Thơ Nguyễn Vũ Tiềm (NXB Hội Nhà văn, 2011)
Đến năm 2008, ta lại được đọc trường ca Văn đàn bi tráng. Lại đủ mặt những nhà thơ bị thương tích trong trường văn trận bút được điểm ra trong tiến trình cách tân thơ Việt…
Năm nay, anh dành cho chủ đề Ngàn năm thương nhớ đất Thăng Long là tập thơ Sương Hồ Tây - Mây Tháp Bút.
Nguyễn Vũ Tiềm người Hà Nội gốc, quê anh ở Ninh Hiệp, Gia Lâm. Nửa đầu đời, anh dạy học ở Hà Nội, sau 1975 mới định cư ở TP. Hồ Chí Minh, vẫn trong ngành giáo dục nhưng anh chuyển sang làm báo. Vậy là đã nửa đời xa quê, trách gì lòng quê chẳng sớm chiều đau đáu...
Anh nhớ nhất là những đặc điểm khí hậu bốn mùa của Hà Nội:
Nỗi nhớ Hà Nội có dịu đi không khi anh ngắm bức tranh của Bùi Xuân Phái:
 |
Ngõ Quan Thổ, phường Hàng Bột, hồ Văn Chương có ngôi nhà của Nguyễn Vũ Tiềm, anh tưởng tượng như đây đó rất gần thảm án chu di của gia tộc Nguyễn Trãi, máu và những hồn oan như còn thấm đẫm con đường sử thi ngày ấy:
Hà Nội là nơi có nhiều bè bạn văn chương thân thuộc, phải xa họ nhưng anh vẫn nhớ một cách thiết thực bằng cách chọn thơ hay của họ vào tập Nghìn câu thơ tài hoa Việt Nam. Có những đấng bậc mà nay có muốn gặp cũng không sao gặp được, 35 năm xa Hà Nội, gần như một thế hệ những người thầy, người anh đã về cõi vĩnh hằng, nhưng có bao cách cho anh nhớ. Những số nhà, địa chỉ có khi chủ nhân ghi ngay nó vào thơ: 9 gác Lãn Ông/ Lòng xanh xuân chờ/ Gió mùa xổ cửa/ Tim đèn rong khuya... (thơ Lê Đạt).
Anh làm thơ về chủ nhân ngôi nhà rất Hà Nội này, đã nói thay các nhà thơ về sự dằn vặt cũ, mới, lẽ còn, mất trong sáng tạo:
Quê Nguyễn Vũ Tiềm vùng tả ngạn sông Hồng nên cái nhớ của anh không quá quẩn quanh với phố sá. Cái tình quê Hà Nội của anh mở rộng ra cả châu thổ sông Hồng, chứ không phải nhớ Hà Nội chỉ có nghĩa nhớ phố sá, Hồ Tây, bánh tôm, chả cá… Viết về vùng quê, dân thành phố chúng tôi thường nặng về thụ hưởng sự trong lành, chân chất… còn với Nguyễn Vũ Tiềm, anh chia sẻ được với người nông dân sự nhọc nhằn, lao khổ, một nắng hai sương:
Đọc thơ Nguyễn Vũ Tiềm, ta thường gặp đây đó những kết cấu ngôn từ siêu thường:
Những chữ quen thuộc: “thất bát”, “nhọc nhằn” đặt trong tương quan khác lạ bỗng trở nên sinh động, mới mẻ. Câu thơ có thêm những tầng ý nghĩa, trở nên sâu sắc hơn, hấp dẫn hơn. Một trong những yêu cầu của sáng tạo là nhà thơ phải làm mới ngôn ngữ. Nguyễn Vũ Tiềm rất ý thức điều này và anh đã lao động nghệ thuật nghiêm túc, mang lại hiệu quả rất đáng ghi nhận.
Anh đã khái quát được cái đẹp trong gian truân vất vả của nghề nông:
Nguyễn Vũ Tiềm là một trong những bạn văn Hà Nội lập cư ở TP. Hồ Chí Minh sau ngày thống nhất đất nước đã tô đậm được cách sống văn hóa và nhất là sự lao động nghệ thuật nghiêm túc, hết mình, không hổ là người trí thức Hà Nội đi gieo tiếp những mùa, vụ phương Nam.
Vân Long