Sử dụng và cởi bỏ dụng cụ phòng hộ cá nhân để phòng tránh lây nhiễm bệnh cho tất cả những ai trước và sau khi tiếp xúc trực tiếp với người mắc bệnh truyền nhiễm như bệnh Ebola và một số bệnh lây lan khác là một việc làm đơn giản, dễ thực hiện. Tuy nhiên, việc thực hiện phải bảo đảm yêu cầu của quy trình.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), từ khi dịch bệnh Ebola bùng phát cho đến nay đã có hàng trăm nhân viên y tế phơi nhiễm bệnh và nhiều trường hợp bị tử vong khi tham gia điều trị, chăm sóc bệnh nhân, phòng chống dịch hoành hành tại các nước Tây Phi và một số nước khác. Con số này còn có thể tăng lên nếu không thực hiện bảo đảm các yêu cầu nghiêm ngặt về cách sử dụng, cởi bỏ những dụng cụ phòng hộ cá nhân để phòng tránh. Ngoài dịch bệnh Ebola, nhân viên y tế cũng như người nhà chăm sóc cần quan tâm đến việc phòng tránh các bệnh lây nhiễm nguy hiểm khác bằng dụng cụ phòng hộ.
Cách sử dụng phương tiện phòng hộ cá nhân
Việc sử dụng những phương tiện phòng hộ cá nhân phải bảo đảm nguyên tắc theo 5 bước tuần tự như sau:
Bước 1: nhân viên y tế, người nhà chăm sóc bệnh nhân phải xác định các mối nguy hiểm có thể lây nhiễm bệnh và quản lý chặt chẽ các nguy cơ có khả năng lây nhiễm bệnh, để có ý thức nghiêm túc trong việc tự phòng hộ bảo vệ cho chính bản thân mình. Cần thu thập và chuẩn bị đầy đủ những phương tiện phòng hộ cá nhân cần thiết: găng tay, áo choàng và tạp dề, khẩu trang y tế, mặt nạ hô hấp, kính đeo mắt, kính bảo hộ, mặt nạ che phủ mặt, mũ che tóc, giày ủng... để bảo vệ tùy theo trường hợp, tình huống tiếp xúc với bệnh nhân. Dự định vị trí nơi mang sử dụng và cởi bỏ các phương tiện phòng hộ cá nhân để xử lý theo quy định quản lý chất thải y tế. Đồng thời xem xét việc hướng dẫn, hỗ trợ của người khác khi sử dụng phương tiện phòng hộ cá nhân để bảo đảm yêu cầu. Có thể dùng gương soi để kiểm tra chính xác các quy định sau khi thực hiện xong việc mặc, đeo hoặc mang những phương tiện phòng hộ cá nhân.
Sử dụng và cởi bỏ dụng cụ phòng hộ cá nhân đúng cách để tránh phơi nhiễm bệnh
Bước 2: mặc áo choàng và tạp dề. Lưu ý tạp dề nhựa nên được khoác ngoài áo choàng nếu chất liệu của áo choàng không có khả năng chống thấm máu và dịch tiết từ cơ thể bệnh nhân có thể bắn vào người.
Bước 3: đeo khẩu trang y tế để tránh niêm mạc mũi và miệng tiếp xúc với giọt bắn mang mầm bệnh từ chất tiết đường hô hấp của người bệnh. Có thể dùng mặt nạ hô hấp để tránh các giọt bắn có kích thước nhỏ hơn bay lơ lửng trong không khí hay hạt bắn trực tiếp vào mặt.
Bước 4: đeo dụng cụ bảo vệ mắt như kính đeo mắt, kính bảo hộ, mặt nạ che phủ mặt để phòng tránh các giọt bắn li ti mang mầm bệnh bắn ra gây lây nhiễm. Dùng mũ che tóc để đội phủ kín đầu tóc và nên nhớ nếu đội mũ che tóc thì chỉ đội sau khi đeo xong dụng cụ bảo vệ mắt.
Bước 5: mang găng tay phủ kín cổ tay của áo choàng, phải bảo đảm cổ tay áo choàng được che phủ hoàn toàn bởi găng tay.
Cách cởi bỏ phương tiện phòng hộ cá nhân
Việc cởi bỏ phương tiện phòng hộ cá nhân sau khi hoàn tất công việc điều trị, chăm sóc bệnh nhân để rời khỏi vị trí người bệnh được cách ly cũng phải tuân thủ nghiêm túc 5 bước tuần tự như sau:
Bước 1: điều quan trọng nhất là nhân viên y tế, người nhà chăm sóc bệnh nhân phải có nhận thức đầy đủ về việc cởi bỏ các phương tiện phòng hộ cá nhân đúng quy định để tránh gây nhiễm mầm bệnh cho bản thân mình, cho người khác và môi trường ở chung quanh. Trước tiên cần cởi bỏ các dụng cụ phòng hộ bảo vệ bị nhiễm nguồn gây bệnh nhiều nhất khi sử dụng. Việc tháo bỏ găng tay; cởi bỏ áo choàng, tạp dề cần tuân thủ quy trình là găng tay, áo choàng, tạp dề sau khi được cởi bỏ phải lộn trái, cuộn lại. Bỏ các dụng cụ phòng hộ này vào chỗ quản lý chất thải y tế quy định một cách bảo đảm an toàn.
Bước 2: vệ sinh tay bằng xà phòng và nước máy sạch theo đúng quy định.
Bước 3: cởi bỏ mũ che phủ tóc. Sau đó cởi bỏ dụng cụ bảo vệ mắt như kính đeo mắt, kính bảo hộ hay mặt nạ che phủ mặt từ phía sau; đồng thời đặt dụng cụ bảo vệ mắt đã sử dụng này vào hộp đựng riêng để xử lý vệ sinh. Lưu ý tuyệt đối không được chạm tay vào phía mặt trước của dụng cụ bảo vệ mắt.
Bước 4: cởi bỏ khẩu trang y tế hay mặt nạ hô hấp cũng từ phía sau, nên nhớ rằng đừng bao giờ chạm tay vào phía mặt trước của khẩu trang y tế hay mặt nạ hô hấp.
Bước 5: vệ sinh tay bằng xà phòng và nước máy sạch theo đúng trình tự của quy trình vệ sinh tay quy định như: Làm ướt hai bàn tay bằng nước. Xoa đủ lượng xà phòng vào toàn bộ bề mặt của hai bàn tay. Chà hai lòng bàn tay vào nhau. Chà lòng bàn tay phải lên mu bàn tay trái với các ngón tay đan xen vào nhau và làm ngược lại với bàn tay trái. Chà hai lòng bàn tay áp sát vào nhau với các ngón tay đan xen. Chà mặt ngoài các ngón tay của bàn tay này áp vào lòng bàn tay kia với các ngón tay nắm chặt lại. Lần lượt chà ngón tay cái của bàn tay trái bằng cách nắm chặt nó vào lòng bàn tay phải và làm ngược lại. Tiếp tục lần lượt chà lên hay xuống với các ngón tay bàn tay phải chụm lại trong lòng bàn tay trái và làm ngược lại. Sau đó rửa sạch hai bàn tay bằng nước máy sạch. Lau khô hai bàn tay bằng khăn lau sạch sử dụng một lần.
Chú ý sử dụng khăn lau tay để vặn tắt vòi nước. Việc thực hiện các động tác vệ sinh tay phải bảo đảm thời gian từ 40 - 60 giây mới bảo đảm yêu cầu để có được hai bàn tay sạch và an toàn.
TTƯT.BS. NGUYỄN VÕ HINH
