80% dược chất phóng xạ điều trị ung thư được sản xuất từ Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt
Sáng 30/9, tại họp báo của Bộ Khoa học và Công nghệ, TS Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, khẳng định ứng dụng hạt nhân rõ nét và hiệu quả nhất hiện nay tại Việt Nam chính là trong y học.
Công nghệ hạt nhân tại Việt Nam đã được phát triển trong nhiều thập kỷ và đang được ứng dụng trong các lĩnh vực như y tế, nông nghiệp, công nghiệp, tài nguyên và môi trường. Tuy nhiên, để mở rộng ứng dụng, một trong những yêu cầu được đặt ra là tiếp tục phát triển nguồn nhân lực cả về số lượng, cơ cấu và chuyên môn sâu.
Một trong những cơ sở quan trọng của lĩnh vực hạt nhân Việt Nam là Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt. Sau quá trình khôi phục và nâng cấp từ năm 1979 đến năm 1984 với sự hỗ trợ của Liên Xô và các chuyên gia Liên Xô, lò phản ứng bắt đầu vận hành trở lại từ năm 1984.
TS Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam. Ảnh: PV
Sau 42 năm vận hành trở lại, Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt đã trở thành một trong những thiết bị quan trọng phục vụ nghiên cứu, đào tạo và triển khai các ứng dụng trong lĩnh vực hạt nhân. Dù có công suất khoảng 0,5 MW, Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt được đánh giá có hiệu quả cao. Một trong những kết quả nổi bật là sản xuất các đồng vị phóng xạ phục vụ y tế.
Hiện Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt cung cấp khoảng 80% lượng dược chất phóng xạ cho các bệnh viện trên toàn quốc phục vụ chẩn đoán và điều trị ung thư.
Cùng với lò phản ứng nghiên cứu, Việt Nam hiện có một số máy gia tốc tại Hà Nội, Đà Nẵng và TPHCM để sản xuất dược chất phục vụ chẩn đoán ung thư. Tuy nhiên, đối với một số dược chất dùng trong điều trị ung thư, Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt vẫn giữ vai trò quan trọng.
Theo TS Trần Chí Thành, hiện số lượng và chủng loại dược chất phóng xạ được sản xuất trong nước còn hạn chế. Lò phản ứng Đà Lạt hiện có thể sản xuất dưới 10 loại, trong khi trên thế giới có thể có hàng chục đến hàng trăm loại dược chất phục vụ điều trị ung thư.
Để tăng năng lực sản xuất, Việt Nam đang triển khai dự án xây dựng một lò phản ứng hạt nhân mới tại Đồng Nai. Theo thông tin được cung cấp, công suất của lò mới dự kiến cao hơn khoảng 30 lần so với Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt.
"Khi đi vào vận hành, lò phản ứng mới được kỳ vọng sẽ nâng đáng kể số lượng và chủng loại dược chất phóng xạ có thể sản xuất trong nước. Mục tiêu được đặt ra là có thể sản xuất khoảng 50-70 loại dược chất phóng xạ, qua đó đáp ứng nhu cầu trong nước và hướng tới khả năng cung cấp cho các nước khác. Theo định hướng này, Đồng Nai có thể trở thành một trung tâm sản xuất dược chất phóng xạ phục vụ điều trị ung thư của khu vực", TS Trần Chí Thành cho biết.
Không chỉ phục vụ y tế, công nghệ hạt nhân còn được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác. Trong nông nghiệp, công nghệ chiếu xạ đã được đưa vào phục vụ kiểm dịch, góp phần hỗ trợ hoạt động xuất khẩu.
Trong công nghiệp, kỹ thuật hạt nhân được sử dụng để kiểm tra, đánh giá các thiết bị và phát hiện những vấn đề có thể xảy ra tại các nhà máy, trong đó có nhà máy lọc dầu và nhà máy nhiệt điện.
Ở lĩnh vực tài nguyên và môi trường, một trong những ứng dụng đã được triển khai là sử dụng đồng vị để nghiên cứu, đánh giá nguồn nước ngầm tại các khu vực Bắc Bộ, miền Trung và Nam Bộ. Công nghệ này cũng được sử dụng để đánh giá ô nhiễm môi trường, ô nhiễm nguồn nước.
Theo đánh giá của lãnh đạo Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, các kỹ thuật hạt nhân được sử dụng khá phổ biến trên thế giới và nhiều kỹ thuật không quá khó để Việt Nam triển khai. Tuy nhiên, mức độ ứng dụng tại Việt Nam vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.
Một trong những nguyên nhân được chỉ ra là nguồn nhân lực còn hạn chế. Bên cạnh đó, xã hội chưa nhận thức đầy đủ về các ứng dụng của công nghệ hạt nhân. Khi nhắc đến hạt nhân, nhiều người thường nghĩ đến điện hạt nhân hoặc bom nguyên tử, trong khi công nghệ hạt nhân còn có nhiều ứng dụng trong đời sống và sản xuất.
