1. Lợi ích của cây cúc áo với sức khỏe răng miệng
Cây cúc áo hay cúc áo hoa vàng là loại dược liệu quen thuộc trong y học dân gian với nhiều công dụng tốt. Loại thảo dược này được Đông y mô tả với tên gọi kim nữu khấu, có vị cay, đắng, tính ấm, có độc nhẹ, đi vào kinh phế, vị, đại trường.
Theo y học cổ truyền, cây cúc áo có tác dụng chỉ thống, chỉ khái, hoạt huyết khứ ứ, giải độc, lợi thấp. Dược liệu này thường được dùng hỗ trợ điều trị đau răng, viêm loét miệng, ho do phong hàn, đau dạ dày do co thắt vì hàn, cũng như các chấn thương do té ngã. Trong đó, công dụng đối với các bệnh lý răng miệng được biết đến nhiều nhất nhờ những tác dụng sau:
- Cúc áo có vị cay, tính tê: Khi tiếp xúc với niêm mạc miệng, dược liệu này tạo cảm giác tê tại chỗ, nhờ đó giúp giảm đau răng tạm thời. Đây cũng là lý do cúc áo thường được dùng trong các bài thuốc dân gian hỗ trợ giảm đau răng.
- Đối với tình trạng sưng đau nướu, Đông y cho rằng phần lớn liên quan đến phong nhiệt hoặc vị hỏa tích tụ. Cúc áo có tác dụng thanh nhiệt, tả hỏa, tiêu thũng, tán kết, góp phần giảm sưng, hỗ trợ làm dịu viêm và cải thiện các ổ viêm ở nướu.
- Ngoài ra, dược liệu này còn được cho là có tác dụng sát trùng, khử mùi, giúp làm sạch khoang miệng, từ đó hỗ trợ giảm hôi miệng do viêm nhiễm răng, nướu gây ra.
Cây cúc áo vị cay, tính ấm, có nhiều tác dụng với sức khỏe răng miệng.
Các nghiên cứu khoa học hiện đại cũng tìm thấy nhiều nhóm hoạt chất trong cây cúc áo có tác dụng với sức khỏe răng miệng như nhóm N-alkamides, đặc biệt là spilanthol, nhóm tinh dầu bay hơi, nhóm phenolics và flavonoids, nhóm sterols và triterpenoids…
Tác dụng của cây cúc áo lên răng miệng càng trở nên rõ ràng hơn thông qua các cơ chế:
Gây tê, giảm đau cấp tốc: Hoạt chất spilanthol thấm qua niêm mạc, phong tỏa kênh truyền tín hiệu đau về não.
Tiêu viêm, giảm sưng: Khóa các chất gây viêm (COX-2, TNF-α), làm xẹp nướu sưng mọng, tiêu mủ.
Diệt khuẩn nha chu: Phá hủy màng tế bào của vi khuẩn gây sâu răng (S. mutans) và viêm lợi.
Kích thích tiết nước bọt: Vị cay tê của cây cúc áo kích thích tiết nước bọt mạnh, giúp tự làm sạch khoang miệng, trị khô miệng và khử hôi miệng.
Chính nhờ các tác dụng này, cây cúc áo là vị thuốc tự nhiên rất phù hợp ứng dụng trong hỗ trợ điều trị các trường hợp đau răng cấp, sâu răng, viêm lợi, apxe chân răng, nhiệt miệng, hôi miệng, khô miệng…
2. Một số cách dùng cây cúc áo tốt cho răng miệng
2.1 Dùng tươi tại chỗ
Cách làm: Hái 1 - 2 cụm hoa tươi (hoặc 3 - 5 lá sạch), rửa sạch bằng nước muối loãng sau đó nhai trực tiếp và dùng lưỡi đẩy phần bã vào vùng răng đang đau hoặc nướu đang sưng, ngậm chặt tại vị trí đó trong 3 - 5 phút.
Cảm giác tê châm chích sẽ xuất hiện ngay lập tức, cắt cơn đau răng cấp tốc, sau đó nhổ bỏ bã và súc miệng lại bằng nước sạch.
2.2 Ngâm rượu thuốc
Cách làm: Dùng toàn cây cúc áo (hoa, thân, lá) rửa sạch, cắt ngắn, phơi khô trong bóng râm (âm can). Ngâm với rượu trắng cao độ (35 - 40 độ) theo tỷ lệ 1 phần dược liệu : 5 phần rượu, ngâm trong bình thủy tinh sau 15 - 20 ngày là dùng được. Mỗi lần ngậm 5 - 10ml rượu thuốc trong 5 phút rồi nhổ đi. Mỗi ngày làm 2 - 3 lần sau khi đánh răng giúp trị viêm lợi mạn tính, hôi miệng và ngừa sâu răng.
2.3 Sắc nước súc miệng
Thành phần: Hoa cúc áo khô 6g, sinh thạch cao 15g, huyền sâm 12g, sinh địa 12g.
Cách làm: Sắc các vị thuốc với 500ml nước, cô đặc lại còn khoảng 150ml, chia làm 3 phần trong ngày, ngậm ấm rồi súc miệng thật kỹ trước khi nhổ ra ngoài.
3. Một số lưu ý khi sử dụng cây cúc áo
Tuyệt đối không dùng cây cúc áo cho phụ nữ có thai và trẻ em dưới 2 tuổi do có thể kích ứng gây co thắt tử cung ở phụ nữ mang thai và gây bỏng rộp niêm mạc, kích ứng mạnh đường hô hấp ở trẻ dưới 2 tuổi.
Không sử dụng hoa cúc áo thay thế cho nha khoa chuyên sâu, chỉ nên dùng cúc áo để giảm đau tạm thời trước khi người bệnh đến phòng khám nha khoa để xử lý triệt để nguyên nhân.
Không sử dụng với liều quá cao, dịch chiết quá đặc do có thể dẫn đến các triệu chứng như mất vị giác tạm thời, bỏng rát cổ họng, tiết nước bọt không kiểm soát, nôn mửa hoặc kích ứng niêm mạc dạ dày.
Cụm hoa cúc áo chứa nhiều tinh dầu và rất dễ hút ẩm, khi làm khô, cần sấy nhẹ hoặc phơi trong bóng râm (phơi âm can), bảo quản trong lọ thủy tinh kín, tránh ánh sáng trực tiếp để không làm mất hoạt chất Spilanthol.
