Đại biểu đánh giá, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là chủ trương đúng đắn. Thực tế cho thấy cấp xã đã cơ bản đi vào hoạt động ổn định, hiệu quả; việc phục vụ người dân, doanh nghiệp ngày càng thuận lợi hơn.
Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng bộc lộ một số khó khăn, vướng mắc. Hiện tại, ở cấp xã chỉ có 2 phòng chuyên môn là phòng kinh tế và phòng văn hóa - xã hội, nhưng mỗi phòng phải chịu sự quản lý, hướng dẫn chuyên môn của 5–6 sở, ngành, dẫn đến quá tải. Trong khi đó, đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã ở một số nơi còn thiếu về số lượng, đặc biệt thiếu nhân lực có chuyên môn sâu trong các lĩnh vực như xây dựng, giao thông, công nghệ thông tin.
ĐBQH Nguyễn Đặng Ân (Đoàn Lạng Sơn).
Bên cạnh đó, biên chế tại các đơn vị sự nghiệp công lập như y tế, giáo dục cũng đang thiếu hụt và chịu áp lực tinh giản theo chỉ tiêu chung. Từ thực tế này, đại biểu đề nghị cần rà soát tổng thể biên chế ở các địa phương trên cơ sở các tiêu chí về diện tích, dân số, đồng thời tính đến các yếu tố đặc thù như miền núi, biên giới, bãi ngang, hải đảo để phân bổ biên chế phù hợp.
Đối với người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, thôn, tổ dân phố, đại biểu cho biết theo hướng dẫn tại Công văn số 12 của Ban Chỉ đạo Chính phủ, các địa phương đã phê duyệt danh sách nghỉ theo quy định tại Nghị định 154 từ thời điểm 1/7/2025. Tuy nhiên, riêng tại Lạng Sơn hiện vẫn còn hơn 330 trường hợp đang được bố trí hỗ trợ công việc tại các cơ quan, đơn vị cấp xã. Do đó, cần sớm có hướng dẫn cụ thể trước thời điểm chấm dứt hoạt động vào ngày 31/5/2026.
ĐBQH tham dự Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.
Liên quan đến việc sắp xếp thôn, tổ dân phố, đại biểu cho biết sau quá trình sáp nhập đơn vị hành chính, nhiều thôn đã được chuyển thành tổ dân phố. Tuy nhiên, quy mô dân số tại một số nơi còn thấp, nếu áp dụng cứng tiêu chuẩn từ 200 hộ trở lên sẽ không phù hợp với điều kiện thực tế tại các tỉnh miền núi, nơi diện tích rộng nhưng dân cư thưa thớt.
Dẫn chứng tại Lạng Sơn, có những khối phố rộng tới 6,44 km² nhưng chỉ có khoảng 75 hộ dân. Nếu tiếp tục sáp nhập, quy mô có thể lên hơn 10 km², trong khi hạ tầng giao thông và công nghệ thông tin chưa đáp ứng, khiến việc quản lý, điều hành của bí thư chi bộ, trưởng khối gặp nhiều khó khăn.
Từ đó, đại biểu đề nghị cần xem xét bổ sung tiêu chuẩn đối với tổ dân phố hình thành từ quá trình sáp nhập giữa xã và phường, bảo đảm phù hợp với thực tiễn triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Đồng thời, Chính phủ cần sớm ban hành nghị định quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở. Đây sẽ là cơ sở để các địa phương chủ động sắp xếp lại thôn, tổ dân phố, đồng thời bảo đảm quyền lợi cho lực lượng này.
Theo đại biểu Nguyễn Đặng Ân, việc tiếp tục tinh gọn thôn, tổ dân phố theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ là yêu cầu cần thiết và cần được triển khai ngay. Tuy nhiên, các chính sách đi kèm cũng cần được ban hành đồng bộ, kịp thời để bảo đảm hiệu quả thực hiện.
