Thai nghén và sinh nở là những hiện tượng sinh lý bình thường của người phụ nữ, nhưng các trường hợp đó dễ dàng biến chuyển sang tình trạng bệnh lý dẫn tới cái chết của thai phụ, trong đó nổi bật lên là các tai biến: vỡ tử cung, sản giật, nhiễm khuẩn, chảy máu. Sau đây, báo Sức khỏe&Đời sống xin giới thiệu về nguyên nhân, các dấu hiệu lâm sàng và cách theo dõi xử trí cũng như phòng tránh các tai biến này.
Vỡ tử cung
Có nhiều nguyên nhân gây vỡ tử cung, có nguyên nhân thuộc về người mẹ, có nguyên nhân thuộc về thai nhi.
Về phía người mẹ: Khung chậu hẹp, méo mó làm đầu thai nhi không chui lọt để ra ngoài; Mẹ có khối u ở đoạn dưới tử cung, ở cổ tử cung, ở đường sinh dục dưới, khối u này chặn đường ra của thai; Mẹ đã đẻ nhiều lần nên tử cung mỏng, nhão, các cơn co mạnh gây vỡ, rách lớp cơ đoạn dưới tử cung; Mẹ có vết mổ cũ ở tử cung (mổ tử cung lấy thai, mổ cắt bóc khối u ở tử cung) nên vết sẹo tử cung trở thành nơi yếu nhất, cơn co tử cung mạnh có thể làm toác vết mổ gây vỡ tử cung.
Về phía thai nhi: Thai nhi to quá không chui lọt qua khung chậu mặc dù khung chậu bình thường; Thai nhi dị dạng có đầu to quá mức do não úng thủy nên không qua được khung chậu; Thai nằm trong tử cung theo tư thế không bình thường như thai nằm ngang (ngôi ngang), thai không cúi đầu cũng không ngửa mặt lên (ngôi trán), thai đưa mặt ra trước nhưng cằm lại quay về phía xương cùng của người mẹ (ngôi mặt cằm sau). Các tư thế bất thường này làm cho thai không chui qua khung chậu để ra ngoài được trong khi các cơn co dồn dập cứ thúc thai nhi xuống gây vỡ tử cung.
Tử cung có thể bị vỡ khi làm các thủ thuật kéo thai, xoay thai, cặp và kéo foóc-xép trong điều kiện không thuận lợi, không đúng quy định.
Các dấu hiệu cho biết tử cung sắp vỡ và tử cung đã vỡ
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm, trên thế giới có khoảng 80 triệu ca đẻ, trong đó có 10 triệu ca có tai biến và 358.000 trường hợp tử vong mẹ, tương đương với hơn 1.000 trường hợp tử vong mẹ xảy ra trong một ngày. Ở Việt Nam, tình trạng sức khỏe bà mẹ, trẻ em đã ngày càng được cải thiện, tử vong mẹ và tử vong trẻ em đã giảm trong những năm gần đây. Tỷ số tử vong mẹ giảm 3 lần, từ mức 233/100.000 trẻ đẻ sống năm 1990 xuống còn 69/100.000 trẻ đẻ sống vào năm 2009. Mặc dù tử vong mẹ đã giảm nhưng ước tính mỗi năm nước ta vẫn còn từ 690-700 ca tử vong mẹ, tức là trung bình khoảng 2 ca tử vong mẹ/ngày. |
Cách xử trí
Phải theo dõi thật sát các sản phụ đang chuyển dạ để phát hiện sớm dọa vỡ tử cung. Nếu cơn co quá nhanh và dồn dập thì tiêm ngay thuốc giảm co tử cung và tìm xem có nguyên nhân đẻ khó nào không. Nếu sản phụ bị vỡ tử cung thì phải chuyển ngay lên tuyến trên thật nhẹ nhàng và nhanh chóng hoặc mời tuyến trên về mổ lấy thai và khâu hoặc cắt tử cung ngay để cầm máu.
Đề phòng vỡ tử cung
Hướng dẫn xử trí cấp cứu dọa vỡ tử cung và vỡ tử cung Xử trí dọa vỡ tử cung Tại tuyến xã: Thông tiểu. Truyền dịch: natri clorua 0,9% hoặc ringer lactat. Thuốc giảm co tử cung: nifedipin 10mg x 1viên, ngậm dưới lưỡi. Thuốc giảm đau: morphin 10mg x 1ống, tiêm bắp. Tư vấn cho sản phụ và gia đình, chuyển tuyến trên ngay, có nhân viên y tế đi kèm. Tại các cơ sở khám chữa bệnh (bệnh viện) từ tuyến huyện trở lên: Thuốc giảm co tử cung: nifedipin 10mg x 1viên, ngậm dưới lưỡi. Thuốc giảm đau: morphin 10mg x 1ống, tiêm bắp. Nếu đủ điều kiện đẻ đường dưới (cổ tử cung mở hết, đầu lọt thấp) thì làm foóc-xép. Nếu không đủ điều kiện thì mổ lấy thai. Xử trí vỡ tử cung Tại tuyến xã: Hồi sức chống choáng. Thông báo tình trạng nguy kịch của người bệnh cho gia đình người bệnh. Tiêm morphin 10mg x 1ống, tiêm dưới da để giảm đau, hạn chế sốc. Truyền dịch natri clorua 0,9% hoặc ringer lactat trên đường vận chuyển. Khẩn cấp chuyển người bệnh ở tư thế nằm lên tuyến trên, có nhân viên y tế đi kèm. Nếu tình trạng nặng phải mời tuyến trên xuống hỗ trợ. Tại các cơ sở khám chữa bệnh (bệnh viện) từ tuyến huyện trở lên: Khẩn trương thực hiện song song hồi sức chống choáng và phẫu thuật cấp cứu. Cắt tử cung bán phần hoặc hoàn toàn. Chỉ bảo tồn tử cung khi điều kiện cho phép. Kiểm tra kỹ các tạng liên quan, nhất là bàng quang để xử trí các tổn thương, không bỏ sót. Với tuyến huyện, trong trường hợp vượt quá khả năng chuyên môn thì phải mời tuyến trên xuống hỗ trợ. |