Trong suốt chặng đường 20 năm đương đầu với đại dịch HIV/AIDS, Việt Nam luôn cam kết và có sự tham gia mạnh mẽ của cả hệ thống chính trị cùng tham gia ngăn chặn đại dịch HIV/AIDS. Với sự nỗ lực không ngừng của các cấp, các ngành, cùng sự trợ giúp của các tổ chức quốc tế, nước ta đã khống chế được tốc độ gia tăng của đại dịch, số người nhiễm HIV được phát hiện giảm liên tiếp trong ba năm gần đây và số trường hợp tử vong do HIV/AIDS cũng giảm xuống một cách rõ rệt.
Những nỗ lực...
Theo Bộ Y tế, việc đầu tư kinh phí cho công tác phòng, chống HIV/AIDS giai đoạn 2006 - 2010 được hình thành từ các nguồn như ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương, nguồn viện trợ từ các tổ chức quốc tế và nguồn đóng góp của các cá nhân và tổ chức xã hội. Với tính chất của hoạt động phòng, chống HIV/AIDS là hoạt động cấp bách, có tính chất liên ngành, trong toàn quốc nên trong thời gian qua, Thủ tướng Chính phủ quyết định phê duyệt Dự án phòng, chống HIV/AIDS hoạt động theo cơ chế chương trình mục tiêu quốc gia. Theo đó, ngân sách Trung ương hỗ trợ có mục tiêu cho các địa phương để thực hiện các mục tiêu đã được đề ra.
Theo số liệu của Bộ Tài chính, tổng kinh phí đầu tư cho công tác phòng, chống HIV/AIDS tăng liên tục trong những năm qua. Năm 2006 là 424.536 triệu đồng, trong đó từ nguồn viện trợ quốc tế là 329.600 triệu đồng. Cho đến năm 2010, tổng kinh phí lên đã đến 694.000 triệu đồng, trong đó 534.000 triệu đồng là nguồn viện trợ quốc tế. Qua số liệu trên cho thấy, ngân sách nhà nước chi cho công tác phòng, chống HIV/AIDS tăng dần qua các năm, một số địa phương cũng đã có sự quan tâm đầu tư vốn đối ứng cho công tác phòng, chống HIV/AIDS của tỉnh. Tuy nhiên qua báo cáo của các địa phương, kinh phí hầu hết các địa phương đầu tư cho chương trình phòng, chống HIV/AIDS là không đáng kể.
 Tuyên truyền về phòng tránh HIV cho ngư dân tại Bình Thuận. |
Chỉ đáp ứng 50 - 60% so với
nhu cầu
Mặc dù kinh phí dành cho công tác phòng, chống HIV/AIDS có tăng dần trong những năm qua, song thực tế vẫn còn thiếu hụt nhiều so với nhu cầu. Năm 2006 với nhu cầu là 706.192 triệu đồng, đáp ứng của ngân sách mới đạt 424.536 triệu đồng. Đến năm 2010, nhu cầu là 1.219.000 triệu đồng, đáp ứng của ngân sách là 694.000 triệu đồng. So sánh với nhu cầu thì đáp ứng của ngân sách mới đạt 56,93%. Tuy nhiên, chúng ta cũng phải thẳng thắn thừa nhận, gần 70% kinh phí dành cho chương trình phòng, chống HIV/AIDS hiện nay là do các tổ chức quốc tế tài trợ. Điều đó cũng sẽ là một thách thức lớn cho Chương trình phòng, chống HIV/AIDS quốc gia trong bối cảnh nguồn hỗ trợ này đang có xu hướng giảm đi rõ rệt, nhất là khi nước ta đã trở thành quốc gia có thu nhập trung bình.
Theo báo cáo phân tích tài khoản y tế quốc gia và tính bền vững của chương trình HIV/AIDS (NHA/HAPSAT) tại Việt Nam, ước tính nguồn lực tài chính 2011- 2015 theo bối cảnh chính sách trung bình khoảng hơn 220 triệu USD. Nếu tính đến năm 2015, Việt Nam sẽ thiếu hụt gần 150 triệu USD cho Chương trình phòng, chống HIV/AIDS.
Như vậy, có thể thấy ngay rằng, Chương trình phòng, chống HIV/AIDS thời gian tới sẽ phải đương đầu với nhiều thách thức, trong đó làm thế nào để duy trì tính bền vững của chương trình và những thành quả mà chúng ta đạt được; tiếp tục mở rộng các dịch vụ về dự phòng và điều trị trong bối cảnh nguồn lực hạn chế. Một trong những giải pháp đầu tiên là nhà nước phải bảo đảm đầu tư cho chương trình, thể hiện bằng việc Quốc hội đã thông qua các Chương trình mục tiêu quốc gia và Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 2331/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình phòng, chống HIV/AIDS thành Chương trình mục tiêu quốc gia độc lập. Có thể khẳng định, việc tách Chương trình phòng, chống HIV/AIDS thành chương trình mục tiêu quốc gia độc lập trong năm 2011 hay Ban Bí thư đã thông qua Thông báo kết luận số 27-TB/TW trong đó chỉ đạo việc đưa Chương trình phòng, chống HIV/AIDS tiếp tục trở thành chương trình mục tiêu quốc gia trong thời gian tới là thể hiện sự cam kết cao của Đảng và Nhà nước. Do vậy, việc tiếp tục duy trì chương trình phòng, chống HIV/AIDS thành chương trình mục tiêu quốc gia độc lập cho toàn bộ giai đoạn 2011 - 2015 cũng như việc tăng đầu tư ngân sách trong nước trong giai đoạn tới là một nhu cầu cấp thiết và rất cần được ưu tiên.
Bài và ảnh:Xuân Thủy