Thực tế, khi sử dụng đúng cách, SPF 50 đã có thể chặn khoảng 98% tia UVB gây cháy nắng, trong khi SPF 100 chỉ nhỉnh hơn khoảng 1%. Chính vì mức chênh lệch rất nhỏ này, nhiều sản phẩm dù có chỉ số đo được rất cao vẫn chỉ ghi trên nhãn là SPF 50+.
Hiểu đúng bản chất của SPF và PA không chỉ giúp người tiêu dùng chọn sản phẩm phù hợp, mà còn tránh tình trạng bôi chống nắng nhưng da vẫn sạm, vẫn cháy.
SPF không tăng tuyến tính: SPF 100 không "gấp đôi" SPF 50
SPF (Sun Protection Factor) là chỉ số phản ánh khả năng bảo vệ da trước tia UVB – tác nhân chính gây cháy nắng, đỏ da.
Một hiểu lầm phổ biến là SPF tăng bao nhiêu thì hiệu quả cũng tăng tương ứng. Nhưng thực tế, khả năng chống tia UVB của SPF tăng theo dạng "đường cong bão hòa", nghĩa là càng lên cao thì mức cải thiện càng ít.
Cụ thể: SPF 15 chặn khoảng 93% tia UVB; SPF 30 chặn khoảng 97%; SPF 50 chặn khoảng 98%; SPF 100 chặn khoảng 99%.
Như vậy, khoảng cách giữa SPF 50 và SPF 100 chỉ là 1% – một con số rất nhỏ nếu so với kỳ vọng "gấp đôi bảo vệ" của nhiều người.
Các nghiên cứu cho thấy khi SPF vượt quá 50, hiệu quả chống nắng gần như đạt ngưỡng tối đa về sinh học. Việc tăng chỉ số cao hơn không mang lại lợi ích đáng kể như quảng cáo thường khiến người tiêu dùng hiểu lầm.
Biểu đồ tương quan giữa chỉ số SPF và khả năng ngăn chặn tia UVB.
Vì sao SPF 100 vẫn chỉ được ghi SPF 50+?
Không phải ngẫu nhiên mà nhiều sản phẩm có SPF 60, 80 hay thậm chí 100 lại chỉ ghi "SPF 50+" trên bao bì. Đây là quy định có chủ đích của các cơ quan quản lý quốc tế.
Theo khuyến nghị của Liên minh châu Âu và hướng dẫn ghi nhãn của ASEAN, các sản phẩm chống nắng được chia thành 4 mức: thấp, trung bình, cao và rất cao. Trong đó, mức "rất cao" được giới hạn ở SPF 50+.
Lý do chính là để tránh gây hiểu lầm cho người tiêu dùng. Nếu cho phép ghi SPF 80 hay SPF 100, nhiều người sẽ tin rằng đây là sự khác biệt lớn về hiệu quả, trong khi thực tế không phải vậy.
Ngoài ra, phép đo SPF hiện nay có sai số tương đối lớn, dao động khoảng ±10–20%. Nghĩa là một sản phẩm SPF 60 có thể cho kết quả từ 50 đến 70 tùy điều kiện thử nghiệm. Trong bối cảnh đó, việc phân biệt chi tiết giữa SPF 60, 70 hay 80 là không thực sự có ý nghĩa về mặt khoa học.
Đừng quên PA: "Lá chắn" trước tia UVA gây lão hóa
Nếu SPF bảo vệ da trước tia UVB, thì PA (Protection grade of UVA) lại phản ánh khả năng chống tia UVA – loại tia chiếm hơn 95% bức xạ UV đến bề mặt Trái đất.
Khác với UVB chỉ gây cháy nắng, UVA có thể xuyên sâu vào da, thúc đẩy lão hóa, hình thành nếp nhăn, tăng sắc tố và tổn thương DNA. Đáng chú ý, tia UVA vẫn tồn tại ngay cả khi trời râm, xuyên qua mây, kính và cửa sổ.
Chỉ số PA thường được biểu thị bằng dấu "+": PA+: bảo vệ thấp; PA++: trung bình; PA+++: cao; PA++++: rất cao.
Các chuyên gia da liễu khuyến nghị, với nhu cầu hằng ngày, nên chọn sản phẩm có SPF từ 30 trở lên và PA+++ hoặc PA++++ để đảm bảo bảo vệ toàn diện trước cả UVB và UVA.
Một điểm quan trọng khác là sự cân bằng giữa hai loại bảo vệ. Theo tiêu chuẩn châu Âu, khả năng chống UVA cần đạt ít nhất 1/3 giá trị SPF để được xem là "phổ rộng" (broad-spectrum). Điều này giúp tránh tình trạng sản phẩm có SPF cao nhưng lại "yếu" trước UVA.
Vì sao bôi chống nắng vẫn bị cháy da?
Không ít người thắc mắc vì sao đã dùng chống nắng mỗi ngày, thậm chí chọn SPF cao, nhưng da vẫn sạm hoặc cháy khi ra nắng.
Nguyên nhân phổ biến nhất nằm ở… lượng kem thoa.
Trong các thử nghiệm, SPF được đo với lượng tiêu chuẩn khoảng 2 mg/cm² da. Với khuôn mặt người lớn, tương đương khoảng 1–1,2 gram sản phẩm. Tuy nhiên, trong thực tế, nhiều người chỉ dùng 25–50% lượng này.
Khi thoa không đủ, hiệu quả bảo vệ giảm đáng kể: SPF 50 có thể chỉ còn tương đương SPF 15–20; SPF 30 có thể giảm xuống SPF 10–15.
Ngoài ra, lớp chống nắng còn bị hao hụt theo thời gian do mồ hôi, ma sát (khẩu trang, quần áo) và ánh nắng liên tục. Vì vậy, các chuyên gia khuyến cáo nên thoa lại sau mỗi 2 giờ khi ở ngoài trời.
Một số hiểu lầm khác cũng khá phổ biến: Trời râm thì không cần chống nắng; SPF cao thì không cần thoa lại; Chỉ cần quan tâm SPF, không cần PA.
Thực tế, tất cả những quan niệm này đều có thể khiến việc chống nắng "mất tác dụng" mà người dùng không nhận ra.
Chống nắng đúng cách quan trọng hơn chọn SPF cao
Thông điệp cốt lõi từ các chuyên gia da liễu rất rõ ràng: hiệu quả chống nắng không nằm ở việc chọn chỉ số cao nhất, mà ở cách sử dụng.
Với sinh hoạt hằng ngày, một sản phẩm SPF 30–50+/PA+++ hoặc PA++++ đã đủ để bảo vệ da trước phần lớn tác hại của tia UV. Điều quan trọng là:
Thoa đủ lượng; Thoa lại định kỳ mỗi 2 giờ; Kết hợp biện pháp che chắn như mũ, kính, áo chống nắng.
Chống nắng không phải là "lá chắn tuyệt đối", mà là một thói quen khoa học cần được duy trì đều đặn.
Việc giới hạn ghi nhãn ở mức SPF 50+ không nhằm "giảm giá trị" sản phẩm, mà để giúp người tiêu dùng hiểu đúng: không có loại kem chống nắng nào có thể thay thế việc sử dụng đúng cách.
Khi hiểu rõ SPF và PA, chống nắng sẽ không còn là bước làm đẹp mang tính hình thức, mà trở thành một hành động bảo vệ sức khỏe làn da một cách bền vững trước tác động âm thầm nhưng liên tục của tia cực tím.
TS.Dược sĩ Trương Công Trị - Trường Dược - Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh