Gần 35% cửa hàng chuyển sang kinh doanh trực tuyến
Sáng 17/11, tại Hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại của thuốc lá trong tiến trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá do Cục Báo chí (Bộ VHTT&DL) tổ chức, TS. Lương Minh Tân, Trường Đại học Y tế công cộng đã chia sẻ kết quả khảo sát 126 cửa hàng từng kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại Hà Nội, Huế, Đà Nẵng và TP.HCM sau khi quy định cấm có hiệu lực.
Chia sẻ về phương pháp khảo sát, TS. Lương Minh Tân cho biết: “Mỗi thành phố nhóm lựa chọn 5 điểm có hoạt động kinh doanh mua bán nhiều”, sau đó tìm kiếm các cửa hàng từng kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trên Google Maps để tiến hành quan sát thực tế.

TS. Lương Minh Tân, Trường Đại học Y tế công cộng chia sẻ tại hội thảo (Ảnh: Lê Bảo)
Kết quả cho thấy, 81 cửa hàng (64,3%) đã đóng cửa tại địa điểm kinh doanh trước đó, nhưng có tới 44 cửa hàng (34,9%) chuyển sang bán trực tuyến và một cửa hàng vẫn duy trì cả hai hình thức. Riêng tại Hà Nội, 14/30 cửa hàng chuyển sang bán online; tại TP.HCM là 14/56 cửa hàng.
Đáng chú ý, hoạt động kinh doanh trên mạng còn xuất hiện nhiều thủ thuật né tránh kiểm duyệt như ngụy trang thuốc lá điện tử dưới tên gọi bàn chải điện, máy cạo râu hoặc tinh dầu xịt phòng, đồng thời chuyển giao dịch sang tin nhắn riêng.
Những kết quả này cho thấy, dù quy định cấm bước đầu phát huy hiệu quả trong việc thu hẹp các điểm bán công khai, hoạt động kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng vẫn có xu hướng chuyển sang môi trường trực tuyến, đặt ra thách thức đối với công tác kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.
Siết chặt trưng bày, quảng bá thuốc lá để bảo vệ giới trẻ

ĐBQH Vũ Văn Tiến - Đại biểu chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng cần kiểm soát chặt chẽ việc trưng bày thuốc lá tại các cửa hàng, quầy bán lẻ (Ảnh: Lê Bảo)
Từ thực trạng trên, việc kiểm soát hoạt động kinh doanh, quảng bá và trưng bày các sản phẩm thuốc lá tiếp tục là vấn đề được các đại biểu quan tâm tại hội thảo.
ĐBQH Vũ Văn Tiến - Đại biểu chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, cần kiểm soát chặt chẽ việc trưng bày thuốc lá tại các cửa hàng, quầy bán lẻ, bởi hoạt động này có thể làm gia tăng sự chú ý, tạo tiếp xúc thường xuyên với sản phẩm, đặc biệt là trẻ em, thanh thiếu niên.
Khi quảng cáo thuốc lá đã bị nghiêm cấm, không thể để việc trưng bày trở thành hình thức quảng bá trá hình. Đồng thời, cần có chính sách giá thuốc lá phù hợp, tránh tình trạng giá quá thấp khiến người dân dễ tiếp cận, trong khi ngân sách và hệ thống y tế phải gánh chịu những tổn thất do tác hại thuốc lá gây ra.
Đề cập một nội dung mới trong dự thảo sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, đại biểu đánh giá cao quy định bổ sung trách nhiệm của Bộ VHTT&DL trong việc hạn chế sử dụng hình ảnh diễn viên hút thuốc lá trong các tác phẩm điện ảnh, sân khấu, truyền hình.
Theo đại biểu, cần cụ thể hóa quy định này bằng hướng dẫn rà soát, kiểm soát các hình ảnh hút thuốc trong phim ảnh, chương trình truyền hình, tránh việc hình ảnh nhân vật sử dụng thuốc lá vô tình tạo hiệu ứng cổ súy cho hành vi hút thuốc.
Đại biểu cũng nêu vấn đề cần nghiên cứu mở rộng việc hạn chế hình ảnh thuốc lá trong các sản phẩm âm nhạc, đặc biệt là những bài hát có nội dung nhắc đến thuốc lá theo hướng lãng mạn hóa, dễ tạo sự tò mò, bắt chước ở giới trẻ. Đây là đề xuất xuất phát từ góc nhìn cá nhân, nhằm mở rộng phạm vi truyền thông phòng, chống tác hại thuốc lá trong đời sống văn hóa.
Từ thực tế nhiều thanh thiếu niên bắt đầu hút thuốc do tâm lý a dua, học đòi, ĐBQH Vũ Văn Tiến nhấn mạnh phòng, chống tác hại thuốc lá không thể chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành Y tế hay một cơ quan nào. Cần có sự chung tay của toàn xã hội, từ mỗi gia đình, người dân đến các cơ quan báo chí. Mỗi bài viết, thông điệp truyền thông có trách nhiệm đều góp phần nâng cao nhận thức, hình thành môi trường không khói thuốc và bảo vệ thế hệ trẻ.
Đề xuất tăng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá lên 85%
Cùng với việc kiểm soát hoạt động kinh doanh và trưng bày sản phẩm, các giải pháp truyền thông nhằm thay đổi nhận thức, hành vi sử dụng thuốc lá cũng được đề cập tại hội thảo.
Ông Nguyễn Đình Thành, chuyên gia truyền thông, Phó TGĐ Công ty công nghệ truyền thông Netspace cho rằng, cần nhìn nhận việc phòng, chống tác hại thuốc lá qua 4 trạng thái khác nhau: biết nguy hiểm, thấy sợ, muốn bỏ thuốc và thực sự bỏ được thuốc. Trong đó, bao bì và điểm bán có thể tác động đến nhận thức, cảm xúc và ý định cai thuốc, nhưng để thay đổi hành vi bền vững cần có môi trường hỗ trợ và dịch vụ điều trị lệ thuộc nicotine.
Theo ông Thành, bao bì và trưng bày sản phẩm là những kênh truyền thông có chủ đích, có khả năng tác động đến hành vi người tiêu dùng. Các nghiên cứu cho thấy cảnh báo bằng hình ảnh giúp người xem ghi nhớ và có phản ứng cảm xúc mạnh hơn cảnh báo chỉ bằng chữ.

Ông Nguyễn Đình Thành, chuyên gia truyền thông, Phó TGĐ Công ty công nghệ truyền thông Netspace ủng hộ đề xuất nâng diện tích cảnh báo sức khỏe lên tối thiểu 85% mỗi mặt chính, đổi hình cảnh báo định kỳ. (Ảnh: Lê Bảo)
Thí nghiệm trên 112 trẻ từ 13-17 tuổi cho thấy, tỷ lệ nhớ đúng cảnh báo ở nhóm tiếp xúc với cảnh báo hình ảnh là 82%, trong khi nhóm chỉ tiếp xúc với cảnh báo chữ là 19%. Cảnh báo cũng tạo cảm xúc lo lắng, buồn, ghê sợ, đặc biệt ở những trẻ có cha mẹ hút thuốc.
Từ đó, ông Thành ủng hộ đề xuất nâng diện tích cảnh báo sức khỏe lên tối thiểu 85% mỗi mặt chính, đổi hình cảnh báo định kỳ, bổ sung số tổng đài hỗ trợ cai thuốc và cấm trưng bày thuốc lá tại các cơ sở bán buôn, bán lẻ. Ông cũng ủng hộ đề xuất bao bì trơn, loại bỏ màu sắc, logo và hình trang trí thương hiệu để cảnh báo sức khỏe trở thành thông điệp nổi bật nhất.
Trong bối cảnh hoạt động kinh doanh thuốc lá ngày càng khó kiểm soát, việc hoàn thiện các quy định về kinh doanh, trưng bày, quảng bá và cảnh báo sức khỏe được xem là cần thiết. Những giải pháp này không chỉ góp phần hạn chế khả năng tiếp cận thuốc lá mà còn nâng cao nhận thức, thúc đẩy thay đổi hành vi sử dụng, hướng tới bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên.