Sinh thời, đại thi hào Nguyễn Du hẳn chẳng có một chút khái niệm nào về nha khoa hay nha sĩ, danh nhân Đề Thám chưa bao giờ được kinh qua nghề... mộc, còn nữ anh hùng Võ Thị Sáu không bao giờ đụng chạm tới kinh doanh, nhất là... bán cơm. Những câu diễn giải tưởng như "ngớ ngẩn" về những vị danh nhân, anh hùng dân tộc này lại đang bàn về một vấn đề hết sức nóng hổi, "đậm chất thời đại mới", đó là sự tùy tiện của việc đặt tên trong kinh doanh hiện nay...
Nhu cầu đặt tên cho "kêu" trong sự cạnh tranh gay gắt của nền kinh tế thị trường là một tất yếu. Nhưng nếu đem tên gọi của một vị anh hùng dân tộc, hay những nhà yêu nước, chính trị lỗi lạc ra để phục vụ nhu cầu quảng bá theo cái mốt đương thời thì thật là đáng trách và cần phải được các cơ quan chức năng kiểm duyệt, hạn chế.
Thủ đô đang tiến tới đại lễ "ngàn năm Thăng Long" gần hơn lúc nào hết, đây cũng là dịp để nhà quản lý văn hoá và kinh tế ngồi lại với nhau gia công chỉnh sửa những sự tùy tiện bấy lâu nay.
Hà Nội ngày nay ngập chìm trong hàng trăm, hàng ngàn cửa hàng, cửa hiệu bám theo các tuyến phố. Thủ đô bấy lâu nay đón nhận chính sách tự do thương mại, nên không ít các cơ sở kinh doanh, cửa hàng lớn nhỏ "tiện dịp" chọn cho mình những cái tên thật kêu. "Ối giời ơi", "Ố là la" chưa đủ, họ sáng tạo ra bằng cách lấy luôn tên của những bậc danh nhân dân tộc làm tên hiệu. Trên phố Nguyễn Du, người đi đường bắt gặp không ít cơ sở kinh doanh, dịch vụ mang tên hiệu của đại thi hào Nguyễn Du như: Trung tâm Nha khoa Nguyễn Du, đại lý bưu điện Nguyễn Du, cửa hàng sửa chữa xe máy Nguyễn Du... Phố Lê Lợi lại có khách sạn Lê Lợi. Đường Nguyễn Chí Thanh có cà phê Nguyễn Chí Thanh, đại lý bưu điện Nguyễn Chí Thanh. Đường Hoàng Hoa Thám thì có xưởng mộc Hoàng Hoa Thám, đại lý bưu điện Hoàng Hoa Thám... Một hộ chuyên sửa chữa và rửa xe nằm trên phố Trần Hưng đạo đặt tên cho cửa hàng là "Rửa xe Trần Hưng Đạo"; hộ khác chuyên bán hàng ăn trên đường Võ Thị Sáu đặt tên "Quán cơm Võ Thị Sáu"...
Các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ... đương nhiên không hề bận tâm về giá trị văn hoá, lịch sử và sự tôn trọng đối với các bậc danh nhân đất nước. Họ đơn giản chỉ cần có một cái tên tiện dùng để thông tin, quảng bá, xây dựng thương hiệu cho cơ sở của mình.
Nước ta cũng như nhiều quốc gia trên thế giới, cho phép sử dụng tên các danh nhân bao gồm cả danh nhân nước ngoài trong các điều kiện nhất định, với mục đích cao cả là để tôn vinh công trạng to lớn của các danh nhân đối với lịch sử, với sự phát triển của đất nước..., giáo dục sâu sắc văn hoá truyền thống và giới thiệu truyền thống đó với bè bạn quốc tế. Nhưng dường như một khía cạnh của kinh doanh lại đang bỏ lỏng, diễn ra hết sức tùy tiện là khó tránh khỏi. Người Hà Nội rõ ràng chẳng ai đồng tình, các du khách nước ngoài nếu hiểu biết về các danh nhân Việt Nam và biết tiếng Việt, khi đến Hà Nội hẳn sẽ không tránh khỏi tâm lý chê trách.
Thiết nghĩ, cơ quan chức năng cần có những quy định cụ thể trong việc sử dụng tên của các bậc danh nhân. Đồng thời các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ trên địa bàn Hà Nội cũng cần phải nhận thức rằng: Không thể tuỳ tiện trong việc lấy tên danh nhân làm tên cho cơ sở của mình. Đây không chỉ là trách nhiệm với lịch sử, mà còn là biểu hiện của nét đẹp trong văn hoá người Hà Nội.
Vũ Thông