Tắc tia sữa là tình trạng khá phổ biến ở phụ nữ sau sinh, đặc biệt trong những ngày đầu nuôi con bằng sữa mẹ. Không chỉ gây đau đớn, khó chịu, tình trạng này còn ảnh hưởng trực tiếp đến việc tiết sữa, tâm lý của mẹ và nguồn dinh dưỡng của trẻ sơ sinh.
Nếu không được xử lý đúng cách, tắc tia sữa kéo dài có thể dẫn đến viêm tuyến vú, áp xe vú và nhiều biến chứng nguy hiểm khác.
Nguyên nhân gây tắc tia sữa sau sinh
Tắc tia sữa có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó phổ biến là tình trạng sữa về quá nhiều. Trong những ngày đầu sau sinh, cơ thể mẹ sản xuất lượng sữa lớn nhưng trẻ chưa bú kịp hoặc bú chưa hiệu quả, khiến sữa bị ứ đọng trong các ống dẫn sữa.
Việc không cho con bú thường xuyên cũng dễ gây bít tắc tuyến sữa. Trong 6 tháng đầu đời, trẻ cần bú khoảng 8 - 12 cữ mỗi ngày. Nếu khoảng cách giữa các cữ bú quá dài, đặc biệt trên 5 giờ, sữa sẽ dễ tồn đọng và gây tắc tia sữa.
Nhiều mẹ có lượng sữa dồi dào nhưng trẻ bú ít hoặc bú không kiệt khiến lượng sữa dư thừa tích tụ lâu ngày trong bầu ngực. Bên cạnh đó, việc sử dụng máy hút sữa nhưng dừng giữa chừng hoặc hút chưa hết sữa cũng là nguyên nhân thường gặp gây tắc tia sữa.
Khi trẻ ngậm bắt vú không đúng cách, mẹ dễ bị đau đầu ti, nứt cổ gà, sưng viêm bầu ngực. Điều này làm cản trở dòng chảy của sữa và gây bít tắc. Ngoài ra, mặc áo ngực quá chật, nằm sấp khi ngủ hoặc để bầu ngực chịu áp lực trong thời gian dài cũng có thể khiến các ống dẫn sữa bị chèn ép, làm dòng sữa lưu thông kém.
Sau sinh, nhiều mẹ rơi vào trạng thái căng thẳng, mất ngủ, lo âu khi chăm sóc con nhỏ. Stress kéo dài có thể ảnh hưởng đến quá trình tiết hormone oxytocin - hormone kích thích tiết sữa - khiến sữa khó chảy ra ngoài dù bầu ngực vẫn đầy sữa.
Tắc tia sữa thường kéo dài bao lâu?
Thông thường tắc tia sữa xảy ra nhiều nhất từ ngày thứ 2 đến ngày thứ 4 sau sinh, khi sữa bắt đầu về nhiều khiến bầu ngực căng tức. Lúc này, mẹ có thể cảm thấy ngực đau, nổi cục cứng khi sờ vào nhưng sữa vẫn tiết ra.
Ngoài giai đoạn đầu sau sinh, tình trạng này cũng có thể xuất hiện trong suốt thời gian cho con bú, đặc biệt khi trẻ bú không hết sữa, mẹ hút sữa không kiệt hoặc trong giai đoạn tập cho bé bú bình trước khi cai sữa.
Tắc tia sữa có thể kéo dài từ vài ngày đến khoảng 7 - 10 ngày nếu không được xử lý đúng cách. Tình trạng kéo dài càng lâu, nguy cơ viêm nhiễm càng cao, khiến mẹ đau đớn, sốt, mệt mỏi và dễ bỏ cuộc trong hành trình nuôi con bằng sữa mẹ.
Vì vậy, khi xuất hiện dấu hiệu tắc tia sữa kéo dài, mẹ nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám và điều trị kịp thời.
Tắc tia sữa là tình trạng thường gặp ở phụ nữ sau sinh.
Tắc tia sữa phải làm sao?
