Thịt cá mua về ăn không hết, cơm canh còn thừa, lọ tương ớt đã mở nắp… tất cả đều được cho vào tủ lạnh. Nhiều gia đình coi tủ lạnh như nơi cất giữ thức ăn được lâu. Thực tế, nhiệt độ thấp chỉ làm vi khuẩn phát triển chậm lại chứ không tiêu diệt được chúng. Dùng tủ lạnh sai cách không chỉ gây ra những đợt ngộ độc, nhiễm khuẩn xuất hiện ngay sau bữa ăn. Thói quen bảo quản và lựa chọn thực phẩm thiếu hợp lý còn âm thầm góp phần làm tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính.
Vì sao thức ăn trong tủ lạnh vẫn có thể gây bệnh?
Ở ngăn mát, phần lớn vi khuẩn phát triển chậm lại nhưng không chết. Ở ngăn đá, vi khuẩn chỉ tạm ngừng hoạt động, và khi rã đông chúng có thể phát triển trở lại. Bên cạnh vi khuẩn, nấm mốc vẫn có thể mọc trên thực phẩm để lâu trong tủ, nhất là ở những hộp đựng không kín hoặc những ngăn ít được vệ sinh. Vì vậy, tủ lạnh chỉ kéo dài thời gian bảo quản trong một giới hạn nhất định, không giữ thực phẩm an toàn trong thời gian lâu.
Nguy cơ gây bệnh cấp tính
Ngộ độc thực phẩm, nhiễm khuẩn đường tiêu hóa: Thịt sống, hải sản, trứng có thể mang các vi khuẩn như Salmonella, E. coli. Khi nước từ thịt cá sống rỉ ra và nhỏ xuống thức ăn chín hoặc rau quả ăn sống, vi khuẩn sẽ lây sang những thực phẩm này. Thức ăn thừa để quá lâu, hâm đi hâm lại nhiều lần hoặc để ở nhiệt độ phòng quá lâu trước khi cho vào tủ cũng tạo điều kiện cho vi khuẩn sinh sôi. Người ăn phải thực phẩm nhiễm khuẩn có thể bị nôn, tiêu chảy, đau bụng, sốt chỉ sau vài giờ đến vài ngày.
Nhiễm khuẩn Listeria: Đáng lo ngại nhất là vi khuẩn Listeria monocytogenes, loại vi khuẩn có khả năng sinh sôi ngay ở nhiệt độ ngăn mát. Thực phẩm nhiễm Listeria thường không có mùi lạ hay dấu hiệu hư hỏng, nên khó phát hiện bằng mắt thường hay khứu giác. Nguồn lây thường gặp là các thực phẩm ăn liền để lâu trong tủ lạnh như thịt nguội, xúc xích, phô mai mềm, sữa chưa tiệt trùng, rau sống.
Với người khỏe mạnh, nhiễm Listeria thường chỉ gây rối loạn tiêu hóa nhẹ. Tuy nhiên, phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh, người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch có thể mắc bệnh nặng như nhiễm khuẩn huyết hay viêm màng não. Ở phụ nữ mang thai, nhiễm Listeria có thể gây sảy thai, thai chết lưu hoặc nhiễm khuẩn cho trẻ sơ sinh.
Nhiều gia đình coi tủ lạnh như chỗ cất giữ thức ăn được lâu. Ảnh minh hoạ Phước An.
Nguy cơ gây bệnh mạn tính
Ăn phải thực phẩm nấm mốc: Một số loại nấm mốc sinh ra độc tố, điển hình là aflatoxin thường gặp ở lạc, ngô, các loại hạt và ngũ cốc bảo quản không đúng cách. Aflatoxin đã được Tổ chức Y tế Thế giới xếp vào nhóm chất gây ung thư cho người, liên quan chặt chẽ đến ung thư gan khi tích lũy lâu dài trong cơ thể. Nhiều người có thói quen cạo bỏ phần mốc rồi ăn tiếp. Với thực phẩm mềm, nhiều nước như cơm, bánh, mứt, sữa chua hay đồ ăn chín, độc tố và sợi nấm có thể đã lan sâu vào bên trong, nên cần bỏ đi toàn bộ.
Tích trữ nhiều thực phẩm chế biến sẵn: Tủ lạnh giúp việc mua sắm tiện lợi hơn, nhưng cũng khiến nhiều gia đình có thói quen trữ sẵn xúc xích, thịt xông khói, thịt nguội, đồ đông lạnh ăn liền, nước ngọt, kem và bánh ngọt. Thịt chế biến sẵn đã được Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) thuộc Tổ chức Y tế Thế giới xếp vào nhóm gây ung thư cho người, liên quan đến ung thư đại trực tràng khi ăn thường xuyên. Nhiều thực phẩm chế biến sẵn còn chứa nhiều muối, đường và chất béo. Khi chúng chiếm phần lớn khẩu phần ăn hằng ngày, nguy cơ tăng huyết áp, thừa cân, béo phì, đái tháo đường và bệnh tim mạch cũng tăng theo.
