Khả năng tích hợp tên lửa hành trình Kh-101 có tầm bắn được cho là lên tới 5.500 km khiến Su-34 được đặt trước một vai trò tham vọng hơn nhiều so với thiết kế ban đầu. Tuy nhiên, giữa tầm bay lý thuyết và khả năng tiến hành một nhiệm vụ tấn công liên lục địa trong thực tế vẫn tồn tại khoảng cách đáng kể.
Máy bay chiến đấu Su-34 của Nga. (Ảnh: Sputnik)
Từ máy bay tấn công chiến thuật đến nền tảng tầm xa
Su-34 được phát triển từ nền tảng Su-27 Flanker vào cuối thời Liên Xô nhằm thay thế Su-24 Fencer. Máy bay thực hiện chuyến bay đầu tiên vào năm 1990 và sau đó được NATO đặt tên là Fullback.
Khác với Su-27 được thiết kế chủ yếu cho nhiệm vụ không chiến, Su-34 được tối ưu hóa cho các nhiệm vụ tấn công mặt đất và tấn công tầm xa. Thân máy bay được mở rộng để bố trí buồng lái hai người ngồi cạnh nhau, giúp phi hành đoàn phối hợp thuận lợi hơn trong những chuyến bay kéo dài.
Su-34 cũng được trang bị hệ thống điện tử hàng không và radar có khả năng hỗ trợ bay bám địa hình, phát hiện và theo dõi mục tiêu. Buồng lái được bảo vệ bằng lớp giáp titan, phản ánh yêu cầu về khả năng sống sót khi hoạt động trong môi trường có phòng không đối phương.
Sau khi được đưa vào chiến đấu tại Syria và Ukraine, Su-34 tiếp tục được nâng cấp nhằm thích ứng với những mối đe dọa mới. Những kinh nghiệm từ chiến trường cũng được Nga đưa vào các lô máy bay sản xuất sau này.
Đến năm 2026, Nga được cho là đang vận hành hơn 150 chiếc Su-34, trong khi tốc độ sản xuất được báo cáo đã tăng đáng kể nhằm bù đắp tổn thất và duy trì quy mô lực lượng.
Tầm bay 8.000 km nói lên điều gì
Một trong những cơ sở khiến Su-34 được mô tả như một máy bay có khả năng hoạt động liên lục địa là tầm bay rất lớn khi được cấu hình phù hợp.
Với nhiên liệu bên trong, Su-34 được cho là có tầm bay khoảng 4.800-5.000 km. Máy bay sử dụng hai động cơ AL-31FM1, mỗi động cơ tạo lực đẩy khoảng 13.300 kg, cho phép đạt tốc độ tối đa khoảng Mach 1,8 ở độ cao lớn.
Khi mang thêm ba thùng nhiên liệu phụ PTB-3000, mỗi thùng chứa 3.000 lít nhiên liệu, một số đánh giá cho rằng tầm bay vận chuyển của Su-34 có thể tăng lên khoảng 8.000 km.
Con số này đủ để tạo ra những kịch bản rất đáng chú ý về mặt lý thuyết. Chẳng hạn, một số nguồn thậm chí cho rằng Su-34 có thể thực hiện hành trình từ Moscow tới Washington.
Thế nhưng, cần phân biệt rõ tầm bay vận chuyển với bán kính tác chiến. Một chiếc máy bay có thể bay hàng nghìn km trong cấu hình tối ưu hóa cho tầm bay không đồng nghĩa với việc nó có thể bay tới khoảng cách đó, mang đầy đủ vũ khí, thực hiện nhiệm vụ chiến đấu rồi trở về an toàn.
Với tải trọng vũ khí và điều kiện tác chiến thực tế, bán kính hoạt động của Su-34 thấp hơn đáng kể. Các thùng nhiên liệu phụ cũng làm tăng lực cản và có thể ảnh hưởng tới tải trọng cũng như hiệu suất chiến đấu.
Do đó, con số 8.000 km nên được xem là khả năng bay xa trong một cấu hình nhất định, thay vì bằng chứng cho thấy Su-34 đã trở thành một máy bay ném bom liên lục địa theo nghĩa đầy đủ.
Kh-101 có thể thay đổi vai trò của Su-34
Yếu tố quan trọng hơn nằm ở vũ khí. Kh-101 là tên lửa hành trình phóng từ máy bay tầm xa của Nga, được NATO định danh là AS-23A Kodiak. Tên lửa sử dụng động cơ phản lực cánh quạt TRDD-50A, bay với tốc độ cận âm và được thiết kế để giảm khả năng bị phát hiện trong quá trình tiếp cận mục tiêu.
Tầm bắn của Kh-101 thường được ước tính trong khoảng 4.500-5.500 km. Tên lửa có thể mang đầu đạn thông thường khoảng 400 kg. Biến thể Kh-102 được cho là có khả năng mang đầu đạn hạt nhân, dù loại vũ khí này chủ yếu gắn với các máy bay ném bom chiến lược như Tu-95 và Tu-160.
Nếu một biến thể Kh-101 được thu nhỏ để tích hợp lên Su-34, khả năng tấn công của máy bay sẽ thay đổi đáng kể. Thay vì phải đưa Su-34 tiến sâu vào vùng trời được bảo vệ bởi hệ thống phòng không đối phương, máy bay có thể phóng tên lửa từ khoảng cách rất xa. Đây cũng là hướng phát triển phù hợp với cách Nga ngày càng sử dụng máy bay chiến đấu-ném bom trong cuộc xung đột ở Ukraine: tấn công từ xa thay vì trực tiếp xuyên thủng mạng lưới phòng không.
Trong trường hợp đó, Su-34 đóng vai trò như một phương tiện mang tên lửa hành trình, còn phần lớn quãng đường đến mục tiêu được thực hiện bởi chính tên lửa.
Đây là điểm khiến khái niệm "máy bay tấn công liên lục địa" trở nên đáng chú ý, nhưng cũng cần tránh đánh đồng khả năng của máy bay với tầm bắn của vũ khí mà nó mang theo.
Việc Su-34 có thể bay rất xa và mang tên lửa hành trình tầm xa không có nghĩa nó đã thay thế được những máy bay ném bom chiến lược của Nga. Su-34 có kích thước nhỏ hơn đáng kể, tải trọng vũ khí thấp hơn và không được thiết kế ngay từ đầu cho các nhiệm vụ răn đe chiến lược liên lục địa.
Trong khi đó, Tu-95 và Tu-160 được xây dựng xoay quanh nhiệm vụ mang tên lửa hành trình tầm xa trên những khoảng cách cực lớn. Chúng có khả năng mang số lượng vũ khí lớn hơn và được tích hợp sâu vào lực lượng răn đe chiến lược của Nga.
Vì vậy, cách mô tả Su-34 là "máy bay chiến đấu-ném bom liên lục địa" phù hợp hơn với việc nhấn mạnh tiềm năng kết hợp giữa tầm bay và vũ khí tầm xa, thay vì coi đây là một máy bay ném bom chiến lược theo đúng nghĩa.
