“Sau chiến tranh, chúng ta sẽ là bạn”

Năm 1972, khi cố đạo diễn, NSND Nguyễn Đình Nghi dựng vở kịch Tất cả đều là con tôi cho đoàn kịch Hà Nội, nghệ sĩ Giên Phônđa (Mỹ) sang Việt Nam đã xem và phỏng vấn đạo diễn: Tại sao ông lại dựng vở kịch này ở Việt Nam? NSND Nguyễn Đình Nghi đã trả lời rằng: Tôi muốn nhân dân Việt Nam hiểu về nhân dân Mỹ, sau chiến tranh chúng ta sẽ là bạn. Và ngày hôm nay, Tất cả đều là con tôi lại được dàn dựng trên sân khấu Việt Nam.

Đạo diễn Neil Fleckman đang hướng dẫn diễn viên.

Lần này, Tất cả đều là con tôi được chính đạo diễn sân khấu (SK) người Mỹ - Neil Fleckman sang Việt Nam dàn dựng cho diễn viên Nhà hát Tuổi trẻ. Đây là một trong những hoạt động của chương trình Đại sứ văn hóa mang tên Nâng cao kỹ năng diễn xuất cho diễn viên trẻ và tiếp cận nghệ thuật sân khấu Hoa Kỳ qua một tác phẩm kịch nói của Arthur Miller – một kịch tác gia nổi tiếng của Mỹ với nhiều vở kịch phản ánh những vấn đề lớn của xã hội nước Mỹ. Arthur Miller bắt đầu viết kịch từ khi còn là sinh viên và kiếm sống bằng nghề viết kịch truyền thanh. Sự nghiệp của ông có nhiều tác phẩm lớn: Tất cả đều là con tôi, Cái chết của người chào hàng… Các vở kịch của ông thường là tiếng nói chống bất công xã hội, chống nạn phân biệt chủng tộc.

Nói về lý do chọn kịch bản Tất cả đều là con tôi, ông Trương Nhuận (Phó giám đốc Nhà hát Tuổi trẻ) nói rằng: kịch bản này đã được dịch ra tiếng Việt (NXB Văn học 1973), sau đó được in trong bộ sách 100 kiệt tác sân khấu (NXB Sân khấu 2006) và cũng nằm trong kế hoạch dựng những tác phẩm kinh điển của nhà hát.

Đạo diễn Neil Fleckman chưa từng đến Việt Nam nhưng ông đã đi nhiều nước trên thế giới để giúp người dân các nước hiểu về đất nước, về văn hóa Mỹ. Sang Việt Nam lần này trong chương trình Đại sứ văn hóa, Fleckman tâm sự, nhiệm vụ của ông là thông qua việc giúp các nghệ sĩ Nhà hát Tuổi trẻ dàn dựng vở kịch Tất cả đều là con tôi, muốn giới thiệu nền nghệ thuật SK Mỹ và tạo ra mối liên kết giữa các nhà hát ở Việt Nam với các nhà hát ở Mỹ, muốn khán giả Việt Nam tiếp cận với những tác phẩm SK lớn của Mỹ và thông qua đó để các vở diễn của Việt Nam có điều kiện giới thiệu ra nước ngoài.

Dự án kéo dài trong 1 tháng (31/10 – 2/12), kết thúc với 4 buổi công diễn vở Tất cả đều là con tôi tại Nhà hát Tuổi trẻ và Nhà hát TP. Hải Phòng.

Những ngày này, Fleckman đang trên sàn tập cùng các nghệ sĩ. Theo ông, trên SK không hề có đường biên ngăn cách giữa đạo diễn và diễn viên. Điểm chung của nhân loại đã xóa nhòa khoảng cách giữa các quốc gia. Đó cũng chính là tinh thần của vở Tất cả đều là con tôi, tuy là một bi kịch gia đình, những quan hệ cá nhân chằng chịt, những tình huống tâm lý phức tạp nhưng đã phản ánh được vấn đề đạo đức cơ bản của xã hội Mỹ: xung đột giữa lương tâm và đồng tiền. Đây là điều mà tác giả Arthur Miller muốn nói với tất cả chúng ta: Hãy đối thoại với nhau dù chúng ta ở bất kỳ quốc gia nào bởi chúng ta đều là con người trên trái đất này, đều có tình yêu thương và có chung cảm nhận.

Chỉ có điều, phong cách của SK phương Tây và SK phương Đông có sự rất khác biệt, một bên là SK tả thực, một bên là SK ước lệ - không biết đạo diễn Neil Fleckman sẽ hóa giải thế nào? Nhưng ít ra, qua dự án này, các nghệ sĩ Việt Nam sẽ có thêm cách nhìn mới khi được tiếp cận với SK phương Tây nói chung và SK Mỹ nói riêng. Vở diễn có sự tham gia của NSND Lê Khanh, NSƯT Ngọc Huyền, Sĩ Tiến, Bá Anh, Tú Oanh, Quang Ánh, Thanh Hòa…

Khánh Vy