Tắc nghẽn mạch máu não hoặc mạch vành có thể xảy ra khi cục máu đông hình thành trong lòng mạch hoặc từ vị trí khác di chuyển đến làm tắc mạch. Đây là một trong những cơ chế quan trọng gây nhồi máu não và nhồi máu cơ tim.
Ngoài các yếu tố nguy cơ như xơ vữa động mạch, tăng huyết áp, rung nhĩ, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, bệnh lý mạch máu hoặc tình trạng viêm, lối sống cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe tim mạch.
Dưới đây là 5 thói quen người trẻ cần thay đổi để giảm nguy cơ tắc mạch não và tim ở người trẻ.
1. Ngồi, nằm nhiều, ít vận động
Sự phổ biến của điện thoại thông minh, máy tính, máy tính bảng và các thiết bị giải trí khiến nhiều người trẻ dành phần lớn thời gian trong ngày để ngồi hoặc nằm. Nhân viên văn phòng cũng thường phải ngồi liên tục nhiều giờ. Ít vận động trong thời gian dài làm giảm hoạt động của cơ bắp và ảnh hưởng đến tuần hoàn, đặc biệt ở các chi. Tình trạng bất động kéo dài là một yếu tố nguy cơ đã được biết đến của huyết khối tĩnh mạch.
Giải pháp: Sau khoảng 40-60 phút ngồi làm việc, nên đứng dậy, đi lại hoặc vận động nhẹ trong vài phút. Tăng cường đi bộ, sử dụng cầu thang thay vì thang máy khi phù hợp và hạn chế thời gian liên tục trước màn hình.
Tập Yoga giúp hỗ trợ sức khỏe tim mạch. Ảnh TS.BS Lê Thanh Hải
2. Thường xuyên thức khuya, làm việc quá sức
Thức khuya kéo dài có thể làm rối loạn nhịp sinh học, ảnh hưởng đến giấc ngủ, huyết áp, chuyển hóa và sức khỏe tim mạch. Nếu tình trạng thiếu ngủ đi kèm căng thẳng kéo dài, ít vận động, ăn đêm hoặc sử dụng rượu bia, thuốc lá, các yếu tố nguy cơ tim mạch càng dễ gia tăng. Thiếu ngủ mạn tính cũng có liên quan đến tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa và nhiều vấn đề sức khỏe khác, từ đó ảnh hưởng bất lợi đến hệ tim mạch.
Giải pháp: Duy trì giờ ngủ và thức tương đối ổn định, bảo đảm thời gian ngủ phù hợp với lứa tuổi. Người trẻ cũng nên cân đối thời gian làm việc, nghỉ ngơi, tránh để tình trạng căng thẳng và thiếu ngủ kéo dài.
3. Ăn nhiều muối, đường và chất béo không lành mạnh
Chế độ ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn, đồ chiên rán, chất béo bão hòa, đường và muối có thể góp phần làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu và đái tháo đường. Đặc biệt, LDL-cholesterol tăng cao có thể thúc đẩy quá trình hình thành và tiến triển của mảng xơ vữa trong thành động mạch. Khi mảng xơ vữa bị tổn thương, huyết khối có thể hình thành tại vị trí này và gây hẹp hoặc tắc mạch.
Giải pháp: Ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, cá và thực phẩm tươi; hạn chế thức ăn nhanh, đồ chiên rán, thực phẩm nhiều đường và muối. Việc duy trì chế độ ăn cân đối giúp kiểm soát cân nặng, huyết áp và mỡ máu, qua đó giảm nguy cơ bệnh tim mạch.
4. Hút thuốc lá
Hút thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng của bệnh tim mạch và mạch máu não, kể cả ở người trẻ. Các chất độc trong khói thuốc có thể gây tổn thương lớp nội mạc mạch máu, thúc đẩy quá trình xơ vữa, làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối và co thắt mạch. Hút thuốc cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Giải pháp: Bỏ thuốc lá càng sớm càng tốt và hạn chế tiếp xúc với khói thuốc thụ động. Người đang hút thuốc có thể tìm đến cơ sở y tế để được tư vấn các phương pháp hỗ trợ cai thuốc phù hợp.
5. Uống nhiều rượu bia
Sử dụng rượu bia thường xuyên và với lượng lớn có thể làm tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim, rối loạn chuyển hóa và tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh tim mạch. Rượu bia cũng thường đi kèm với thói quen ăn nhiều thực phẩm giàu năng lượng, nhiều muối và chất béo, từ đó làm tăng thêm các yếu tố nguy cơ.
Giải pháp: Tốt nhất là hạn chế hoặc không sử dụng rượu bia. Không nên coi một lượng rượu bia nhất định là "an toàn" cho tất cả mọi người, bởi nguy cơ sức khỏe phụ thuộc vào nhiều yếu tố và không phải ai cũng có thể sử dụng rượu bia.
Đừng chủ quan vì còn trẻ
Đột quỵ và nhồi máu cơ tim ở người trẻ có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau, không chỉ do lối sống. Một số trường hợp có yếu tố di truyền, bệnh lý tim mạch, rối loạn đông máu hoặc các bệnh lý tiềm ẩn khác.
Vì vậy, người trẻ nên chủ động kiểm tra huyết áp, đường huyết, mỡ máu và các yếu tố nguy cơ tim mạch khi có chỉ định, đặc biệt nếu có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch sớm.
Nếu xuất hiện các dấu hiệu như đau tức ngực, khó thở, vã mồ hôi, yếu hoặc liệt đột ngột một bên cơ thể, méo miệng, nói khó, nhìn mờ hoặc rối loạn ý thức, cần đến cơ sở y tế ngay lập tức.
Chủ động vận động, ăn uống lành mạnh, ngủ đủ giấc, không hút thuốc và hạn chế rượu bia là những thay đổi đơn giản nhưng có ý nghĩa trong việc bảo vệ sức khỏe tim mạch và mạch máu não ngay từ khi còn trẻ.
