Các chuyên gia, nhà quản lý thống nhất nhận định, muốn xử lý tận gốc vấn nạn này cần chuyển mạnh từ kiểm soát từng khâu sang quản lý toàn bộ chuỗi thực phẩm, ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc, đồng thời hoàn thiện hành lang pháp lý và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.
Vi phạm an toàn thực phẩm gia tăng, nhiều đường dây hoạt động có tổ chức
Toàn cảnh diễn đàn "Ngăn chặn thực phẩm bẩn - Trách nhiệm và hành động". (Ảnh:BTC)
Tại diễn đàn "Ngăn chặn thực phẩm bẩn - Trách nhiệm và hành động" do Báo Công an nhân dân tổ chức ngày 2/7, Đại tá Trần Hồng Thanh, Phó Tổng Biên tập Báo Công an nhân dân nhấn mạnh, bảo đảm an toàn thực phẩm không chỉ là vấn đề liên quan trực tiếp đến sức khỏe người dân mà còn phản ánh hiệu quả quản trị xã hội, đạo đức kinh doanh và trách nhiệm của các cơ quan quản lý, doanh nghiệp cũng như mỗi cá nhân.
Theo Đại tá Trần Hồng Thanh, mặc dù công tác quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm đã đạt nhiều kết quả tích cực, song thực phẩm bẩn, thực phẩm giả và thực phẩm không bảo đảm chất lượng vẫn diễn biến phức tạp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng và làm xói mòn niềm tin của người tiêu dùng.
Thông tin từ Bộ Công an cho thấy, chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng Công an đã phát hiện và xử lý 5.992 tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm, tăng 102% so với cùng kỳ năm trước; khởi tố 123 vụ án với 249 bị can, tăng lần lượt 351% về số vụ và 442% về số bị can.
Ngoài ra, lực lượng chức năng đã xử lý hành chính 5.883 vụ việc, xử phạt hơn 61 tỷ đồng; đồng thời chuyển hơn 1.000 vụ việc sang cơ quan có thẩm quyền để tiếp tục xử lý.
Đại tá Trần Viết Phương, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường cho biết, vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm hiện nay không còn mang tính nhỏ lẻ mà đã hình thành các đường dây hoạt động theo chuỗi, có sự phân công vai trò, sử dụng pháp nhân để che giấu hoạt động, hợp thức hóa hồ sơ, kết hợp quảng cáo, kho vận, phân phối và thanh toán điện tử.
"Trong nhiều vụ việc, sản phẩm vi phạm chỉ là phần nổi; phía sau là cả một hệ sinh thái gian dối được hình thành từ nguyên liệu đầu vào, công thức sản xuất, công bố chất lượng, kiểm nghiệm, ghi nhãn, quảng cáo đến tiêu thụ nhằm thu lợi bất chính"- Đại tá Trần Viết Phương nhấn mạnh.
Đại tá Trần Viết Phương, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát Phòng chống tội phạm về môi trường (Ảnh: BTC).
Thời gian qua, lực lượng Công an đã triệt phá nhiều vụ việc nghiêm trọng như sử dụng thịt lợn mắc dịch bệnh để chế biến thực phẩm tại Hải Phòng, Hà Nội và Bắc Ninh; sử dụng hóa chất 6-Benzylaminopurine trong sản xuất giá đỗ tại Quảng Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình; dùng hóa chất công nghiệp để sơ chế thực phẩm tại TP Hồ Chí Minh; hay các đường dây sản xuất thực phẩm chức năng giả quy mô lớn.
Thực phẩm bẩn len lỏi trên mọi kênh phân phối
Theo ông Trần Việt Hùng, Trưởng phòng Nghiệp vụ Quản lý thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), các hành vi vi phạm hiện xuất hiện ở hầu hết các khâu của chuỗi cung ứng, từ chợ truyền thống, cửa hàng bán lẻ, kho lạnh, cơ sở giết mổ đến các nền tảng thương mại điện tử.
Những mặt hàng vi phạm phổ biến gồm thực phẩm đông lạnh, nội tạng động vật, thủy hải sản, bánh kẹo, đồ uống, thực phẩm đóng gói sẵn và thực phẩm bảo vệ sức khỏe.
Đáng chú ý, các đối tượng ngày càng sử dụng thủ đoạn tinh vi hơn khi tập kết hàng hóa tại kho lạnh, nhà dân hoặc khu vực giáp ranh rồi chia nhỏ để vận chuyển qua nhiều khâu trung gian. Trên môi trường số, nhiều đối tượng lợi dụng tài khoản cá nhân, hội nhóm kín, livestream bán hàng, thanh toán điện tử và dịch vụ giao nhận nhằm che giấu danh tính và nguồn gốc hàng hóa.
Thời gian qua, lực lượng quản lý thị trường đã phát hiện hàng chục tấn nội tạng động vật không rõ nguồn gốc tại TP Hồ Chí Minh, Hà Nội, Quảng Bình cùng nhiều vụ việc liên quan đến thực phẩm nhập lậu, hàng giả, hàng kém chất lượng.
Theo ông Trần Việt Hùng, nếu không được phát hiện kịp thời, những sản phẩm này có thể được tiêu thụ tại nhà hàng, quán ăn, chợ dân sinh hoặc bếp ăn tập thể, gây nguy cơ lớn đối với sức khỏe cộng đồng.
Ông Trần Việt Hùng - Trưởng phòng Phòng Nghiệp vụ quản lý thị trường - Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) phát biểu tại diễn đàn. (Ảnh: BTC)
Mối nguy vô hình từ thực phẩm siêu chế biến
Ở góc độ chuyên môn, TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, ngộ độc thực phẩm có thể do vi sinh vật, độc tố tự nhiên hoặc hóa chất, trong đó nhóm nguyên nhân do hóa chất là thách thức lớn nhất.
Theo TS Nguyên, nếu trước đây các trường hợp ngộ độc chủ yếu liên quan đến việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật không đúng quy định thì hiện nay đã xuất hiện tình trạng cố tình đưa hóa chất vào thực phẩm nhằm tăng lợi nhuận.
Đáng lo ngại, nhiều loại hóa chất không gây ngộ độc cấp tính mà âm thầm tích lũy trong cơ thể, dẫn tới các bệnh mạn tính, rất khó xác định nguyên nhân.
Trong khi đó, Thượng tá, TS Lê Thị Hương Giang, Trưởng khoa Tiết chế Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an) lưu ý, ngoài thực phẩm bẩn theo nghĩa truyền thống còn tồn tại một "mối nguy vô hình" là các thực phẩm siêu chế biến chứa hàm lượng đường, muối và chất béo cao.
Theo TS Giang, những sản phẩm này có thể bảo đảm quy định pháp luật về an toàn thực phẩm nhưng nếu sử dụng thường xuyên sẽ làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, đái tháo đường, béo phì và ung thư.
Sửa Luật An toàn thực phẩm theo hướng quản lý toàn chuỗi
TS. Dược sĩ Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) phát biểu . (Ảnh:BTC)
Theo TS. Dược sĩ Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), Bộ Y tế đang phối hợp với các bộ, ngành xây dựng Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) theo hướng chuyển mạnh từ kiểm soát từng khâu riêng lẻ sang quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm.
Trọng tâm là quản lý dựa trên đánh giá nguy cơ, kiểm soát toàn bộ chuỗi từ sản xuất, chế biến đến tiêu dùng, đồng thời kiện toàn hệ thống quản lý theo hướng thống nhất đầu mối từ Trung ương đến địa phương.
Dự thảo luật tập trung vào 5 nhóm chính sách lớn, gồm: quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi cung ứng; đổi mới phương thức kiểm tra thực phẩm lưu thông trên thị trường; xây dựng hệ thống dữ liệu số quốc gia về an toàn thực phẩm; tăng cường quản lý thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể; hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước.
Song song với hoàn thiện hành lang pháp lý, Bộ Công an và Bộ Công Thương đang phối hợp tăng cường kiểm tra toàn bộ chuỗi cung ứng, tập trung vào các điểm nóng như chợ đầu mối, kho lạnh, cơ sở giết mổ và các nền tảng thương mại điện tử. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông và ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc được kỳ vọng sẽ giúp minh bạch thông tin sản phẩm, phát hiện sớm vi phạm và nâng cao hiệu quả quản lý.
Các đại biểu thống nhất cho rằng, chỉ khi quản lý hiệu quả từ "nông trại đến bàn ăn", kết hợp giữa công nghệ hiện đại, chế tài đủ mạnh và sự tham gia của toàn xã hội mới có thể ngăn chặn hiệu quả thực phẩm bẩn, bảo vệ sức khỏe người dân và xây dựng thị trường thực phẩm minh bạch, bền vững.
