Từ nay đến cuối năm có khả năng xuất hiện nhiều đợt nắng nóng hơn bình thường
Theo bà Đặng Thanh Mai, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hiện tượng El Nino đã chính thức hình thành trên khu vực xích đạo trung tâm Thái Bình Dương và đang có xu thế tiếp tục phát triển mạnh trong những tháng tới. Các mô hình dự báo khí hậu trong nước và quốc tế cho thấy El Nino gần như chắc chắn sẽ duy trì từ tháng 6, tiếp tục mạnh lên trong nửa cuối năm 2026 và có khả năng kéo dài sang đầu năm 2027.
Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia đã theo dõi hiện tượng El Nino từ đầu năm và từ giữa tháng 4 đã gửi thông tin cảnh báo ban đầu tới các bộ, ngành và địa phương để chủ động xây dựng kịch bản ứng phó. Các dự báo hiện nay cho thấy xác suất xuất hiện El Nino với cường độ rất mạnh khoảng 60-65%, có diễn biến tương tự năm 2023 và có cường độ tương đương sự kiện El Nino 2015-2016. Thậm chí có thể nằm trong nhóm các đợt El Nino mạnh nhất kể từ năm 1950.
Dự báo số đợt không khí lạnh năm nay sẽ ít đi.
Nếu kịch bản El Nino rất mạnh xảy ra, Việt Nam có nguy cơ đối mặt với nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm, số đợt không khí lạnh giảm và lượng mưa thiếu hụt trên diện rộng, đặc biệt tại Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ.
Dù số lượng bão và áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng đến Việt Nam thường ít hơn trong các năm El Nino, nhưng bà Mai lưu ý vẫn có thể xuất hiện các cơn bão rất mạnh và gây thiệt hại lớn. Do vậy không thể chủ quan với nguy cơ thiên tai trong thời gian tới.
Trong khi đó, lượng mưa trên nhiều khu vực có thể thiếu hụt 25-50%, rõ rệt nhất tại duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trong các tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027. Nguy cơ xảy ra khô hạn cục bộ hoặc trên diện rộng rất cao, đặc biệt tại những khu vực có nhu cầu sử dụng nước lớn cho sản xuất và sinh hoạt.
Dự báo trong các tháng cuối năm 2026, nhiệt độ trung bình cả nước có thể cao hơn trung bình nhiều năm 0,5-1,5 độ C; giai đoạn tháng 10-12 có nơi cao hơn 1-2 độ C. Bắc Bộ và Trung Bộ được nhận định có khả năng xuất hiện nhiều đợt nắng nóng hơn bình thường, thậm chí ghi nhận các giá trị nhiệt độ vượt lịch sử.
Cục Khí tượng Thủy văn cũng đã liên tục cập nhật thông tin về El Nino gửi các cơ quan báo chí. Dự kiến trong tháng 6, Cục sẽ tổ chức hội thảo dự báo cảnh báo sớm khí tượng thủy văn, thiên tai năm 2026, trong đó trọng tâm thảo luận về El Nino và tác động liên quan tới cộng đồng.
Ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia nhận định, nếu kịch bản El Nino rất mạnh xảy ra, Việt Nam có nguy cơ đối mặt với nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm, số đợt không khí lạnh giảm và lượng mưa thiếu hụt trên diện rộng, đặc biệt tại Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ. Khả năng lặp lại kịch bản của El Nino cách đây 10 năm là rất cao.
El Nino 2015-2016 được đánh giá là một trong những đợt mạnh nhất kể từ năm 1950. Năm 2015, nắng nóng kéo dài tới 32 ngày ở Nam Trung Bộ, 36 ngày ở Trung Trung Bộ và 39 ngày ở Bắc Trung Bộ. Nhiệt độ cao nhất được ghi nhận tại trạm Con Cuông (Nghệ An) lên tới 42,7 độ C.
Mặc dù số lượng bão và áp thấp nhiệt đới thường ít hơn trong các năm El Nino, cơ quan khí tượng lưu ý các hiện tượng thời tiết cực đoan vẫn có thể xuất hiện. Thực tế, trận mưa lịch sử tại Quảng Ninh năm 2015 hay đợt lũ lớn ở Quảng Nam - Quảng Ngãi năm 2009 đều xảy ra trong bối cảnh El Nino hoạt động.
Cảnh báo sớm để ứng phó kịp thời
Trước các dự báo về tình hình El Nino, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho rằng cần tìm giải pháp nhằm giảm thiểu thiệt hại kinh tế sâu rộng cho các ngành sản xuất và phát hiện ra các cơ hội tăng trưởng mới chính là giá trị cốt lõi mà ngành khí tượng thủy văn chưa chạm tới.
Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh, việc định hình tác động của El Nino ảnh hưởng ra sao đến các ngành kinh tế sẽ đóng góp rất lớn cho mục tiêu tăng trưởng hai con số của đất nước. Do đó, Cục Khí tượng Thủy văn cần nghiên cứu khả năng ứng dụng các mô hình đánh giá tác động kinh tế của biến đổi khí hậu nhằm lượng hóa ảnh hưởng của El Nino đối với tăng trưởng kinh tế, an ninh nguồn nước, sản xuất nông nghiệp và các hoạt động dân sinh. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để tham mưu Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng kế hoạch ứng phó của ngành, đồng thời đề xuất Chính phủ ban hành các chương trình hành động liên ngành nhằm giảm thiểu rủi ro và tận dụng cơ hội từ các điều kiện khí hậu bất thường.
Ông Thành lấy ví dụ, đợt El Nino lần này sẽ ảnh hưởng thế nào đến sản xuất cà phê ở Việt Nam, sản xuất cà phê ở Brazil và một số nước xuất khẩu cà phê lớn trên thế giới. El Nino gây hạn hán diện rộng làm sụt giảm sản lượng nông sản toàn cầu, nếu Việt Nam dự báo sớm và chủ động các giải pháp để giữ vững vùng sản xuất, chúng ta sẽ có lợi thế lớn khi giá gạo, giá cà phê thế giới tăng cao, tạo bước đột phá trong thương mại nông sản. Mặt khác, xu thế ít mưa do El Nino cũng là điều kiện thuận lợi để đẩy nhanh tiến độ xây dựng các công trình hạ tầng trọng điểm của quốc gia, của địa phương.
Về lâu dài, Thứ trưởng định hướng ngành khí tượng thủy văn cần xây dựng hệ thống cảnh báo sớm các tác động kinh tế - xã hội của các hiện tượng khí hậu quy mô lớn như El Nino và La Nina. Qua đó, ngành khí tượng thủy văn sẽ từng bước khẳng định vai trò là đơn vị cung cấp thông tin nền tảng phục vụ quản trị rủi ro khí hậu và phát triển bền vững đất nước. Đồng thời, hình thành và phát triển mô hình "dịch vụ khí hậu" đúng nghĩa tại Việt Nam, một lĩnh vực mà các nước tiên tiến trên thế giới đã triển khai rất thành công và được Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) đúc kết bài bản trong các tài liệu chuyên ngành.
