Sửa đổi Luật An toàn thực phẩm: Bảo vệ sức khỏe nhân dân từ mỗi bữa ăn

An toàn thực phẩm không chỉ là vấn đề sức khỏe cộng đồng mà còn liên quan trực tiếp đến chất lượng dân số, chất lượng nguồn nhân lực, năng suất lao động và sự phát triển bền vững của đất nước. Trong bối cảnh hoạt động sản xuất, kinh doanh, phân phối thực phẩm ngày càng đa dạng, phức tạp, việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm là yêu cầu khách quan, cấp thiết nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, bảo vệ tốt hơn sức khỏe, tính mạng của nhân dân. 

Ngày 03/11/2026, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 114-KL/TW về tiếp tục hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất một đầu mối từ Trung ương đến địa phương. 

Bộ Chính trị khẳng định an toàn thực phẩm là một trong những vấn đề liên quan trực tiếp đến sức khỏe con người, chất lượng dân số, năng suất lao động và sự phát triển bền vững của đất nước; yêu cầu công tác quản lý an toàn thực phẩm phải có mô hình hiện đại, thống nhất, toàn diện và dựa trên cơ sở khoa học.

 Đây là định hướng chính trị quan trọng để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), xây dựng hệ thống quản lý thống nhất, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu bảo vệ sức khỏe nhân dân trong tình hình mới.

Thực trạng mất an toàn thực phẩm vẫn đáng lo ngại

Những năm qua, công tác bảo đảm an toàn thực phẩm luôn được Đảng, Nhà nước quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và đạt nhiều kết quả tích cực. Hệ thống pháp luật từng bước được hoàn thiện, hoạt động thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm được tăng cường; nhận thức của doanh nghiệp và người tiêu dùng có nhiều chuyển biến. 

Tuy nhiên, tình hình vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm vẫn diễn biến phức tạp, với nhiều phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi. Theo số liệu thống kê, năm 2025, cả nước xảy ra 70 vụ ngộ độc thực phẩm, làm 1.558 người bị ngộ độc, trong đó có 17 trường hợp tử vong. Đáng lo ngại, trong 6 tháng đầu năm 2026, cả nước tiếp tục ghi nhận 58 vụ ngộ độc thực phẩm với 1.573 người ngộ độc và 10 trường hợp tử vong. 

Đặc biệt, tình trạng ngộ độc thực phẩm tại các bếp ăn trường học, bếp ăn tập thể vẫn là vấn đề gây nhiều lo lắng trong xã hội. Không chỉ gây ra những vụ ngộ độc cấp tính, thực phẩm không bảo đảm an toàn còn tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe con người. Việc sử dụng thực phẩm chứa hóa chất độc hại, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kháng sinh, chất cấm hoặc các tác nhân gây ô nhiễm vượt ngưỡng cho phép có thể làm gia tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý nguy hiểm. 

Tình trạng sản xuất, kinh doanh thực phẩm giả, thực phẩm không rõ nguồn gốc, xuất xứ; sử dụng nguyên liệu quá hạn, động vật mắc bệnh; lạm dụng phụ gia, hóa chất trong chế biến, bảo quản thực phẩm vẫn xảy ra ở nhiều nơi. Đáng chú ý, một số đối tượng lợi dụng thương mại điện tử, mạng xã hội, hoạt động quảng cáo và những sơ hở trong cơ chế công bố sản phẩm để đưa thực phẩm kém chất lượng ra thị trường. 

Theo thông tin được công bố tại diễn đàn về ngăn chặn thực phẩm bẩn tháng 7/2026, trong 6 tháng đầu năm, lực lượng Công an đã phát hiện, xử lý 5.992 tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm, tăng 102% so với cùng kỳ năm 2025; khởi tố 123 vụ án với 249 bị can. Những con số này cho thấy tính chất nghiêm trọng của tình hình vi phạm, đồng thời đặt ra yêu cầu phải tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực phòng ngừa, phát hiện và xử lý.

Kết luận số 114-KL/TW của Bộ Chính trị đã chỉ rõ những hạn chế của mô hình quản lý an toàn thực phẩm hiện nay, nhất là tình trạng phân tán đầu mối quản lý, chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ, khó xác định trách nhiệm chính trong một số lĩnh vực giao thoa. Đây là những bất cập cần được khắc phục căn bản để nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, không để xảy ra tình trạng nhiều cơ quan quản lý nhưng thiếu một đầu mối chịu trách nhiệm xuyên suốt.

Hoàn thiện hành lang pháp lý, quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi cung ứng

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đang trình Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI cho ý kiến đã thể hiện nỗ lực đổi mới tư duy lập pháp, tiếp cận toàn diện hơn đối với hoạt động quản lý an toàn thực phẩm. 

