Kháng sinh càng ngày càng có nhiều biệt dược mới xuất hiện và kháng sinh cũng là một loại thuốc được sử dụng nhiều nhất trong điều trị. Tuy vậy, do một số thuốc kháng sinh còn có tác dụng phụ (tác dụng không mong muốn) làm ảnh hưởng đến chất lượng điều trị cũng như cuộc sống của người bệnh nên chúng ta cần tìm hiểu để có hướng khắc phục.
Vai trò của thuốc kháng sinh
 Nhiều người vẫn có thói quen tự mua kháng sinh về dùng. |
Một số tác dụng phụ của thuốc kháng sinh và biện pháp hạn chế
Tác dụng phụ không mong muốn đáng sợ nhất là gây sốc phản vệ. Sốc phản vệ có thể xảy ra cho bất kỳ ai, bất cứ lúc nào và bất cứ loại kháng sinh gì nhưng hay gặp nhất vẫn là nhóm penicilin, cephalosporin, aminosid, cyclin... Sốc phản vệ là một tai biến kinh hoàng không thể lường trước được và đôi khi bất khả kháng trong việc xử trí nếu xảy ra nhanh, cấp tập. Có trường hợp ngay cả khi thử phản ứng với liều lượng cực kỳ nhỏ, đúng theo nguyên tắc và đúng kỹ thuật nhưng sốc phản vệ vẫn có thể xảy ra. Vì vậy, đối với thầy thuốc thì phải hết sức thận trọng và người nhà bệnh nhân trong những trường hợp đặc biệt cũng nên chia sẻ với thầy thuốc về sự cố không mong muốn này. |
Đối với nhóm kháng sinh aminoglycosid có thể gây độc tính đối với cơ quan thính giác, thận và cả trên hệ thống cơ xương: Đối với thính giác, chúng gây nên độc hại với ốc tai tiền đình được biểu hiện như ù tai, chóng mặt, buồn nôn, nôn, mất thăng bằng, đặc biệt có thể mất khả năng nghe khó hồi phục; Với thận thì các thuốc nhóm này có thể gây độc cho vỏ thận, làm tổn thương chức năng thận, suy thận, vì vậy, rất cần lưu ý đối với người đã và đang mắc bệnh về thận, nhất là người cao tuổi; Với hệ thống cơ, xương, nhóm thuốc này cũng gây ảnh hưởng đáng kể như làm liệt cơ, đặc biệt là các cơ hô hấp. Để hạn chế tác dụng phụ của nhóm thuốc này, nên dùng đúng liều lượng và thời gian dùng thuốc, Khi thấy có biểu hiện bất thường, cần báo ngay cho bác sĩ điều trị.
Đối với nhóm phenicol, tác dụng không mong muốn là ảnh hưởng tới tủy xương, thần kinh, tiêu hóa hoặc gây quá mẫn. Điển hình là gây suy tủy xương nếu điều trị liều cao và dài ngày. Vì vậy, rất thận trọng khi điều trị và khi phát hiện có triệu chứng bất thường thì cần ngưng ngay điều trị và đặc biệt không dùng cho phụ nữ đang mang thai và trẻ em.
Đối với nhóm cyclin thì tác dụng phụ chủ yếu đối với răng là làm cho răng vàng, khó khắc phục, đồng thời cũng có thể có tác dụng không mong muốn lên gan, rối loạn tiêu hóa và hệ thính giác. Với các loại thuốc nhóm này, phụ nữ đang mang thai và trẻ em dưới 8 tuổi không được dùng.
Với nhóm kháng sinh quinolon là loại có khá nhiều tác dụng không mong muốn như tác động lên hệ thần kinh có thể gây động kinh hoặc gây viêm gân mà điển hình nhất là gây viêm gân gót (gân Acille), đặc biệt là trên bệnh nhân đã từng dùng hoặc đang dùng thuốc glucocorticoid liều cao và dài ngày hoặc đối với người cao tuổi. Đối với phụ nữ mang thai và trẻ em dưới 16 tuổi cũng không được dùng các loại thuốc thuộc nhóm này vì chúng có tác động xấu cho hệ sụn xương, nhất là các loại sụn ở các khớp chịu lực.
Một số nhóm thuốc kháng sinh tác dụng không mong muốn lên gan gây các biểu hiện lâm sàng khá rõ rệt, ví dụ như rifampicin, nếu điều trị liều cao, dài ngày rất có thể làm ngộ độc gan gây gan to, đau, vàng da… Nếu ngừng điều trị và có chế độ ăn, nghỉ ngơi tốt thì gan sẽ trở lại bình thường trong một thời gian nhất định.
Ngoài một số tác dụng không mong muốn của thuốc kháng sinh do nhiều nguyên nhân đưa đến và làm ảnh hưởng đến chất lượng điều trị và chất lượng cuộc sống thì còn một số thiếu sót do người sử dụng thuốc kháng sinh không hợp lý làm cho vi khuẩn kháng thuốc, làm ảnh hưởng đến chất lượng điều trị và ảnh hưởng lớn đến cộng đồng. Vì vậy, để khắc phục điều này, thầy thuốc cần có chỉ định dùng kháng sinh đúng và hợp lý, còn người dân không tự động mua thuốc kháng sinh để điều trị khi chưa có ý kiến của bác sĩ.
PGS.TS. Bùi Khắc Hậu