Theo các chuyên gia, đây cũng là nỗi băn khoăn của rất nhiều bệnh nhân khi bỏ lỡ giai đoạn phục hồi chức năng sớm - yếu tố được ví như "mảnh ghép thứ ba" không thể thiếu trong điều trị toàn diện (bên cạnh điều trị và dự phòng).
Người bệnh được sử dụng nhiều phương pháp điều trị phục hồi chức năng tại Bệnh viện Hữu nghị.
Người nhà bệnh nhân H. cho biết, dù đã qua giai đoạn điều trị cấp cứu và tình trạng sức khỏe cơ bản ổn định, song di chứng yếu nửa người vẫn khiến ông gặp nhiều trở ngại trong đi lại, tự chăm sóc bản thân và thực hiện các sinh hoạt thường ngày.
Chia sẻ về trường hợp này, ThS.BS nội trú Ngô Thị Hiền, Phụ trách Khoa Phục hồi chức năng, Bệnh viện Hữu nghị cho biết, đối với người bệnh đột quỵ trong vòng 3 tháng đầu sau biến cố, khả năng phục hồi vẫn còn khá tốt nếu được đánh giá đúng tình trạng và xây dựng phác đồ phục hồi chức năng phù hợp.
BS Hiền lưu ý, phục hồi chức năng hiện nay không phải là giai đoạn diễn ra sau khi điều trị bệnh kết thúc mà cần được triển khai song song ngay từ giai đoạn điều trị ban đầu. Việc can thiệp sớm không chỉ giúp người bệnh phục hồi vận động và nhận thức nhanh hơn mà còn hạn chế các thương tật thứ cấp, từ đó rút ngắn thời gian hồi phục và sớm trở lại cuộc sống bình thường.
Sai lầm phổ biến: Chữa bệnh xong mới đi phục hồi chức năng
Tại Khoa Phục hồi chức năng, Bệnh viện Hữu nghị, nhóm người bệnh được tiếp nhận nhiều nhất hiện nay là bệnh nhân sau tai biến mạch máu não, đặc biệt là nhồi máu não. Bên cạnh đó là các bệnh lý thần kinh như Parkinson, thoát vị đĩa đệm cột sống, thoái hóa cột sống, thoái hóa khớp, người bệnh sau phẫu thuật thay khớp gối, thay khớp háng cùng nhiều bệnh lý mạn tính khác như tim mạch, hô hấp.
Tuy nhiên, theo bác sĩ Hiền, một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là nhiều người vẫn cho rằng phải điều trị bệnh xong mới bắt đầu tập phục hồi chức năng.
"Thực tế, phục hồi chức năng phải được tiến hành ngay từ khi mới tiếp cận người bệnh và được thực hiện song song với quá trình điều trị", bác sĩ nói.
Ví dụ, người bệnh cơ xương khớp vẫn điều trị thuốc tại chuyên khoa nhưng hoàn toàn có thể kết hợp đồng thời với vật lý trị liệu để giảm đau, chống viêm và lấy lại vận động nhanh hơn.
Đối với những trường hợp nặng như đột quỵ nặng, chấn thương sọ não hoặc tai nạn nghiêm trọng, việc phục hồi chức năng thường được triển khai ngay sau khi người bệnh ổn định các chỉ số sinh tồn. Sau khi người bệnh ổn định trong khoảng 24-48 giờ, bác sĩ phục hồi chức năng sẽ tiến hành thăm khám, lượng giá và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp.
Người bệnh sẽ được thực hiện các bài tập vận động thụ động, hỗ trợ hô hấp nhằm hạn chế các thương tật thứ cấp và tạo nền tảng thuận lợi cho quá trình hồi phục về sau.
Không phải bệnh nào cũng cần tập kéo dài
Một quan niệm khác cũng khá phổ biến là phục hồi chức năng luôn kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm mới có hiệu quả. Theo ThS.BS Ngô Thị Hiền, thời gian điều trị phụ thuộc vào từng bệnh lý cụ thể và được cá thể hóa cho từng người bệnh.
Với bệnh nhân đột quỵ, quá trình phục hồi có thể kéo dài từ giai đoạn điều trị nội trú, ngoại trú cho tới khi trở về nhà. Trong khi đó, với một số bệnh lý cơ xương khớp như viêm lồi cầu hay viêm mỏm châm quay, người bệnh có thể cải thiện triệu chứng chỉ sau một thời gian ngắn điều trị.
"Có trường hợp chỉ cần điều trị sóng xung kích hai lần thì người bệnh đã giảm đau rõ rệt", bác sĩ Hiền cho biết.
Hiện nay, Khoa Phục hồi chức năng Bệnh viện Hữu nghị đang triển khai nhiều kỹ thuật chuyên sâu như: sóng xung kích, từ trường xuyên sọ, laser công suất cao kết hợp sóng xung kích nhằm hỗ trợ giảm đau, chống viêm và cải thiện chức năng vận động cho người bệnh.
ThS.BSNT Ngô Thị Hiền điều trị đau cổ vai bằng liệu pháp sóng xung kích cho người bệnh.
Cẩn trọng với các cơ sở massage quảng cáo chữa bệnh
Trước thực tế nhiều cơ sở massage, gội đầu quảng cáo dịch vụ phục hồi chức năng hoặc chữa đau xương khớp, bác sĩ Hiền cảnh báo người dân cần hết sức thận trọng. Các cơ sở này không có chuyên môn y tế nên việc xoa bóp sai kỹ thuật hoặc thực hiện với lực quá mạnh có thể gây tổn thương cơ, khiến người bệnh đau nhiều hơn thay vì cải thiện triệu chứng.
"Xoa bóp tại các cơ sở này chủ yếu mang tính thư giãn chứ không phải chữa bệnh", bác sĩ nói.
Để điều trị bằng vật lý trị liệu và phục hồi chức năng đúng nghĩa, người dân nên lựa chọn các bệnh viện hoặc phòng khám được cấp phép hoạt động, có bác sĩ chuyên khoa trực tiếp thăm khám và chỉ định điều trị.
Bên cạnh bệnh nhân đột quỵ, khoa cũng thường xuyên tiếp nhận nhiều trường hợp đau cột sống, đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm, đặc biệt ở nhóm nhân viên văn phòng phải ngồi lâu hoặc ít vận động.
Điển hình như trường hợp anh N.V.M. (42 tuổi, TP Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên) bị thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng, thường xuyên đau lan xuống chân. Theo bác sĩ, nếu bệnh được phát hiện ở giai đoạn sớm và chưa gây chèn ép nặng, người bệnh vẫn có thể điều trị an toàn bằng các phương pháp vật lý trị liệu như điện trị liệu, nhiệt trị liệu, kéo giãn cột sống kết hợp tập luyện để tăng cường sức cơ và cải thiện vận động.
Trong trường hợp thoát vị đĩa đệm gây chèn ép nặng, xuất hiện teo cơ hoặc người bệnh đã điều trị phục hồi chức năng tích cực trong khoảng 6 tháng nhưng không cải thiện, khi đó mới cần cân nhắc đến các biện pháp can thiệp phẫu thuật.
Người bệnh cao tuổi được điều trị phục hồi chức năng bằng điện phân thuốc.
Phục hồi chức năng cần sự kiên trì của cả người bệnh và gia đình
ThS.BS Ngô Thị Hiền khuyến cáo, phục hồi chức năng không phải là cuộc đua ngắn hạn mà là quá trình đòi hỏi sự bền bỉ, kiên trì và tuân thủ điều trị. Hiệu quả điều trị phụ thuộc vào sự phối hợp chặt chẽ giữa người bệnh, gia đình và đội ngũ y tế nhằm giúp người bệnh sớm trở lại cuộc sống thường ngày.
Bên cạnh việc tuân thủ tập luyện, chế độ dinh dưỡng cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình hồi phục.
Đối với người cao tuổi, bác sĩ lưu ý không nên quá kiêng khem, đặc biệt là hạn chế ăn đạm trong thời gian dài. Đây là nhóm đối tượng có tình trạng mất cơ tự nhiên theo tuổi tác, vì vậy cần được bổ sung đầy đủ protein, vitamin và khoáng chất để hỗ trợ phục hồi cơ lực và vận động.
