Phát hiện sớm và điều trị đúng cách là chìa khóa để kiểm soát bệnh mạn tính, đồng thời giảm thiểu nguy cơ biến chứng. Quản lý liên tục giúp người bệnh duy trì chất lượng cuộc sống tốt hơn.
1. Bệnh mạn tính thường diễn biến âm thầm
Tại Việt Nam, bệnh không lây nhiễm là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong, chiếm khoảng 80% số ca tử vong. WHO cũng cho biết nhiều người đang sống với các bệnh như tăng huyết áp hoặc đái tháo đường nhưng chưa được chẩn đoán và điều trị.
Đáng lưu ý, nhiều bệnh mạn tính có thể tiến triển trong thời gian dài mà không gây triệu chứng rõ ràng. Tăng huyết áp là một ví dụ điển hình. WHO khuyến cáo đo huyết áp là cách để phát hiện tình trạng này, bởi người bệnh có thể không có triệu chứng nhưng vẫn có nguy cơ tổn thương tim, não, thận và các cơ quan khác.
Với đái tháo đường, tình trạng đường huyết tăng kéo dài có thể gây tổn thương nhiều cơ quan, đặc biệt là thần kinh và mạch máu. WHO cho biết đái tháo đường là nguyên nhân quan trọng của mù lòa, suy thận, nhồi máu cơ tim, đột quỵ và cắt cụt chi dưới. Việc điều trị, kiểm soát đường huyết và theo dõi biến chứng có thể giúp phòng ngừa hoặc làm chậm những hậu quả này.
Vì vậy, việc cảm thấy khỏe hơn hoặc không còn triệu chứng không đồng nghĩa bệnh mạn tính đã khỏi. Người bệnh cần tiếp tục quản lý bệnh theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Khám và theo dõi sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm, kiểm soát bệnh mạn tính và hạn chế nguy cơ biến chứng.
2. Quản lý liên tục, không tự ý bỏ điều trị
Quản lý bệnh mạn tính không chỉ dừng ở việc kê đơn thuốc mà là một quá trình liên tục, đòi hỏi sự phối hợp giữa người bệnh, gia đình, nhân viên y tế và hệ thống chăm sóc sức khỏe. Tại Việt Nam, WHO ước tính khoảng 75% người mắc tăng huyết áp hoặc đái tháo đường chưa được điều trị.
WHO nhấn mạnh phát hiện sớm và điều trị kịp thời là những yếu tố quan trọng trong quản lý hiệu quả các bệnh không lây nhiễm. Y tế cơ sở có lợi thế trong việc đưa dịch vụ chăm sóc đến gần người dân, đồng thời theo dõi và quản lý người bệnh lâu dài tại cộng đồng.
Tại Lễ ký kết hợp tác "Chương trình tăng cường nhận thức và năng lực về truyền thông, điều trị và quản lý tăng huyết áp và đái tháo đường tại Việt Nam, giai đoạn 2026–2030" giữa Cục Quản lý Khám chữa bệnh với các đối tác liên quan, TS. Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y tế nhấn mạnh, quản lý bệnh mạn tính đòi hỏi cách tiếp cận toàn diện, liên tục, gắn thay đổi lối sống với tuân thủ điều trị và sự phối hợp giữa người bệnh, gia đình, nhân viên y tế và hệ thống y tế. Đây cũng là lý do người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc khi thấy các chỉ số đã trở về mức ổn định. Việc điều chỉnh liều, đổi thuốc hoặc dừng điều trị cần được thực hiện trên cơ sở đánh giá của bác sĩ.
Người bệnh cần tái khám theo lịch, thực hiện các xét nghiệm và kiểm tra được bác sĩ chỉ định. Khi xuất hiện triệu chứng mới hoặc bất thường, cần liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá thay vì tự điều chỉnh thuốc.
3. Thay đổi lối sống để giảm nguy cơ biến chứng
Thuốc điều trị là một phần trong quản lý bệnh mạn tính. Theo WHO, thuốc lá, thiếu hoạt động thể lực, sử dụng rượu bia có hại, chế độ ăn không lành mạnh và ô nhiễm không khí là những yếu tố nguy cơ quan trọng của các bệnh không lây nhiễm (NCDs). Kiểm soát các yếu tố nguy cơ này góp phần phòng ngừa và quản lý bệnh.
TS. Nguyễn Trọng Khoa nhấn mạnh, quản lý bệnh mạn tính cần gắn với thay đổi lối sống và tuân thủ điều trị. Người bệnh không nên chỉ tập trung vào việc dùng thuốc mà bỏ qua những yếu tố lối sống có thể ảnh hưởng đến việc kiểm soát bệnh.
Duy trì vận động phù hợp, chế độ ăn lành mạnh và tuân thủ điều trị là những yếu tố quan trọng trong quản lý bệnh mạn tính lâu dài.
WHO cũng nhấn mạnh các dịch vụ chăm sóc bệnh không lây nhiễm cần được tổ chức theo hướng liên tục, lấy người bệnh làm trung tâm, từ phát hiện, điều trị đến theo dõi lâu dài. Với người mắc đái tháo đường, việc điều trị bao gồm chế độ ăn, hoạt động thể lực, thuốc khi cần thiết và sàng lọc, điều trị các biến chứng.
Sống khỏe cùng bệnh mạn tính không có nghĩa là loại bỏ hoàn toàn bệnh, mà là kiểm soát bệnh đúng cách để hạn chế bệnh tiến triển và biến chứng. Chủ động khám, tuân thủ điều trị, theo dõi sức khỏe và duy trì lối sống phù hợp là những việc người bệnh cần thực hiện lâu dài. Khi người bệnh và nhân viên y tế cùng phối hợp, việc quản lý bệnh sẽ chủ động hơn, qua đó góp phần duy trì sức khỏe và chất lượng cuộc sống.
Một số nguyên tắc người mắc bệnh mạn tính cần duy trì gồm:
- Dùng thuốc theo đúng hướng dẫn của bác sĩ, không tự ý ngừng, đổi thuốc hoặc thay đổi liều.
- Tái khám và theo dõi định kỳ theo lịch của cơ sở y tế để đánh giá tình trạng bệnh và hiệu quả điều trị.
- Theo dõi các chỉ số huyết áp ở người tăng huyết áp hoặc đường huyết ở người đái tháo đường...
- Duy trì chế độ ăn phù hợp với tình trạng sức khỏe.
- Duy trì hoạt động thể lực phù hợp, tùy bệnh lý, tuổi và khả năng của từng người.
- Không hút thuốc và hạn chế sử dụng rượu bia, bởi đây là những yếu tố nguy cơ của nhiều bệnh không lây nhiễm.
