Cảnh báo tác hại khó tưởng tượng của siêu El Nino
Đại học Chicago (Mỹ) vừa đưa ra cảnh báo siêu El Nino có thể gây ra cái chết liên quan đến nhiệt của hơn 450.000 người trong giai đoạn từ tháng 6/2026 tới tháng 2/2027.
Theo đó, kênh CNN trích dẫn 1 báo cáo nghiên cứu từ phòng thí nghiệm nghiên cứu khí hậu của ĐH Chicago cho thấy một mô hình dự báo đưa ra kịch bản sẽ có khoảng 451.000 người thiệt mạng liên quan đến tác động từ đợt siêu El Nino ngàn năm có một này.
Kịch bản về số người thiệt mạng được tính là những nạn nhân của các thiên tai liên quan đến El Nino bao gồm cả lũ lụt, hạn hán và nắng nóng trên phạm vi toàn cầu từ tháng 6/2026 đến tháng 2/2027. Bài báo cũng đề cập là kết quả nghiên cứu này đang trong quá trình xét duyệt (peer review) để đăng tải và một số nhà khoa học lo ngại rằng nếu đợi bài báo được thông qua thì sẽ quá muộn để đưa ra giải pháp ứng phó.
Việt Nam sẽ chịu tác động mạnh của siêu El Nino trong thời gian tới. Ảnh: PV
TS Nguyễn Ngọc Huy, chuyên gia về biến đổi khí hậu và cảnh báo thiên tai cho biết, El Nino lần này siêu mạnh và khả năng cao sẽ là El Nino mạnh nhất từng được ghi nhận. El Nino sẽ gây tình trạng hạn hán khốc liệt ở phía Tây của Thái Bình Dương (bao gồm Việt Nam) giai đoạn từ tháng 12/2026 đến tháng 5/2027. Cũng trong giai đoạn này, bão lớn và mưa lũ sẽ xảy ra với cường độ và tần suất cao ở phía Đông Thái Bình Dương (khu vực Bắc Mỹ).
TS Huy cho biết, dù El Nino mạnh nhưng việc dự báo số người thiệt mạng liên quan đến nhiệt khoảng 451.000 người là không có cơ sở. Lý do là thời điểm mùa hè ở Bắc Bán Cầu đã qua đi, mùa Đông đang tới nên dù nóng lên mấy đi nữa cũng không thể gây ra số lượng tử vong lớn đến thế. Trong khi ở Nam bán cầu thì dân số không lớn.
Có thể có số lượng lớn người thiệt mạng liên quan đến thiếu nước, dịch bệnh, thiếu lương thực ở các quốc gia nghèo và đang phát triển do hạn hán nhưng số đó sẽ xảy ra sau tháng 2/2027. El Nino gây ra hạn hán là một dạng Slow onset disaster (thiên tai xảy ra từ từ). Loại thiên tai này thường gây ra hậu quả nghiêm trọng vào giai đoạn muộn của El Nino, nghĩa là phải sau 2/2027 thì hậu quả mới khốc liệt.
Cường độ của El Nino dù mạnh nhưng ngắn thì không đáng lo ngại bằng thời gian kéo dài của El Nino bởi không hoặc ít có mưa. Tình trạng không mưa càng kéo dài thì hạn hán càng nghiêm trọng. Theo các mô hình mới cập nhật, El Nino kéo dài tới tháng 3-4/2027 và sau đó trở về trung tính.
"Giai đoạn này mới đáng sợ vì sự bất ổn định của hệ thống khí hậu. Như vậy, năm 2027 sẽ là một năm rất nhiều bão và ngập lụt trầm trọng (đối với Việt Nam)", TS Huy nhận định.
Ngày nay, với công nghệ dự báo và cảnh báo tốt thì các cơn bão lớn, lụt ở quy mô lớn sẽ được dự báo sớm và người dân kịp thời sơ tán. Trừ những thiên tai ở địa hình phức tạp như Nepal vừa rồi thì không thể dự báo nhưng những thiên tai như vậy không thể tạo ra quy mô tử vong lên đến hàng chục ngàn. Do vậy, thông tin của nhóm nghiên cứu nêu trên là không đáng tin cậy.
