẹp Tây Đô, Hương phù sa... từng khiến khán giả mê mệt bởi bối cảnh miền Tây Nam Bộ để rồi sau đó ít có bộ phim nào đặc tả được những nét đặc sắc của vùng đồng quê, sông nước này. Cho tới khi bộ phim Cánh đồng bất tận của Nguyễn Phan Quang Bình xuất hiện. Một bộ phim đã đặc tả khung cảnh của Đồng Tháp Mười với những dòng kênh, con rạch, rừng tràm, rừng cỏ lau, doi đất, chòi canh, ruộng sình...
Lấy bãi bồi sông Hồng và cây cầu Long Biên cổ kính cho bộ phim Tâm hồn mẹ, đạo diễn Phạm Nhuệ Giang “muốn lưu lại hình ảnh của một Hà Nội tảo tần, lam lũ, một Hà Nội chưa bị đô thị hóa, chưa bị cấp tập như bây giờ. Tôi biết nhiều người còn vương vấn, khôn nguôi nhớ về một Hà Nội trầm lắng, ân tình, tuy cũng có xô bồ nhưng vẫn bao dung, hiền hòa”.
Rõ ràng, đất nước ta vẫn có những bối cảnh làm phim tuyệt vời. Những làng cổ Đường Lâm, những vùng núi cao, nhà tập thể, những vùng quê còn nguyên nét truyền thống...Vấn đề là ở chỗ kết hợp sao cho diễn xuất và bối cảnh hòa nhập, bổ sung cho nhau mà thôi.
“Vốn trời cho” cũng cần phát triển
Một thực tế là cho dù có “vốn trời cho” nhưng nếu không biết tận dụng, rèn giũa và phát triển thì sẽ khó có được thành công. Nhìn vào những bộ phim nội địa được khán giả yêu thích, chúng ta sẽ dễ dàng nhận thấy nét thuần Việt trong phong cảnh, tính cách con người đóng một vai trò hết sức quan trọng cho thành công của bộ phim. Có được điều đó là nhờ sự quan sát tinh tế và khai thác một cách có trọng tâm, chủ điểm câu chuyện trên một nền bối cảnh phù hợp, lột tả được nét đặc trưng của nhân vật và nội dung. Có một bối cảnh đắt giá mà thiếu mất phần hồn trong diễn xuất thì bộ phim cũng mất đi giá trị.
Để làm được điều này đòi hỏi sự nghiên cứu, thấu hiểu một cách có hệ thống các cách thức hoạt động, quy luật môi trường cũng như khai thác những tiểu cảnh đặc tả. Thí dụ như đạo diễn Charlie Nguyễn, để làm một cách chắc ăn những cảnh quay trong Bụi đời Chợ Lớn đã phải bỏ ra khá nhiều thời gian để nghiên cứu cách thức hoạt động của khu vực này, đặc biệt là trung tâm Chợ Lớn. Còn êkíp thực hiện Cánh đồng bất tận phải canh những bối cảnh thật đặc tả phù hợp với nội dung phim mới có thể quay. Hoàng thành Thăng Long cũng là một địa điểm thu hút khá đông khách tham quan, vì vậy, việc chọn bối cảnh cho Ánh sáng kinh thành cũng phải có sự chọn lọc sao cho hợp lý. Còn êkíp làm phim Tâm hồn mẹ, Những công dân tập thể cũng phải lao tâm khổ tứ để có những thước phim có sự đồng điệu với thời gian, nội dung kịch bản.
Chúng ta đang có cả một tài nguyên phim trường chưa được khai thác một cách sâu sắc và triệt để. Đó là điều mà các nhà làm phim cần xem xét nghiêm túc.
Hạnh Dung