Sôi động lễ hội đua mảng truyền thống trên dòng sông Gâm

Sáng 8/11, UBND xã Bắc Mê (tỉnh Tuyên Quang) tổ chức Lễ hội đua mảng lần thứ II năm 2026, thu hút 12 đội thi đến từ các ban, ngành, đoàn thể và các thôn trên địa bàn xã. Hoạt động nằm trong chuỗi sự kiện văn hóa năm 2026, hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11.

Dự lễ hội có ông Nguyễn Văn Dưng, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh; bà Chu Thị Ngọc Diệp, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ tỉnh, Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh; bà Phạm Thị Hồng Yên, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Bắc Mê, cùng đại diện các sở, ngành, địa phương và đông đảo người dân, du khách.

Gìn giữ lễ hội truyền thống bên dòng sông Gâm

Theo ông Lý Hải Vĩnh, Chủ tịch UBND xã Bắc Mê, lễ hội đua mảng được hình thành từ năm 2005, gắn bó với đời sống văn hóa, sinh hoạt của đồng bào Tày trên địa bàn. Trải qua 21 năm, lễ hội đã trở thành hoạt động văn hóa truyền thống đặc trưng của địa phương.

Ông Vĩnh cho biết, thông qua việc duy trì lễ hội, địa phương mong muốn bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa tốt đẹp của các dân tộc, đồng thời tạo khí thế thi đua sôi nổi trong lao động, sản xuất, tăng cường tinh thần đoàn kết của nhân dân.

"Đua mảng là lễ hội đặc trưng của đồng bào dân tộc Tày. Vì vậy, địa phương luôn chú trọng duy trì, tổ chức lễ hội nhằm giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp", ông Vĩnh chia sẻ.

Trước khi bước vào phần hội, người dân thực hiện nghi thức cúng vượt sông truyền thống của đồng bào Tày, cầu mong bình an khi đi lại trên sông nước, mưa thuận gió hòa và mùa màng tốt tươi.

Ông Nông Văn Trịnh, người dân thôn Bản Lạn cho biết, nghi lễ này đã được truyền lại từ thời ông cha. Theo quan niệm của người dân địa phương, nghi thức không chỉ cầu mong việc đi lại trên sông nước thuận lợi, tránh tai nạn, đuối nước mà còn gửi gắm ước vọng về cuộc sống ấm no, mùa màng bội thu.

Không giống những chiếc thuyền, bè thường thấy ở vùng đồng bằng, mảng truyền thống của đồng bào Tày được ghép từ các thân cây vầu hoặc cây hóp, thường theo số lẻ như 5, 7 hoặc 9 cây.

Ông Ngô Văn Thủy (56 tuổi), người dân xã Bắc Mê, cho biết từ nhỏ ông đã thấy các thế hệ đi trước sử dụng mảng để đi lại, đánh bắt cá, tôm trên sông. Khoảng 9 - 10 tuổi, ông đã theo các cụ đi mảng và dần học hỏi kinh nghiệm.

Theo ông Thủy, để đóng được chiếc mảng tốt, người làm phải chọn những cây to, dài, có độ cong phù hợp, đặc biệt phần đầu hơi cong lên. Khi ghép, các thân cây phải được liên kết chắc chắn, khít nhau để giảm sức cản của nước, giúp mảng di chuyển thuận lợi.

"Việc chọn cây rất quan trọng. Cây phải to, đẹp, dài, phần đầu hơi cong. Khi đóng phải ghép thật kín để chiếc mảng đi trên nước không bị cản", ông Thủy chia sẻ.

Những màn tranh tài quyết liệt trên sông Gâm

Sau phần nghi lễ, không khí lễ hội trở nên sôi động với những màn tranh tài của 12 đội đua. Mỗi đội gồm 5 thành viên, trong đó 4 người trực tiếp chèo và một người đảm nhiệm việc điều khiển hướng đi, giữ nhịp cho cả đội.

Các đội lần lượt bước vào vòng loại, tính thành tích theo thời gian hoàn thành đường đua để lựa chọn bốn đội xuất sắc nhất tranh tài ở vòng chung cuộc.

Là người tham gia giải đua mảng từ những mùa đầu tiên, vận động viên Đà Văn Luân, thôn Bó Củng cho biết, yếu tố quan trọng nhất trong thi đấu là sự phối hợp nhịp nhàng giữa các thành viên.

Theo anh Luân, vận động viên chèo chính ở cuối mảng đóng vai trò đặc biệt quan trọng, vừa điều chỉnh hướng di chuyển vừa đưa ra khẩu lệnh để các thành viên còn lại phối hợp.

"Quan trọng nhất là các vận động viên phải chèo đều tay. Người chèo chính ở cuối mảng phải biết chỉnh hướng và đưa ra khẩu lệnh để bốn người còn lại phối hợp. Có như vậy mảng mới đi nhanh", anh Luân chia sẻ.

Anh Luân cũng cho biết đã tham gia cả tám kỳ giải và mong muốn lễ hội tiếp tục được duy trì, mở rộng quy mô để các đội trong và ngoài tỉnh có cơ hội giao lưu, học hỏi kinh nghiệm, quảng bá nét đẹp văn hóa truyền thống của Bắc Mê.

Kết thúc cuộc thi, Ban tổ chức trao giải Nhất cho đội Yên Phong 1, giải Nhì cho đội Bó Củng 2; hai đội Nà Pâu và Bó Củng 1 đồng giải Ba. Tám đội còn lại nhận giải Khuyến khích.

Lan tỏa bản sắc văn hóa đến thế hệ trẻ

Không chỉ là hoạt động thể thao truyền thống, lễ hội đua mảng còn trở thành dịp để người dân, du khách tìm hiểu đời sống văn hóa và phong tục tập quán của đồng bào Tày.

Ông Đào Đức Hoàng, giáo viên Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Yên Phú đã gắn bó với mảnh đất Bắc Mê 32 năm. Theo ông, những hoạt động văn hóa truyền thống như lễ hội đua mảng có ý nghĩa thiết thực đối với công tác giáo dục thế hệ trẻ.

"Giáo dục không chỉ là truyền đạt kiến thức mà còn phải giáo dục văn hóa truyền thống và kỹ năng sống. Những hoạt động như lễ hội đua mảng là nguồn tư liệu trực quan để giáo viên giúp học sinh hiểu hơn về phong tục, tập quán, bản sắc văn hóa của các dân tộc", ông Hoàng chia sẻ.

Theo ông Hoàng, chiếc mảng truyền thống là sản phẩm sáng tạo của người dân miền núi, xuất phát từ nhu cầu đi lại và lao động trên sông nước. Việc tái hiện hoạt động đua mảng góp phần giúp thế hệ trẻ hiểu thêm về đời sống của cha ông, từ đó hình thành ý thức gìn giữ những giá trị văn hóa của quê hương.

Lễ hội đua mảng không chỉ góp phần bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Tày mà còn là dịp giới thiệu cảnh quan sông nước, con người và tiềm năng du lịch vùng lòng hồ thủy điện Tuyên Quang trên lưu vực sông Gâm.

Qua đó, Bắc Mê từng bước quảng bá hình ảnh địa phương, đưa những giá trị văn hóa truyền thống trở thành điểm nhấn trong phát triển du lịch và đời sống văn hóa cộng đồng.