Tắc tia sữa thường diễn tiến từ nhẹ đến nặng với nhiều biểu hiện khác nhau. Dấu hiệu sớm thường gặp nhất là bầu ngực nóng, đau và căng tức; trẻ bú ít sữa hoặc không bú ra sữa.
Khi sờ vào bầu vú, mẹ có thể thấy một hoặc nhiều cục cứng đau bên trong. Nếu tình trạng kéo dài, vùng ngực có thể sưng đỏ và đau tăng lên.
Ở giai đoạn nặng, mẹ có thể bị sốt, đau nhức toàn thân do viêm tuyến vú. Đây là dấu hiệu cảnh báo cần được can thiệp y tế sớm để tránh hình thành áp xe vú.
Có nhiều biện pháp giúp cải thiện tình trạng tắc tia sữa nếu được áp dụng đúng thời điểm.
Cho bé bú thường xuyên
Đây là cách tự nhiên và hiệu quả nhất giúp thông tia sữa. Mẹ nên cho trẻ bú đều đặn khoảng mỗi 3 giờ một lần.
Khi bị tắc tia sữa, nên ưu tiên cho bé bú bên ngực bị đau trước vì lúc đó lực bú của trẻ mạnh hơn, giúp khai thông dòng sữa hiệu quả hơn. Nếu trẻ bú không hết, mẹ nên hút hết lượng sữa còn dư để tránh tình trạng ứ đọng kéo dài.
Massage bầu ngực
Massage nhẹ nhàng giúp kích thích lưu thông sữa và giảm đau. Mẹ nên dùng tay xoa nhẹ từ bầu ngực hướng về núm vú, kết hợp động tác miết nhẹ theo chiều dòng sữa chảy.
Sau khoảng 20 - 30 phút massage, mẹ có thể cho trẻ bú ngay để tăng hiệu quả thông tia sữa. Ngoài ra, thay đổi tư thế cho bé bú cũng giúp các tia sữa được dẫn lưu tốt hơn.
Chườm ấm
Chườm ấm kết hợp massage giúp làm giãn ống dẫn sữa và giảm đau hiệu quả. Mẹ có thể dùng khăn ấm hoặc nước ấm khoảng 40 - 45 độ C để chườm quanh bầu ngực trước khi cho con bú hoặc hút sữa.
Tuy nhiên, không nên lạm dụng chườm nóng quá nhiều lần trong ngày vì có thể khiến tình trạng sưng viêm nặng hơn. Đặc biệt, nếu đã có dấu hiệu viêm tuyến vú hoặc áp xe vú, mẹ cần đi khám thay vì tự chườm nóng tại nhà.
Có nên dùng máy hút sữa?
Máy hút sữa chỉ hiệu quả khi tình trạng tắc còn nhẹ, cục sữa đông nằm gần đầu ti. Nếu tắc tia sữa đã nặng, các khối sữa đông nằm sâu bên trong nang sữa, việc hút mạnh có thể làm tổn thương mô tuyến vú, gây đau và tăng nguy cơ nhiễm trùng.
Vì vậy, mẹ không nên cố hút sữa quá mạnh khi ngực đang sưng đau nhiều.
Khi nào mẹ sau sinh cần đi khám?
Mẹ nên đến cơ sở y tế nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:
- Tắc tia sữa kéo dài nhiều ngày không cải thiện.
- Sốt cao, rét run.
- Ngực sưng đỏ, đau dữ dội.
- Có mủ hoặc dịch bất thường chảy ra từ đầu ti.
- Cơ thể mệt mỏi nhiều, mất sức.
Tóm lại, tắc tia sữa nếu được phát hiện sớm và xử lý đúng cách thường sẽ cải thiện nhanh chóng. Tuy nhiên, mẹ tuyệt đối không nên chủ quan hoặc tự ý áp dụng các mẹo dân gian thiếu cơ sở khoa học vì có thể làm tăng nguy cơ viêm nhiễm và ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe.