Ăn thức ăn thừa thay cho bữa tươi: Việc nấu một lần, ăn dần trong nhiều ngày khiến bữa ăn kém đa dạng, ít rau quả tươi. Rau xanh nấu chín để lâu, nhất là khi để ở nhiệt độ phòng trước khi cho vào tủ, còn có thể chuyển hóa nitrat thành nitrit. Trẻ nhỏ là nhóm cần tránh ăn loại rau này.
Những sai lầm thường gặp khi dùng tủ lạnh
Để lẫn đồ sống với đồ chín: Đây là con đường lây nhiễm chéo phổ biến nhất trong tủ lạnh gia đình.
Cho thức ăn còn nóng vào tủ hoặc để nguội quá lâu bên ngoài: Thức ăn để ở nhiệt độ phòng quá lâu tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển mạnh trước khi vào tủ.
Nhồi nhét quá nhiều đồ: Tủ quá đầy làm khí lạnh không lưu thông, khiến một số vị trí không đủ lạnh.
Dùng đũa đã cho vào miệng để lấy đồ trong hũ, lọ: Nước bọt đưa vi khuẩn vào thức ăn, làm thức ăn nhanh hỏng.
Ít vệ sinh tủ: Gioăng cao su ở cửa tủ luôn ẩm, dễ đọng bẩn và nấm mốc nhưng thường bị bỏ qua khi lau tủ.
Bảo quản thực phẩm trong tủ lạnh thế nào cho an toàn?
Ngăn mát nên để ở mức 4 độ C hoặc thấp hơn, ngăn đá ở khoảng -18 độ C. Cách sắp xếp nên theo thứ tự sau:
- Tầng trên: thức ăn chín, thức ăn thừa, sữa chua, đồ ăn liền, đựng trong hộp có nắp kín.
- Tầng dưới (thường lạnh hơn): thịt, cá, hải sản sống, đựng trong hộp kín, đặt trên khay để nước không rỉ xuống thực phẩm khác.
- Ngăn kéo rau quả: rau, củ, quả, để riêng, không để chung với thịt sống.
- Cánh cửa tủ: nơi nhiệt độ dao động nhiều nhất do đóng mở thường xuyên. Chỉ nên để nước chấm, gia vị, đồ uống đóng chai, không nên để sữa tươi hay trứng.
Thức ăn chín cần để nguội bớt rồi cho vào tủ càng sớm càng tốt, không để quá 2 giờ ở nhiệt độ phòng. Nên chia thức ăn thành từng phần nhỏ trước khi cấp đông để dùng bao nhiêu rã đông bấy nhiêu, tránh rã đông rồi lại cấp đông nhiều lần.
Thức ăn chín, thức ăn thừa thường chỉ nên bảo quản ở ngăn mát khoảng 3–4 ngày. Ở ngăn đá, thực phẩm được giữ an toàn lâu hơn vì vi khuẩn không phát triển, nhưng để quá lâu thực phẩm sẽ giảm chất lượng, khô và mất mùi vị. Nên ghi ngày cho vào tủ lên hộp đựng và ưu tiên dùng đồ cũ trước.
Thức ăn lấy từ tủ lạnh, nhất là thịt cá rã đông và thức ăn chín để lâu, cần được đun nóng kỹ cho đến khi sôi đều hoặc nóng già ở phần giữa. Khi hâm bằng lò vi sóng, nên đảo đều để thức ăn nóng đồng đều, không còn chỗ nguội. Phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch nên hạn chế ăn thịt nguội, đồ ăn liền để lâu trong tủ nếu chưa được hâm nóng kỹ.
Vệ sinh tủ lạnh định kỳ
Hằng tuần: Bỏ thực phẩm hết hạn, hư hỏng, có dấu hiệu nấm mốc. Lau khay, ngăn kéo và những chỗ bị đổ tràn.
Mỗi tháng hoặc khi thấy bẩn: Rút điện, lấy hết thực phẩm ra, lau toàn bộ tủ bằng nước ấm pha baking soda hoặc nước rửa chén loãng; dùng bàn chải mềm làm sạch khe gioăng cửa. Để tủ khô thoáng rồi mới cắm điện lại; không dùng miếng cọ kim loại hay hóa chất tẩy rửa mạnh vì dễ làm hỏng lòng tủ.
Tủ lạnh chỉ giúp bảo quản thực phẩm trong thời gian nhất định và không thay thế được việc ăn uống tươi, sạch, đa dạng. Mỗi gia đình nên mua vừa đủ dùng, ưu tiên thực phẩm tươi, hạn chế tích trữ đồ chế biến sẵn và nước ngọt. Khi có biểu hiện nôn, tiêu chảy, đau bụng, sốt sau khi ăn, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám. Đặc biệt, phụ nữ mang thai bị sốt, đau mỏi người sau khi ăn thực phẩm nghi nhiễm khuẩn cần đi khám ngay.