Điều 1 của dự thảo xác định phạm vi điều chỉnh tương đối đầy đủ, bao gồm quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân; hệ thống thông tin dữ liệu; hoạt động thử nghiệm; điều kiện bảo đảm an toàn trong sản xuất, kinh doanh; phân tích nguy cơ; phòng ngừa, khắc phục sự cố; hậu kiểm và quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. 

Cách tiếp cận này tạo cơ sở pháp lý để quản lý thực phẩm theo toàn bộ quá trình, từ sản xuất nguyên liệu, chế biến, bảo quản, vận chuyển đến phân phối và tiêu dùng, thay vì chỉ tập trung kiểm tra sản phẩm cuối cùng. 

Đây cũng là định hướng được Bộ Chính trị nhấn mạnh tại Kết luận số 114-KL/TW, yêu cầu chuyển từ quản lý phân đoạn, chia khúc theo ngành hàng thực phẩm sang quản trị theo chuỗi cung ứng thực phẩm, bảo đảm truy xuất nguồn gốc, cảnh báo và kiểm soát sớm nguy cơ thông qua hệ thống cơ sở dữ liệu tập trung, kết nối liên thông. 

Điều 5 của dự thảo quy định các chính sách của Nhà nước về an toàn thực phẩm, trong đó khuyến khích đổi mới công nghệ, phát triển nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn, xây dựng chuỗi cung ứng và truy xuất nguồn gốc, sản xuất thực phẩm chất lượng cao, phát triển hệ thống cung cấp thực phẩm an toàn. 

Những chính sách này không chỉ nhằm mục tiêu bảo vệ sức khỏe nhân dân mà còn tạo động lực phát triển nền nông nghiệp hiện đại, nâng cao giá trị sản phẩm và khả năng cạnh tranh của thực phẩm Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Kiên quyết ngăn chặn hành vi sản xuất, kinh doanh thực phẩm không an toàn

Một trong những nội dung quan trọng của dự thảo Luật là hoàn thiện các quy định về hành vi bị nghiêm cấm, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong bảo đảm an toàn thực phẩm. Điều 7 quy định những hành vi bị nghiêm cấm, như sử dụng nguyên liệu không được phép dùng làm thực phẩm; sử dụng nguyên liệu quá hạn, không rõ nguồn gốc, xuất xứ; sử dụng phụ gia, hóa chất không bảo đảm an toàn; sản xuất, kinh doanh thực phẩm không đáp ứng các điều kiện theo quy định. 

Dự thảo còn nghiêm cấm hành vi làm giả, sửa chữa, xóa bỏ, che giấu hoặc sử dụng dữ liệu sai lệch về hồ sơ công bố sản phẩm, kết quả thử nghiệm, mã định danh, mã số, mã vạch, dữ liệu truy xuất nguồn gốc và hồ sơ lô hàng nhằm hợp thức hóa thực phẩm không bảo đảm an toàn. Quy định này có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh chuyển đổi số, khi hành vi gian lận về an toàn thực phẩm không chỉ diễn ra trong quá trình sản xuất, chế biến mà còn có thể được thực hiện thông qua việc làm giả hồ sơ, dữ liệu và thông tin điện tử. 

Điều 8, 9 quy định quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm, góp phần xác lập rõ hơn trách nhiệm của các chủ thể đối với chất lượng, an toàn sản phẩm cung cấp cho người tiêu dùng. Mọi tổ chức, cá nhân tham gia chuỗi cung ứng thực phẩm phải chịu trách nhiệm đối với hành vi của mình, không thể để xảy ra tình trạng khi phát hiện thực phẩm không an toàn thì người sản xuất đổ lỗi cho người cung cấp nguyên liệu, người kinh doanh đổ lỗi cho nhà sản xuất, còn người tiêu dùng phải gánh chịu hậu quả.

Bảo đảm an toàn thực phẩm trong trường học và trên môi trường số

An toàn thực phẩm tại các bếp ăn tập thể, đặc biệt là trường học, khu công nghiệp, bệnh viện, luôn là vấn đề được xã hội quan tâm. Điều 10 của dự thảo Luật quy định nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân cung cấp suất ăn tập thể và tổ chức bếp ăn tập thể không vì mục đích kinh doanh. 

Việc xác lập nghĩa vụ đối với nhóm chủ thể này có ý nghĩa thiết thực, góp phần nâng cao trách nhiệm trong lựa chọn nguyên liệu, chế biến, bảo quản và cung cấp suất ăn. Đối với trường học, yêu cầu đặt ra là bảo đảm vệ sinh tại khu vực chế biến, đồng thời kiểm soát chặt chẽ nguồn cung cấp thực phẩm, quá trình vận chuyển, bảo quản và tổ chức bữa ăn. 

Mỗi suất ăn học đường cần được quản lý như một sản phẩm có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, sự phát triển thể chất và trí tuệ của thế hệ tương lai. Hiện nay cùng với sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, phương thức kinh doanh thực phẩm cũng thay đổi, người tiêu dùng có thể mua thực phẩm thông qua các nền tảng trực tuyến, mạng xã hội mà không trực tiếp kiểm tra hàng hóa. 

Để kiểm soát vấn đề này, Điều 13 của dự thảo quy định trách nhiệm của chủ quản nền tảng thương mại điện tử trung gian và chủ quản mạng xã hội có hoạt động thương mại điện tử. Đây là bước tiến cần thiết nhằm tăng cường trách nhiệm của các nền tảng số trong quản lý thông tin, phối hợp kiểm soát hoạt động kinh doanh thực phẩm, góp phần ngăn chặn hàng giả, hàng kém chất lượng và hành vi quảng cáo sai sự thật.

Thống nhất một đầu mối quản lý, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm

Một trong những định hướng quan trọng của Bộ Chính trị tại Kết luận số 114-KL/TW là kiên quyết xóa bỏ tình trạng phân tán, chồng chéo chức năng, xây dựng bộ máy quản lý an toàn thực phẩm tinh, gọn, mạnh, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả. 

Theo đó, Bộ Chính trị thống nhất chủ trương tổ chức lại Cục An toàn thực phẩm trực thuộc Bộ Y tế theo hướng tiếp nhận chức năng, nhiệm vụ, nhân sự và các điều kiện bảo đảm thuộc lĩnh vực an toàn thực phẩm từ Bộ NN&MT, Bộ Công Thương, để Bộ Y tế thực hiện quản lý nhà nước đối với tất cả sản phẩm thực phẩm trên toàn bộ chuỗi cung ứng. 

Tại cấp tỉnh, tổ chức thống nhất Chi cục An toàn thực phẩm trực thuộc Sở Y tế; tại cấp xã, cơ quan chuyên môn về văn hóa - xã hội thuộc UBND cấp xã là đầu mối thực hiện chức năng quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Chủ trương này tạo cơ sở quan trọng để khắc phục tình trạng nhiều đầu mối quản lý, phân định rõ trách nhiệm, bảo đảm sự thống nhất trong chỉ đạo, điều hành và tổ chức thực hiện từ Trung ương đến địa phương. 

Bộ Chính trị cũng yêu cầu đổi mới tư duy quản lý theo hướng chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm trên cơ sở đánh giá nguy cơ. Đây là sự chuyển đổi quan trọng từ phương thức quản lý chủ yếu dựa vào thủ tục hành chính sang quản lý dựa trên mức độ rủi ro, dữ liệu khoa học và kết quả tuân thủ pháp luật. Tuy nhiên, tăng cường hậu kiểm không có nghĩa là buông lỏng quản lý mà trái lại cơ chế này đòi hỏi phải nâng cao năng lực kiểm nghiệm, giám sát, cảnh báo sớm, truy xuất nguồn gốc và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

Vì những bữa ăn an toàn và sự phát triển bền vững của đất nước

Bảo đảm an toàn thực phẩm là trách nhiệm của Nhà nước, doanh nghiệp và toàn xã hội, trong đó Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, tổ chức quản lý, kiểm tra, giám sát; doanh nghiệp phải tuân thủ pháp luật, thực hiện trách nhiệm đối với sản phẩm; người tiêu dùng có quyền được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác và được bảo vệ trước các nguy cơ mất an toàn thực phẩm. 

Việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm lần này, gắn với thực hiện Kết luận số 114-KL/TW của Bộ Chính trị, có ý nghĩa quan trọng trong hoàn thiện hệ thống pháp luật, đổi mới phương thức quản lý nhà nước, nâng cao hiệu quả phòng ngừa và xử lý vi phạm, đồng thời tạo môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thực phẩm an toàn phát triển. 

Bảo đảm an toàn thực phẩm chính là bảo vệ sức khỏe, tính mạng con người, bảo vệ chất lượng dân số và tương lai của dân tộc. Hoàn thiện Luật An toàn thực phẩm theo định hướng của Bộ Chính trị vì vậy không chỉ là yêu cầu cấp thiết của công tác quản lý nhà nước mà còn là sự khẳng định trách nhiệm của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội đối với quyền được sống khỏe mạnh, an toàn của mỗi người dân, bắt đầu từ những bữa ăn hằng ngày.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan: Sửa Luật ATTP phải đặt sức khỏe người dân lên trên hết

SKĐS - Chiều 24/10, tại phiên thảo luận Tổ về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện cơ chế quản lý, bảo đảm sức khỏe người dân, đồng thời tạo thuận lợi cho doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh.