Thuốc statin và vai trò quan trọng trong phòng ngừa bệnh tim mạch
Ở những người từng bị nhồi máu cơ tim, tăng cholesterol máu hoặc có nguy cơ tim mạch cao, thuốc statin gần như là lựa chọn điều trị quen thuộc. Sau hơn 3 thập kỷ sử dụng rộng rãi, các thuốc thuộc nhóm statin như atorvastatin, rosuvastatin hay simvastatin đã trở thành trụ cột trong điều trị và dự phòng bệnh tim mạch.
Statin hoạt động bằng cách ức chế enzym HMG-CoA reductase tại gan, qua đó làm giảm cholesterol LDL – còn gọi là "cholesterol xấu" – yếu tố nguy cơ hàng đầu gây xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Nhiều thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn cho thấy, ở những người có nguy cơ tim mạch cao, việc sử dụng statin không chỉ làm giảm rõ rệt các biến cố tim mạch mà còn góp phần giảm tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân.
Nhờ hiệu quả đã được chứng minh, statin thường được bác sĩ chỉ định sử dụng lâu dài, thậm chí suốt đời, đặc biệt ở những bệnh nhân mắc bệnh tim mạch do xơ vữa động mạch.
Statin là loại thuốc điều trị và dự phòng bệnh tim mạch.
Vì sao statin thường bị lo ngại về tác dụng phụ?
Mặc dù được sử dụng rộng rãi, statin vẫn là một trong những nhóm thuốc gây nhiều tranh cãi nhất. Đau cơ, mệt mỏi, suy gan, rối loạn trí nhớ hay giảm ham muốn tình dục… là những lo ngại ở người dùng.
Thực tế, chính nỗi sợ tác dụng phụ đã khiến không ít bệnh nhân tự ý ngừng thuốc. Tại Anh, các nghiên cứu cho thấy những thông tin sai lệch về statin từng khiến hơn 200.000 người ngừng điều trị chỉ trong vòng vài tháng, làm gia tăng nguy cơ hàng nghìn ca nhồi máu cơ tim và đột quỵ có thể phòng tránh được.
Vấn đề đặt ra là: Bao nhiêu trong số những tác dụng phụ đó thực sự do statin gây ra?
Một phân tích quy mô lớn được công bố trên The Lancet đã cung cấp câu trả lời khá rõ ràng. Nhóm nghiên cứu đã rà soát nhãn thông tin chính thức (SmPC) của năm statin phổ biến nhất gồm atorvastatin, fluvastatin, pravastatin, rosuvastatin và simvastatin, sau đó đối chiếu với dữ liệu từ các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, mù đôi, có đối chứng giả dược – tiêu chuẩn vàng trong nghiên cứu y học.
Tổng cộng, dữ liệu từ hơn 120.000 người tham gia thử nghiệm được phân tích, so sánh trực tiếp giữa nhóm dùng statin và nhóm dùng giả dược. Kết quả cho thấy:
- Đa số các triệu chứng thường được cho là tác dụng phụ của statin xuất hiện với tần suất tương đương ở nhóm dùng giả dược.
- Các vấn đề về giấc ngủ, suy giảm trí nhớ, trầm cảm, rối loạn tình dục không xảy ra thường xuyên hơn ở người dùng statin.
- Ngay cả các bất thường về chức năng gan, dù có tăng nhẹ ở liều rất cao, đa phần đều thoáng qua, nhẹ và không gây tổn thương gan nghiêm trọng.
Phát hiện này củng cố giả thuyết về "hiệu ứng nocebo" – khi người bệnh kỳ vọng tác dụng phụ và vô tình quy kết các triệu chứng thông thường cho thuốc.
Người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc chỉ vì lo sợ tác dụng phụ.
Những tác dụng phụ thực sự cần lưu ý
Các nhà khoa học cho biết, statin không phải là thuốc "không có tác dụng phụ", tuy nhiên các phản ứng bất lợi xảy ra với tỷ lệ thấp và đa phần ở mức độ nhẹ, có thể theo dõi và kiểm soát được trong quá trình điều trị.
Hai vấn đề được ghi nhận rõ ràng nhất là:
- Triệu chứng cơ (đau cơ, yếu cơ): Gặp ở dưới 5% người dùng, đa số ở mức độ nhẹ. Biến chứng nghiêm trọng như tiêu cơ vân là rất hiếm.
- Nguy cơ đái tháo đường type 2: Tăng nhẹ, chủ yếu ở những người đã có sẵn yếu tố nguy cơ như béo phì, tiền đái tháo đường.
Ngoài ra, một số thay đổi nhỏ như tăng protein niệu hoặc phù nhẹ được ghi nhận, song ý nghĩa lâm sàng vẫn chưa rõ ràng.
Lợi ích vượt trội so với nguy cơ
Theo Tiến sĩ Binay Kumar Pandey, Giám đốc và Trưởng khoa Tim mạch can thiệp, Bệnh viện Chuyên khoa Yatharth (Ấn Độ), statin là một trong những thuốc dự phòng tim mạch hiệu quả nhất từng được phát triển.
Statin có hồ sơ an toàn rất tốt với hàng chục năm dữ liệu lâm sàng. Cứ mỗi một số ít biến cố bất lợi nghiêm trọng, statin có thể ngăn ngừa hàng trăm cơn nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Lợi ích tim mạch của statin vượt xa rủi ro. Phần lớn bệnh nhân dung nạp statin tốt và các tác dụng phụ, nếu có, thường nhẹ và hồi phục.
Các chuyên gia khuyến cáo, người đang dùng statin không nên tự ý ngừng thuốc chỉ vì lo sợ tác dụng phụ. Nếu xuất hiện triệu chứng nghi ngờ, người bệnh cần trao đổi trực tiếp với bác sĩ để được đánh giá, điều chỉnh liều hoặc đổi loại statin phù hợp hơn.
Trong bối cảnh bệnh tim mạch vẫn là nguyên nhân tử vong hàng đầu tại Việt Nam, statin tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong phòng ngừa và điều trị. Việc hiểu đúng, dùng đúng và tuân thủ điều trị sẽ giúp người bệnh hưởng trọn lợi ích của nhóm thuốc này, thay vì bỏ lỡ cơ hội bảo vệ tim mạch chỉ vì những lo ngại thiếu căn cứ khoa học.
Mời xem thêm video được quan tâm:
3 thời điểm vàng đi bộ đối với người cao tuổi, bí quyết sống khoẻ | SKĐS
