Sau tuổi 50, những khoảnh khắc đãng trí có thể xuất hiện thường xuyên hơn, khiến không ít người lo lắng liệu đây chỉ là biểu hiện lão hóa tự nhiên hay dấu hiệu cảnh báo một vấn đề nghiêm trọng về não bộ.
Suy giảm trí nhớ sau tuổi 50 có thể là dấu hiệu của các bệnh lý nghiêm trọng như chứng mất trí nhớ. (Ảnh: Getty Images)
Tin tốt là những lần suy giảm trí nhớ thoáng qua thường không đáng lo ngại. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến cáo không nên chủ quan nếu tình trạng này diễn ra thường xuyên, ngày càng nghiêm trọng hoặc bắt đầu ảnh hưởng đến khả năng tự chăm sóc và quản lý cuộc sống hằng ngày.
Những thay đổi trí nhớ nào được xem là bình thường?
Theo Tiến sĩ Derek Southwick, bác sĩ gia đình và thành viên Hội đồng quản trị của Học viện Bác sĩ Gia đình Mỹ, một biểu hiện thường gặp của tình trạng được gọi là "sương mù não" là cảm giác đầu óc hoạt động không thật sự minh mẫn.
Ông cho biết tình trạng này có thể biểu hiện qua việc bước vào một căn phòng nhưng quên mất lý do, khó tìm từ ngữ thích hợp khi nói chuyện hoặc không thể duy trì sự tập trung trong một cuộc trò chuyện. Những triệu chứng này thường chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn và có thể liên quan đến các yếu tố như thiếu ngủ, căng thẳng hoặc lịch trình sinh hoạt quá bận rộn.
Tiến sĩ Lachelle Vance, chuyên gia thần kinh học tại UC Health và trợ lý giáo sư kiêm nhiệm tại Trường Y thuộc Đại học Cincinnati, cũng cho biết tốc độ xử lý thông tin của não bộ thường chậm lại khi con người già đi. Việc đôi lúc quên tên người khác, để thất lạc đồ vật hoặc cảm thấy đầu óc thiếu tập trung là điều có thể xảy ra.
Theo hai chuyên gia, dù những thay đổi này đôi khi gây phiền toái, chúng thường phản ánh quá trình lão hóa tự nhiên của não bộ và các tế bào, cũng như tình trạng sức khỏe tổng thể. Nếu chỉ thỉnh thoảng xuất hiện và không ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, chúng thường không phải dấu hiệu của một vấn đề trí nhớ nghiêm trọng.
Khi nào 'sương mù não' là dấu hiệu cần đi khám?
Điểm khác biệt quan trọng giữa suy giảm trí nhớ thông thường và những vấn đề đáng lo ngại nằm ở mức độ ảnh hưởng đến khả năng tự lập.
Theo Tiến sĩ Vance, nếu một người bắt đầu bị lạc ngay tại những địa điểm quen thuộc, liên tục hỏi đi hỏi lại cùng một câu hỏi, không thể làm theo những hướng dẫn đơn giản hoặc gặp khó khăn khi lái xe và mua sắm, đó có thể là dấu hiệu cho thấy chức năng nhận thức đang suy giảm đáng kể.
Những biểu hiện này cần được chú ý vì chúng có thể liên quan đến chứng sa sút trí tuệ. Đây là thuật ngữ chung chỉ tình trạng suy giảm kéo dài các chức năng nhận thức như trí nhớ, ngôn ngữ, khả năng giải quyết vấn đề và những kỹ năng tư duy khác, đến mức ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày.
Tiến sĩ Vance nhấn mạnh rằng sa sút trí tuệ được xác định dựa trên tình trạng suy giảm nhận thức làm ảnh hưởng đến khả năng tự lập, chẳng hạn như không còn đủ khả năng tự quản lý thuốc men hoặc tài chính.
Ngược lại, những thay đổi nhận thức ở mức độ nhẹ có thể khiến một người làm việc kém hiệu quả hơn hoặc mất nhiều thời gian hơn để hoàn thành công việc, nhưng không nhất thiết làm mất đi khả năng tự chăm sóc và điều hành cuộc sống.
Ngay cả khi chưa ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng tự lập, tình trạng sương mù não kéo dài hoặc gây khó khăn trong sinh hoạt cũng là lý do hợp lý để trao đổi với bác sĩ.
Đặc biệt, cần tìm kiếm sự trợ giúp y tế sớm nếu các triệu chứng xuất hiện nhanh chóng hoặc đi kèm những dấu hiệu bất thường như lú lẫn nghiêm trọng, co giật, yếu cơ, thay đổi hành vi, sốt hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.
Sương mù não không phải lúc nào cũng bắt nguồn từ quá trình lão hóa hoặc chứng sa sút trí tuệ. Theo Tiến sĩ Vance, tình trạng này còn có thể liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe khác, bao gồm trầm cảm, lo âu, ngưng thở khi ngủ, rối loạn tuyến giáp, thiếu hụt vitamin, tác dụng phụ của thuốc và những thay đổi nội tiết tố trong thời kỳ mãn kinh.
Trong những trường hợp này, người bệnh có thể gặp khó khăn về trí nhớ và khả năng tập trung nhưng vẫn duy trì được sự độc lập trong cuộc sống.
Nếu tình trạng kéo dài, người gặp triệu chứng nên trao đổi với bác sĩ để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp xử lý phù hợp. Việc đánh giá sớm có thể giúp phát hiện những vấn đề sức khỏe tiềm ẩn và tránh bỏ sót các nguyên nhân có thể điều trị được.