Phát triển nguồn nhân lực là yêu cầu then chốt
Trong bối cảnh Việt Nam định hướng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ vào phát triển kinh tế - xã hội, công nghệ hạt nhân được đánh giá là một lĩnh vực có nhiều tiềm năng. Vì vậy, bài toán nhân lực được xác định là một trong những vấn đề cần ưu tiên.
Lãnh đạo Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam cho biết cần phân biệt hai nhóm nhân lực: nhân lực phục vụ điện hạt nhân và nhân lực phục vụ các ứng dụng hạt nhân.
Đối với ứng dụng hạt nhân trong nông nghiệp, công nghiệp và môi trường, Việt Nam có thể tổ chức các khóa đào tạo trong nước cho cán bộ của các bộ, ngành, địa phương. Số lượng nhân lực cần đào tạo không nhất thiết quá lớn, có thể tập trung vào một số cán bộ chuyên trách tại các sở khoa học và công nghệ để sau đó triển khai ứng dụng tại địa phương.
Ông Trần Quang Tuấn, Phó Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân. Ảnh: PV
Tuy nhiên, để thực hiện được điều này, cần có những nhiệm vụ và nhu cầu cụ thể từ các bộ, ngành, địa phương. Khi có nhu cầu, các đơn vị trong lĩnh vực hạt nhân có thể tổ chức đào tạo nhân lực phục vụ từng nhóm ứng dụng. Đối với nhân lực phục vụ điện hạt nhân, yêu cầu lớn hơn nhiều do quy mô nhân lực cần thiết cho mỗi nhà máy rất lớn.
Việc đào tạo nhân lực cho điện hạt nhân được chia thành nhiều nhóm, trong đó có nhân lực của chủ đầu tư, đội ngũ kỹ sư làm việc tại nhà máy, cán bộ quản lý nhà nước và cán bộ nghiên cứu. Trước đây, Việt Nam từng đào tạo gần 400 người tại Liên bang Nga và Nhật Bản. Tuy nhiên, sau khi trở về nước, nhiều người chuyển sang công việc khác. Hiện số người quay trở lại lĩnh vực này chỉ còn khoảng 30%.
Việt Nam đang triển khai đào tạo nhân lực ở nước ngoài, trong đó có việc đưa cán bộ sang Liên bang Nga học tập. Đồng thời, các chính sách thu hút người học và nhân lực cho lĩnh vực hạt nhân cũng đang được đặt ra.
Một yêu cầu quan trọng là xây dựng đội ngũ kỹ sư cốt lõi. Với một nhà máy có khoảng 1.000 nhân sự, lực lượng cốt lõi được xác định khoảng 100-200 người cần được đào tạo bài bản.
Về lâu dài, Việt Nam cần xây dựng khả năng tự đào tạo nhân lực trong nước. Theo lãnh đạo Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, có thể nghiên cứu mở ngành hoặc khoa về kỹ thuật hạt nhân tại một số trường đại học kỹ thuật phù hợp. Quy mô không cần quá lớn, có thể triển khai tại một hoặc hai cơ sở đào tạo, sau đó tuyển chọn và đào tạo nhân lực theo các tiêu chuẩn thực tế.
Ông Trần Quang Tuấn, Phó Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân cho biết, Việt Nam đã có nguồn nhân lực cơ bản sau thời gian dài phát triển lĩnh vực hạt nhân. Tuy nhiên, trong giai đoạn mới, lực lượng này cần tiếp tục được bổ sung cả về số lượng, cơ cấu và năng lực chuyên sâu.
Mục tiêu đến năm 2030 là xây dựng đội ngũ khoảng 2.000 nhân lực. Đến năm 2035, con số này dự kiến khoảng 2.500 người, bao gồm nhân lực quản lý nhà nước, nghiên cứu và phát triển, hỗ trợ kỹ thuật, vận hành và các lĩnh vực liên quan đến hạt nhân.
Cùng với đào tạo trong nước, Việt Nam tiếp tục tăng cường hợp tác quốc tế, học hỏi kinh nghiệm và đào tạo nhân lực tại các quốc gia có nền khoa học hạt nhân phát triển.Việt Nam đã có một nguồn nhân lực nền tảng và cần tiếp tục phát huy đội ngũ hiện có, đồng thời đào tạo lực lượng mới để đáp ứng các yêu cầu trong giai đoạn phát triển tiếp theo.
Việt Nam đang có nền tảng khoảng 50 năm phát triển công nghệ hạt nhân. Việc mở rộng ứng dụng trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội, cùng với chuẩn bị nguồn nhân lực phù hợp, được xác định là những nhiệm vụ quan trọng để phát huy hơn nữa giá trị của công nghệ hạt nhân trong thời gian tới.