Những khu vực ở Việt Nam bị tác động mạnh nhất bởi El Nino
Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, giai đoạn tháng 10–12/2026, El Nino gần như chắc chắn duy trì cường độ rất mạnh và có khả năng đạt cực đại, tương đương mùa khô 2015-2016, một trong những mùa khô hạn hán, xâm nhập mặn nghiêm trọng nhất, khốc liệt nhất từng xảy ra tại Việt Nam.
Dự báo, từ tháng 1-3/2027, El Nino nhiều khả năng vẫn duy trì ở cường độ rất mạnh, mặc dù xác suất và cường độ có xu hướng giảm dần. Đặc biệt, các đài khí tượng thế giới chưa loại trừ khả năng hiện tượng này tiếp tục duy trì đến nửa đầu mùa hè năm 2027.
Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, El Nino thường làm gia tăng nguy cơ nền nhiệt cao, nắng nóng, khô hạn và thiếu hụt nguồn nước, đặc biệt trong mùa khô. Đồng thời, sự thay đổi của hoàn lưu khí quyển có thể làm biến đổi phân bố mưa cũng như hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới.
Dự báo từ nay đến hết năm 2026, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông cũng như ảnh hưởng đến đất liền nước ta có khả năng thấp hơn trung bình nhiều năm. Tuy nhiên, cơ quan khí tượng lưu ý, bão ít không đồng nghĩa với không có bão mạnh, ít mưa trên diện rộng cũng không đồng nghĩa với không xuất hiện mưa cực đoan.
Theo ông Mai Văn Khiêm, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tác động El Nino không xuất hiện đồng đều trên cả nước mà có xu hướng rõ hơn tại miền Trung, Tây Nguyên và Nam Bộ.
Trong đó, duyên hải miền Trung và Tây Nguyên là những khu vực cần đặc biệt quan tâm bởi ngay từ cuối năm 2026, một số khu vực sẽ có dấu hiệu khô hạn, sau đó nguy cơ hạn và thiếu nước có xu hướng gia tăng trong những tháng đầu năm 2027.
Điều này càng đáng lo ngại trong bối cảnh, khu vực duyên hải Nam Trung Bộ vốn thường xuyên chịu áp lực về nguồn nước trong mùa khô, đặc biệt là tại nơi phụ thuộc vào hồ chứa nhỏ hoặc công trình thủy lợi hạn chế.
Tây Nguyên cũng đáng lưu ý vì đây là vùng sản xuất tập trung nhiều cây công nghiệp và cây ăn quả lâu năm, có nhu cầu nước lớn và thời gian sản xuất kéo dài.
Với Nam Bộ, lãnh đạo Trung tâm Dự báo khí tượng thuỷ văn quốc gia cho rằng, vấn đề cần nhìn nhận rộng hơn là sự kết hợp giữa hạn, thiếu nước và xâm nhập mặn. Khi nguồn nước ngọt từ thượng nguồn giảm, kết hợp với triều cường và điều kiện dòng chảy, nước mặn có thể xâm nhập sâu theo các cửa sông.
Trước nguy cơ El Nino kéo dài, theo ông Khiêm, điều quan trọng nhất là không chờ đến khi hạn hán, thiếu nước hoặc xâm nhập mặn xảy ra mới ứng phó, mà cần chủ động chuẩn bị ngay từ trước mùa khô.
Trước hết, các địa phương cần rà soát, cân đối và chủ động tích trữ nguồn nước, từ hồ chứa, ao, đập đến hệ thống thủy lợi; đồng thời xác định sớm những khu vực có nguy cơ thiếu nước cao để có phương án phân bổ nước phù hợp, ưu tiên cho những thời kỳ sản xuất quan trọng.
Thứ hai, cần điều chỉnh lịch thời vụ phù hợp với khả năng nguồn nước thực tế. Những khu vực dự báo thiếu nước nghiêm trọng cần cân nhắc thời điểm xuống giống, diện tích sản xuất và cơ cấu cây trồng, không nên duy trì một lịch sản xuất cứng nhắc khi điều kiện nguồn nước đã thay đổi.
Thứ ba, cần lựa chọn giống và cây trồng phù hợp với điều kiện hạn, đồng thời tăng cường các biện pháp tưới tiết kiệm, giữ ẩm đất và sử dụng nước hiệu quả. Đối với cây công nghiệp và cây ăn quả lâu năm, cần đặc biệt quan tâm đến phương án bảo đảm nước trong các giai đoạn sinh trưởng nhạy cảm.
