Đáng chú ý, dự thảo bổ sung nhiều quy định nhằm tăng trách nhiệm của người bán, sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và các nền tảng giao đồ ăn trực tuyến trong kiểm soát an toàn thực phẩm, quảng cáo và truy xuất nguồn gốc.
Chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm
Theo TS. Dược sĩ Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (ATTP) (sửa đổi) hướng tới cải cách phương thức quản lý, cắt giảm thủ tục và chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm trên cơ sở phân tích nguy cơ và lịch sử tuân thủ.
Dự thảo quy định 3 hình thức quản lý về công bố sản phẩm gồm: đăng ký bản công bố sản phẩm; công bố tiêu chuẩn sản phẩm; và miễn đăng ký bản công bố sản phẩm, công bố tiêu chuẩn sản phẩm đối với một số trường hợp theo quy định.
Nhóm phải đăng ký bản công bố sản phẩm tập trung vào các sản phẩm đặc thù như sản phẩm có công bố khuyến cáo về sức khỏe; khuyến cáo sử dụng cho các đối tượng dễ tổn thương như người cao tuổi, trẻ em dưới 36 tháng tuổi, phụ nữ có thai; thực phẩm có tác dụng duy trì, tăng cường, cải thiện các chức năng của cơ thể, giảm nguy cơ mắc bệnh; sản phẩm dùng để điều chỉnh chế độ ăn của người bệnh và có sự giám sát của nhân viên y tế.
Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên chủ trì cuộc họp tổ soạn thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi). Ảnh: Trần Minh
Các nhóm sản phẩm không thuộc diện phải đăng ký hoặc được miễn sẽ thực hiện công bố tiêu chuẩn sản phẩm hoặc thuộc trường hợp miễn theo quy định của dự thảo.
Theo đó, phạm vi sản phẩm phải đăng ký được thu hẹp, trong khi nhiều sản phẩm được chuyển sang hình thức công bố tiêu chuẩn sản phẩm. Nhóm này được lưu thông sau khi cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận hồ sơ và sẽ được hậu kiểm trên cơ sở phân tích nguy cơ, lịch sử tuân thủ.
Đối với cơ sở đã có các chứng nhận như HACCP, ISO 22000, dự thảo quy định theo hướng công nhận hoặc thừa nhận để không phải cấp lại giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP, đồng thời áp dụng phương thức kiểm tra giảm theo quy định.
Dự thảo cũng quy định cụ thể về hậu kiểm và các biện pháp xử lý vi phạm, trong đó có thu hồi giấy đăng ký bản công bố sản phẩm, giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP và thực phẩm không bảo đảm an toàn.
Tăng trách nhiệm với quảng cáo thực phẩm
Cùng với đổi mới quản lý công bố sản phẩm, dự thảo tăng trách nhiệm của doanh nghiệp và cá nhân trong quảng cáo, giới thiệu thực phẩm.
Doanh nghiệp đăng ký bản công bố sản phẩm phải chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của hồ sơ; thực hiện truy xuất, thu hồi khi sản phẩm có vấn đề. Nội dung quảng cáo phải đúng với nội dung được cơ quan có thẩm quyền xác nhận. Khi giấy đăng ký bản công bố sản phẩm bị thu hồi hoặc sản phẩm bị đình chỉ lưu hành, doanh nghiệp phải dừng quảng cáo.
Cá nhân quảng cáo, giới thiệu sản phẩm không được sử dụng hình ảnh, thiết bị, trang phục, tên, danh nghĩa, lời nói, bài viết của cơ quan, đơn vị, cơ sở y tế hoặc nhân viên y tế; không sử dụng ý kiến của người bệnh, người có ảnh hưởng để gây hiểu nhầm về tính năng, công dụng của thực phẩm.
Đối với thực phẩm bảo vệ sức khỏe, công dụng được quảng cáo phải có bằng chứng khoa học chứng minh.
Những quy định này nhằm tăng tính minh bạch giữa thông tin được công bố và nội dung quảng cáo, hạn chế việc sử dụng các hình thức giới thiệu dễ khiến người tiêu dùng hiểu sai về công dụng của sản phẩm.
Siết quản lý bán thực phẩm trên môi trường mạng
Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là tăng cường quản lý hoạt động kinh doanh thực phẩm trên thương mại điện tử và các nền tảng số.
Theo đó, người bán trên sàn thương mại điện tử hoặc giao đồ ăn trực tuyến phải cung cấp thông tin về giấy đăng ký bản công bố sản phẩm, giấy xác nhận nội dung quảng cáo, thông tin về ATTP, điều kiện bảo quản và sử dụng cho người tiêu dùng.
Đối với chủ quản nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội và các cơ sở giao đồ ăn trực tuyến, dự thảo quy định trách nhiệm trong kiểm soát ATTP. Các sàn phải xây dựng cơ chế kiểm duyệt, yêu cầu người bán cung cấp giấy tờ pháp lý liên quan trước khi đăng tải sản phẩm.
Các cơ sở kinh doanh, giao đồ ăn trực tuyến phải công khai cam kết ATTP, giấy phép kinh doanh và hình ảnh địa điểm kinh doanh. Nền tảng có thực hiện giao đồ ăn trực tuyến phải thiết lập kênh tiếp nhận phản ánh về dấu hiệu không bảo đảm ATTP.
Đối với thực phẩm bảo vệ sức khỏe và các sản phẩm thuộc nhóm phải đăng ký bản công bố sản phẩm, cơ sở sản xuất phải đáp ứng yêu cầu về Thực hành sản xuất tốt (GMP).
Các quy định này hướng tới việc làm rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong chuỗi kinh doanh thực phẩm trên môi trường số, từ người bán đến nền tảng trung gian, qua đó tăng khả năng kiểm soát nguồn cung và xử lý khi phát sinh vi phạm.
Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, TS.Dược sĩ Chu Quốc Thịnh báo cáo về dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) tại một cuộc họp của tổ soạn thảo. Ảnh: Trần Minh
Quản lý ATTP dựa trên dữ liệu và phân tích nguy cơ
TS Thịnh cũng cho biết dự thảo Luật ATTP (sửa đổi) cũng định hướng quản lý theo nguy cơ trên toàn bộ chuỗi cung ứng, từ sản xuất ban đầu như trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, thu hái, đánh bắt, khai thác, giết mổ đến sơ chế, chế biến, phân phối, tiêu thụ và lưu thông trên thị trường.
Công cụ phân tích nguy cơ sẽ là cơ sở để quyết định hoặc điều chỉnh các biện pháp quản lý phù hợp, như xây dựng quy định kỹ thuật về ATTP; kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu; hậu kiểm; truy xuất nguồn gốc; phòng ngừa, kiểm soát và khắc phục sự cố mất ATTP.
Cùng với đó, quản lý ATTP sẽ từng bước dựa trên dữ liệu số và hệ thống thông tin quốc gia liên thông từ Trung ương đến địa phương, với dữ liệu về cơ sở sản xuất, kinh doanh và vòng đời thực phẩm.
Hệ thống sẽ tích hợp kết quả thanh tra, kiểm tra, giám sát, dữ liệu ngộ độc thực phẩm và kết nối với các cơ sở dữ liệu chuyên ngành theo yêu cầu quản lý. Nguồn dữ liệu này phục vụ phân tích nguy cơ, truy xuất nguồn gốc và phân quyền quản lý.
Doanh nghiệp phải công khai số đăng ký bản công bố sản phẩm trên nhãn, bao bì. Việc quản lý chuỗi cung ứng được khuyến khích thông qua mã số, mã vạch và nền tảng số, giúp kết nối dữ liệu để người tiêu dùng kiểm tra thông tin và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
Theo định hướng của dự thảo, đổi mới quản lý ATTP không chỉ là cắt giảm thủ tục hành chính mà còn chuyển trọng tâm sang kiểm soát nguy cơ và tăng trách nhiệm của các chủ thể trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
Cùng với đó, việc kết nối dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và phân tích nguy cơ sẽ tạo cơ sở để cơ quan quản lý chuyển từ cách tiếp cận kiểm soát hành chính đơn thuần sang quản lý dựa trên dữ liệu, tập trung nguồn lực vào những sản phẩm, cơ sở và hoạt động có nguy cơ cao.
