Sông Lam 'nuốt' đất vườn, áp sát nhà dân

Sạt lở bờ sông Lam, đất vườn thành lòng sông

Sau những ngày mưa lớn giữa tháng 9, phần đất phía sau nhà ông Trần Quốc Tuấn (xóm Cẩm Sơn 1, xã Nhân Hòa) bị nước cuốn xuống sông Lam. Căn nhà xây làm khu chăn nuôi của gia đình cũng mất chân, đổ sập.

Chỉ tay về phía nơi sông Con đổ vào sông Lam, ông Tuấn cho rằng dòng nước từ thượng nguồn đổ về mạnh khiến bờ sông khu vực này bị xói lở nghiêm trọng hơn. "Năm ngoái, lũ lớn hơn nhưng mức độ sạt lở lại ít hơn. Năm nay, dòng nước xói mạnh nên đất phía sau nhà bị cuốn sập xuống sông nhiều hơn", ông Tuấn nói.

Gia đình ông Tuấn đến đây sinh sống từ năm 1994. Khi ấy, bờ sông còn cách vị trí sạt lở hiện nay khoảng 25m. Qua mỗi mùa lũ, một phần đất lại bị cuốn đi. Gia đình từng trồng tre, trồng nhiều loại cây lớn để giữ đất nhưng không thể chống chọi với dòng nước.

Đến nay, vết sạt vẫn có dấu hiệu mở rộng, khoảng cách từ mép sạt lở đến nhà ở ngày càng thu hẹp. Điều khiến gia đình ông lo nhất là nếu thêm một đợt lũ lớn, đất tiếp tục bị khoét sâu, căn nhà cũng khó giữ an toàn.

Ngay sát nhà ông Tuấn, công trình phụ phía sau nhà chị Võ Thị Phong cũng bị sạt nặng, một phần móng bị xói, có nguy cơ đổ sập. "Cứ mưa lũ là ban đêm chúng tôi không ngủ được vì sợ sạt lở. Đi làm ăn xa cũng phải về nhà xem tình hình thế nào", chị Phong nói và cho biết, phần đất phía sau nhà từng là nơi gia đình chị trồng rau, cây ăn quả và chăn nuôi. Nhưng qua nhiều năm, dòng sông lấn dần, biến khu đất sản xuất thành lòng sông. Gia đình nuôi một con bò, mỗi khi có mưa lớn lại phải đưa đi gửi vì lo đất sạt, nước cuốn trôi.

Theo người dân, khu vực này có 46 hộ đang sống trong vùng bị ảnh hưởng bởi sạt lở. Nhiều gia đình mất phần lớn diện tích đất phía sau nhà. "Chúng tôi từng nghĩ đến việc di dời vì sợ nguy hiểm, nhưng không có khả năng tự mua đất, xây nhà. Mong các cơ quan chức năng sớm đầu tư xây dựng bờ kè để giữ đất, bảo vệ nhà cửa", một người dân nói.

Ông Trần Quốc Tuấn, (nguyên Bí thư Đảng ủy xã Cẩm Sơn cũ), cho biết địa phương từng nhiều lần kiến nghị xây dựng kè chống sạt lở. Cơ quan chức năng của huyện cũ về khảo sát, lập phương án nhưng đến nay công trình vẫn chưa được triển khai.

Nhà dân chỉ cách mép sông vài mét

Cách xã Nhân Hòa khoảng 10km về phía thượng nguồn sông Lam, tình trạng sạt lở tại thôn Quyết Thành, xã Con Cuông cũng diễn biến nghiêm trọng.

Theo ghi nhận, thời điểm khảo sát trời nắng, những ngày trước đó không có mưa lớn, mực nước sông Lam đang thấp nhưng phần bãi bồi phía sau nhà dân vẫn tiếp tục sạt lở. Người dân cho biết năm 2025 từng xảy ra lũ lớn nhưng mức độ sạt lở nhẹ hơn. Trong đợt mưa lũ đầu mùa vừa qua, dù lũ không lớn, dòng sông đã khoét sâu vào đất khoảng 7-8m. Nhiều căn nhà hiện chỉ còn cách mép sông 2-3m. 

"Chúng tôi đến đây sinh sống gần 30 năm. Trước kia sông còn ở xa, nhưng nay đã tiến sát nhà. Mỗi khi mưa lũ, chúng tôi rất lo nước cuốn sập nhà", bà Nguyễn Thị Bình, người dân thôn Quyết Thành, nói.

Tình trạng sạt lở không chỉ xảy ra tại Quyết Thành. Dọc bờ sông qua xóm Chi Khê, nhiều hộ dân cũng đang mất dần đất ở, đất sản xuất khi dòng nước liên tục khoét sâu vào bờ. Phía sau nhà bà Lê Thị Tình, đất đai mỗi năm lại bị sông Lam lấn vào vài mét. Gia đình bà từng xây tường bê tông, đóng cọc sâu khoảng 5m để giữ đất nhưng vẫn không ngăn được dòng nước. 

"Đợt lũ vừa rồi, ban đêm nghe một tiếng động rất lớn, ra kiểm tra thì cả đoạn tường bê tông dài đã gãy đổ, đất đai và hoa màu cũng bị nước cuốn trôi. Mỗi khi mưa xuống, nước lên là cả nhà lại thấp thỏm", bà Tình kể.

Theo chính quyền địa phương, đoạn bờ sông Lam từ xóm Quyết Thành đến xóm Chi Khê dài hơn 1km đang bị sạt lở, ảnh hưởng trực tiếp đến 238 hộ dân. Không chỉ đất ở, nhiều diện tích đất sản xuất cũng đã bị cuốn trôi.

Ông Trần Anh Tuấn, Chủ tịch UBND xã Con Cuông, cho biết qua kiểm tra, khu vực này đang bị xói lở nghiêm trọng, đe dọa nhà cửa, đất đai của người dân và an toàn tuyến quốc lộ 7. "Việc xây dựng kè chống sạt lở là yêu cầu cấp bách. Tuy nhiên, nguồn lực địa phương hạn chế nên chưa thể triển khai ngay. Trước mắt, xã theo dõi sát diễn biến; nếu sạt lở tiến sâu vào khu dân cư sẽ tổ chức di dời người dân đến nơi an toàn", ông Tuấn nói.

Để bảo vệ khu dân cư, xã Con Cuông đề xuất đầu tư kè chống sạt lở dọc sông Lam, khu vực hạ lưu nhà máy thủy điện Chi Khê, với chiều dài khoảng 7km. Trước mắt, địa phương đề xuất ưu tiên đoạn sạt lở nặng nhất dài khoảng 1,2km, kinh phí dự kiến khoảng 60 tỉ đồng. Các đoạn còn lại sẽ tiếp tục được khảo sát, đánh giá mức độ nguy hiểm để phân kỳ đầu tư phù hợp với khả năng cân đối nguồn vốn.

Tại xã Nhân Hòa, ông Đặng Đình Lục, Chủ tịch UBND xã, cho biết sạt lở bờ sông Lam đang diễn biến phức tạp trên chiều dài khoảng 1,5km, đe dọa hàng chục hộ dân. Trong đợt mưa lớn vừa qua, chính quyền địa phương đã chỉ đạo lực lượng xuống cơ sở hỗ trợ người dân, đồng thời yêu cầu các hộ chủ động di chuyển người và tài sản khi có nguy cơ mất an toàn.

Theo ông Lục, đoạn bờ sông dài khoảng 800m, nơi có nhà dân sinh sống, đang bị sạt lở nghiêm trọng nhất do nằm tại khu vực dòng chảy từ sông Con đổ ra sông Lam. Kinh phí dự kiến xây dựng kè đoạn này khoảng 100 tỉ đồng do sông sâu. "Người dân đã kiến nghị xây kè trong nhiều năm. Chúng tôi mong tỉnh và Trung ương quan tâm bố trí nguồn lực vì sạt lở đang diễn biến phức tạp và rất đáng lo ngại", ông Lục nói.

Cũng theo lãnh đạo xã Nhân Hòa, xây dựng kè đòi hỏi nguồn kinh phí lớn nhưng là giải pháp cần thiết để bảo vệ lâu dài khu dân cư và đất sản xuất. Nếu không được xử lý, sạt lở có thể tiếp tục mở rộng, đe dọa cả tuyến quốc lộ 7, hiện chỉ còn cách bờ sông khoảng 30-40m.

Hơn mười năm chờ tái định cư, người dân ven sông Lam thấp thỏm chạy lũ

SKĐS - Sau 13 năm, hàng chục hộ dân ven sông Lam (Nghệ An) vẫn chưa thể rời vùng ngập lụt, dù khu tái định cư đã hoàn thành.