Nhiều người mắc bệnh mạn tính vẫn duy trì thói quen hút thuốc lá, một phần vì đã hút từ trước khi phát hiện bệnh, một phần vì cho rằng bệnh đã mắc rồi thì việc bỏ thuốc cũng không còn nhiều ý nghĩa. Trên thực tế, hút thuốc lá khi đã có bệnh nền không đơn thuần là duy trì nguy cơ cũ, mà còn khiến bệnh tiến triển nhanh hơn, làm giảm hiệu quả điều trị và tăng nguy cơ biến chứng nguy hiểm.
1. Hút thuốc làm nặng thêm bệnh mạn tính
Khói thuốc lá chứa hàng nghìn hóa chất, gây ra tình trạng viêm mạn tính mức độ thấp trong toàn cơ thể, tổn thương lớp nội mô lót thành mạch máu, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch và tăng stress oxy hóa. Đây đều là những cơ chế nền tảng có liên quan đến hầu hết các bệnh mạn tính phổ biến hiện nay, khiến việc hút thuốc trở thành yếu tố làm nặng thêm bệnh.
Người bệnh tim mạch và tăng huyết áp: Với người đã mắc bệnh mạch vành hoặc tăng huyết áp, hút thuốc lá làm tăng thêm nguy cơ hình thành cục máu đông, co thắt mạch vành và làm tăng nhu cầu oxy của cơ tim trong khi đồng thời làm giảm lượng oxy cung cấp, do khí carbon monoxide trong khói thuốc cạnh tranh với oxy để gắn vào hồng cầu. Ở người đã từng bị nhồi máu cơ tim, tiếp tục hút thuốc làm tăng đáng kể nguy cơ tái phát biến cố tim mạch so với người đã bỏ thuốc sau biến cố đầu tiên.
Không bao giờ là quá muộn để cai thuốc lá.
Người bệnh đái tháo đường: Ở người mắc đái tháo đường, hút thuốc lá làm tăng tình trạng kháng insulin, khiến việc kiểm soát đường huyết trở nên khó khăn hơn. Thuốc lá còn làm tổn thương thêm hệ mạch máu vốn đã chịu ảnh hưởng bởi đường huyết cao kéo dài, làm tăng nguy cơ biến chứng mạch máu nhỏ như bệnh võng mạc, bệnh thận do đái tháo đường, cũng như biến chứng mạch máu lớn như bệnh mạch vành, đột quỵ. Người bệnh đái tháo đường hút thuốc cũng có nguy cơ cao hơn gặp các vấn đề về tuần hoàn ở bàn chân, làm tăng nguy cơ loét bàn chân khó lành và biến chứng phải cắt cụt chi.
Người bệnh phổi mạn tính: Với người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hoặc hen suyễn, hút thuốc lá là yếu tố trực tiếp làm tổn thương thêm đường thở vốn đã bị viêm và hẹp lại. Tiếp tục hút thuốc khiến chức năng phổi suy giảm nhanh hơn nhiều so với tốc độ suy giảm tự nhiên theo tuổi tác, làm tăng tần suất các đợt cấp phải nhập viện và giảm hiệu quả của thuốc giãn phế quản, thuốc kháng viêm dạng hít đang sử dụng để kiểm soát bệnh.
Người bệnh thận mạn: Ở người mắc bệnh thận mạn, hút thuốc lá được ghi nhận có liên quan đến việc đẩy nhanh tốc độ suy giảm chức năng thận, làm tăng nguy cơ tiến triển đến giai đoạn cần lọc máu.
Người bệnh xương khớp: Với người mắc các bệnh lý xương khớp như viêm khớp dạng thấp, hút thuốc không chỉ làm tăng nguy cơ mắc bệnh mà còn khiến bệnh khó kiểm soát hơn, giảm đáp ứng với một số nhóm thuốc điều trị. Thuốc lá cũng đẩy nhanh quá trình mất xương, làm tăng nguy cơ loãng xương và gãy xương, đặc biệt đáng lo ngại ở người lớn tuổi.
2. Thuốc lá có thể làm thay đổi tác dụng của thuốc điều trị
Một điều ít người biết là các hợp chất trong khói thuốc lá có khả năng kích hoạt một số enzym chuyển hóa thuốc tại gan, khiến cơ thể người hút thuốc đào thải một số loại thuốc nhanh hơn bình thường. Điều này có nghĩa là người hút thuốc có thể cần liều thuốc cao hơn để đạt hiệu quả điều trị tương đương so với người không hút thuốc. Một số thuốc điều trị bệnh mạn tính bị ảnh hưởng theo cơ chế này như theophylline dùng trong bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, warfarin dùng chống đông máu hay một số thuốc điều trị tâm thần như clozapine, olanzapine.
Ngược lại, khi người bệnh đột ngột cai thuốc lá mà không điều chỉnh lại liều thuốc đang dùng, nồng độ thuốc trong máu có thể tăng lên nhanh chóng chỉ trong vòng vài ngày đến vài tuần, làm tăng nguy cơ gặp tác dụng phụ hoặc ngộ độc thuốc.
Vì vậy, người bệnh mạn tính đang dùng các loại thuốc kể trên khi quyết định cai thuốc lá nên thông báo cho bác sĩ điều trị để được theo dõi và điều chỉnh liều thuốc phù hợp trong quá trình cai thuốc, thay vì tự ý thay đổi thói quen hút thuốc mà không có sự giám sát y tế.
Hiện có 24 bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế tổ chức hoạt động cai nghiện thuốc lá. Trong đó có nhiều bệnh viện chuyên khoa liên quan đến các bệnh do sử dụng thuốc lá và có lượng người bệnh lớn như Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Phổi Trung ương, Bệnh viện Ung bướu Hà Nội, Bệnh viện Nhân dân Gia Định, Bệnh viện Trung ương Huế, Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương... Với người có bệnh lý nền như bệnh tim mạch, bệnh phổi mạn tính, có thể trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để có kế hoạch cai thuốc phù hợp.
