Ngoại trừ khu vực miền Trung - Tây Nguyên, hầu hết các tỉnh, thành phố khác trong cả nước đều đạt và vượt các chỉ tiêu đề ra của chương trình mục tiêu quốc gia phòng chống sốt xuất huyết (PC SXH). Dịch bệnh giảm ở khu vực miền Bắc và miền Nam. Đây là kết quả mà ngành y tế đạt được trong năm 2010. Tuy nhiên, giữ vững chiến lược, mục tiêu giảm số ca mắc và chết do SXH ở tất cả các địa phương vẫn là bài toán khó khi mùa mưa đang bắt đầu.
Nhập viện muộn dễ tử vong
Theo báo cáo của Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế), trong năm 2010, cả nước ghi nhận 128.831 trường hợp mắc SXH, 109 trường hợp tử vong. Tại miền Nam, có 80 ca tử vong/74.169 ca mắc, so với năm 2009 thì số mắc gần như không tăng nhưng tử vong tăng thêm 6 ca. Miền Bắc có 5.542 ca mắc, giảm 3,3 lần so với năm 2009 và đáng ghi nhận nhất là không có trường hợp nào tử vong (năm 2009 có 4 trường hợp tử vong ở khu vực này). Ở miền Trung, dịch SXH lại ghi nhận xảy ra ở 10/11 tỉnh, trong đó riêng 3 tỉnh Khánh Hòa, Phú Yên, Ninh Thuận có 35.865 ca mắc và 24 ca tử vong, tăng 3,1 lần số ca mắc so với cùng kỳ. Nhưng đáng kể nhất là các tỉnh Tây Nguyên khi mà số mắc tăng đến 8,9 lần và tử vong cũng tăng thêm 4 ca. Các trường hợp tử vong được ghi nhận tại 27 tỉnh, thành phố, chủ yếu ở phía Nam như An Giang, Bình Dương, Đồng Tháp, Tiền Giang… Phần lớn các trường hợp tử vong đều trong vòng 5 ngày kể từ ngày khởi bệnh và 82% ở lứa tuổi dưới 15 tuổi. Nhập viện muộn là nguyên nhân quan trọng nhất dẫn đến tử vong ở đa số các trường hợp với 67% số bệnh nhân tử vong nhập viện sau ngày thứ 3 khởi phát bệnh.
Báo cáo của Cục Y tế dự phòng cũng cho thấy, cả nước đã đạt được 7/9 chỉ tiêu về PC SXH năm 2010 như: giảm 10% tỉ lệ chết/mắc so với trung bình giai đoạn 5 năm 2003-2007; 100% bệnh nhân SXH Dengue độ I và II được theo dõi, điều trị tại cơ sở y tế và cộng đồng; 90% hộ gia đình tại xã có cộng tác viên được cung cấp kiến thức phòng chống dịch, cam kết không có bọ gậy trong hộ gia đình… 2 chỉ tiêu mà ngành y tế chưa đạt được trong năm qua: là giảm 15% tỉ lệ mắc/100.000 dân so với trung bình giai đoạn 5 năm 2003-2007 và 75% hộ gia đình tại xã có cộng tác viên (CTV) kiểm tra định kỳ không có bọ gậy trong hộ gia đình. Tuy nhiên, có sự chênh lệch lớn giữa các tỉnh khu vực miền Trung- Tây Nguyên so với các địa phương ở miền Bắc và miền Nam trong việc thực hiện 9 chỉ tiêu này. Trong khi hầu hết các tỉnh phía Bắc và Nam đều đạt được các chỉ tiêu này thì khu vực miền Trung vẫn còn khá khiêm tốn, đặc biệt khu vực Tây Nguyên chỉ đạt được 4/9 chỉ tiêu của ngành đề ra.
 Phun hóa chất diệt muỗi phòng chống sốt Dengue. |
Những khó khăn trong phòng chống dịch
Đánh giá về những thuận lợi và những mặt còn tồn tại, khó khăn trong công tác PC SXH năm qua, TS Nguyễn Văn Bình, Cục trưởng Cục Y tế dự phòng cho biết, dịch giảm ở khu vực miền Bắc và chững lại ở khu vực miền Nam là một nỗ lực lớn của ngành y tế, trong đó có sự đóng góp đáng kể của mạng lưới CTV thường xuyên tuyên truyền, vận động đến từng hộ gia đình. Hoạt động phun hoá chất diệt muỗi PC sốt Dengue/ SXH Dengue đã được các tỉnh triển khai kịp thời, hiệu quả, đặc biệt tại các điểm có nguy cơ cao. Hoạt động diệt bọ gậy/lăng quăng và làm sạch ở cộng đồng được người dân đồng tình ủng hộ và tích cực tham gia, làm sạch môi trường sống và giảm nơi sinh sản của bọ gậy. Bên cạnh đó, sự quan tâm, hỗ trợ của chính quyền địa phương và các ban, ngành, đoàn thể xã hội cũng là một yếu tố quan trọng giúp công tác này đạt được hiệu quả như mong muốn. Tuy nhiên trong quá trình triển khai vẫn còn những vấn đề tồn tại gây khó khăn cho công tác phòng chống dịch bệnh này. Ở một số địa phương dịch xảy ra trên diện rộng, cùng một thời điểm, nên nhân lực không đủ để tham gia xử lý dịch, cộng với máy phun thiếu, bị hư hỏng nhiều, kỹ thuật phun vẫn chưa đảm bảo. Một số nơi, việc thực hiện chống dịch vẫn còn mang tính hình thức, chủ quan, thụ động. Điển hình như công tác phun hóa chất diệt muỗi, theo đánh giá của Cục Y tế dự phòng, ở nhiều địa phương việc tổ chức chưa hiệu quả do không tập huấn đầy đủ cho đội ngũ phun, thiếu máy móc và thiếu sự phối hợp của người dân. Thêm vào đó, việc chống dịch theo kiểu “chạy theo đuôi dịch”, nhiều ổ dịch xử lý muộn, không thực hiện công tác diệt bọ gậy và vệ sinh môi trường trước khi xử lý bằng hóa chất khiến cho dịch bệnh không những không giảm mà còn tiếp tục lan rộng với tốc độ nhanh. Theo kết quả đánh giá của Viện Pasteur TP.HCM, cả 12 xã điểm của 3 tỉnh Kiên Giang, Sóc Trăng và Bình Thuận đều không đạt chỉ tiêu dự án đề ra về chỉ số nhà không có lăng quăng dù thời điểm điều tra đã vào cuối mùa mưa (tháng 12/2010).
Tăng cường công tác truyền thông
Trước tình hình diễn biến phức tạp của dịch bệnh, năm 2010, Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế đã xây dựng bộ phim “Vì sao SXH dai dẳng?” để tuyên truyền cho người dân biết cách phòng và xử lý ổ bệnh. Bên cạnh đó, công tác truyền thông, giáo dục sức khỏe cũng được triển khai kịp thời với 312.907 tờ rơi được phát tới TTYTDP các tỉnh, TP và các đơn vị khác, các thông điệp về PC SXH được phát sóng trên đài truyền hình TW và địa phương; triển khai các hoạt động truyền thông tại cộng đồng; hỗ trợ tuyến xã mua báo Sức khỏe & Đời sống cấp cho tuyến xã để giúp người dân nâng cao nhận thức phòng chống bệnh tật, trong đó có bệnh SXH.
Trong các tháng đầu năm 2011, theo nhận định của Cục Y tế dự phòng, tại khu vực miền Nam, tình hình côn trùng biến đổi đa dạng, một số tỉnh miền Đông (Bình Dương, Bà Rịa – Vũng Tàu…) không còn theo quy luật cũ và có mật độ côn trùng xấp xỉ các tỉnh miền Tây Nam Bộ. Kết quả giám sát véc tơ tại các khu vực cũng cho thấy, chỉ số lăng quăng tăng cao từ tháng 5 (bắt đầu mùa mưa) và chỉ số muỗi tăng mạnh từ tháng 6. Thực tế cũng cho thấy, dịch bệnh này đang có xu hướng tăng nhanh ở một số tỉnh phía Nam. Nếu vẫn còn tình trạng làm các chiến dịch “chiếu lệ”, không có sự quan tâm, giám sát đúng mức thì sẽ khó có được hiệu quả như mục tiêu đề ra. Xử lý kịp thời và ngăn chặn có hiệu quả đường lây truyền bệnh; thường xuyên diệt bọ gậy, lăng quăng tại cộng đồng thông qua hoạt động của mạng lưới CTV; phát huy tối đa các phương tiện truyền thông đại chúng cùng tham gia... là những yếu tố cơ bản để công tác PC SXH thực sự có hiệu quả cao trong những năm tiếp theo.
Hà An