Một phát hiện chấn động vừa được công bố vào ngày 8/4 cho thấy mẫu hóa thạch bạch tuộc có niên đại khoảng 300 triệu năm, từng được tổ chức Kỷ lục Thế giới Guinness công nhận là hóa thạch bạch tuộc cổ nhất thế giới, thực chất lại là hóa thạch của loài được xem là "họ hàng" của ốc anh vũ.
Sự nhầm lẫn này đã tồn tại suốt 25 năm kể từ khi hóa thạch trên, được đặt tên là Pohlsepia mazonensis, được tìm thấy tại mỏ Mazon Creek, bang Illinois (Mỹ) vào năm 2000.
Tranh vẽ tái hiện hình dáng thật của hóa thạch Pohlsepia mazonensis của Tiến sĩ Thomas Clements. Nguồn: Đại học Reading
Với hình thái bao gồm tám xúc tu, vây và túi mực hiện rõ, mẫu hóa thạch từng được giới khoa học xem là "bằng chứng thép" đẩy lùi nguồn gốc của bạch tuộc về tận kỷ Than Đá, tức sớm hơn 150 triệu năm so với các giả thuyết trước đó.
Bí mật đằng sau danh tính thực sự của hóa thạch này chỉ được hé lộ khi một nhóm nghiên cứu, do Tiến sĩ Thomas Clements thuộc Đại học Reading (Anh) dẫn dắt, đã sử dụng công nghệ hiện đại để soi chiếu sâu vào bên trong lớp đá và phát hiện hóa thạch có radula - cấu trúc giống lưỡi cưa có răng đặc trưng của động vật thân mềm.
Điều gây kinh ngạc là hóa thạch này sở hữu ít nhất 11 răng trên mỗi hàng - điểm hoàn toàn khác biệt so với loài bạch tuộc vốn chỉ có từ 7 đến 9 răng. Qua đối chiếu, số lượng và hình dạng răng này khớp chính xác với loài thuộc phân lớp ốc anh vũ có tên khoa học là Paleocadmus pohli, với các hóa thạch của chúng từng được phát hiện tại cùng địa điểm.
Bộ phận radula mới được phát hiện của hóa thạch Pohlsepia mazonensis hé lộ danh tính thực sự của nó. Ảnh: Tiến sĩ Thomas Clements và các cộng sự
Tiến sĩ Clements giải thích rằng quá trình thối rữa tự nhiên vài tuần trước khi hóa thạch khiến các mô mềm của sinh vật này bị biến dạng, tạo nên một "cú lừa" thị giác khiến nó trông giống hệt bạch tuộc và đánh lừa cộng đồng khoa học suốt gần 1/4 thế kỷ.
Sự đính chính này không chỉ khiến tổ chức Guinness phải gỡ bỏ kỷ lục cũ, mà còn làm thay đổi hoàn toàn sơ đồ tiến hóa của các loài sinh vật biển. Theo dữ liệu mới, bạch tuộc và các họ hàng thuộc lớp 10 cánh tay như mực được xác định là xuất hiện muộn hơn nhiều, cụ thể là vào kỷ Jura.
Ở chiều ngược lại, hóa thạch Pohlsepia mazonensis giờ đây lại nắm giữ một kỷ lục khác khi trở thành bằng chứng về mô mềm của lớp ốc anh vũ cổ nhất từng được biết đến, đẩy kỷ lục cũ về loài này lên thêm 220 triệu năm.
Phát hiện trên là một minh chứng điển hình cho sức mạnh của công nghệ trong việc "phục hồi các vụ án lạnh" từ hàng trăm triệu năm trước. Dù mỏ Mazon Creek nổi tiếng với khả năng bảo tồn mô mềm tuyệt vời, chính sự phân hủy trước khi bị chôn vùi của các sinh vật cổ đã tạo nên những nhầm lẫn mang tính lịch sử.
Việc xem xét lại các hóa thạch gây tranh cãi bằng những manh mối nhỏ như cấu trúc radula giúp các nhà khoa học sửa chữa sai lầm và mở ra một bức tranh rõ nét hơn về hành trình tiến hóa của các động vật chân đầu (cephalopod) – những sinh vật được mệnh danh là thông minh bậc nhất đại dương.
"Đôi khi việc xem xét lại hóa thạch gây tranh cãi bằng công nghệ mới chỉ cần một manh mối nhỏ thôi cũng đủ thay đổi hoàn toàn hiểu biết của chúng ta", Tiến sĩ Clements kết luận.
