Phẫu thuật cắt tuyến giáp là phương pháp điều trị phổ biến đối với nhiều bệnh lý như bướu giáp đa nhân, cường giáp, ung thư tuyến giáp hoặc các khối u nghi ngờ ác tính. Sau phẫu thuật, phần lớn người bệnh phải sử dụng hormone tuyến giáp thay thế trong thời gian dài, thậm chí suốt đời, nhằm duy trì hoạt động chuyển hóa bình thường của cơ thể.
Tuy nhiên, ít người biết rằng việc cắt tuyến giáp có thể làm gia tăng đáng kể nguy cơ loãng xương. Một số nghiên cứu cho thấy người từng cắt tuyến giáp có nguy cơ loãng xương cao gấp khoảng 3 lần so với người bình thường, đặc biệt ở phụ nữ sau mãn kinh hoặc những người sử dụng levothyroxine kéo dài.
Vậy nguyên nhân nào khiến xương suy yếu sau phẫu thuật tuyến giáp? Làm thế nào để phát hiện sớm và bảo vệ hệ xương khớp hiệu quả?
Nguy cơ mất xương do sử dụng hormone tuyến giáp kéo dài
Sau phẫu thuật tuyến giáp, người bệnh thường phải dùng hormone levothyroxine để thay thế chức năng tuyến giáp đã mất. Đây là loại thuốc giúp duy trì quá trình trao đổi chất và ổn định hoạt động của cơ thể.
Tuy nhiên, nếu liều levothyroxine cao hơn nhu cầu thực tế hoặc trong trường hợp bác sĩ cần "ức chế TSH" để điều trị ung thư tuyến giáp chưa kiểm soát hoàn toàn, cơ thể có thể rơi vào tình trạng gọi là "cường giáp dưới lâm sàng".
Đây là tình trạng hormone tuyến giáp hoạt động quá mức dù người bệnh chưa xuất hiện triệu chứng rõ rệt. Khi đó, quá trình hủy xương diễn ra nhanh hơn quá trình tạo xương, khiến mật độ xương giảm dần theo thời gian.
Tình trạng này đặc biệt nguy hiểm ở phụ nữ sau mãn kinh do nồng độ estrogen - hormone có vai trò bảo vệ xương - đã suy giảm tự nhiên. Khi kết hợp với cường giáp dưới lâm sàng, nguy cơ mất xương và gãy xương tăng lên rõ rệt.
Tổn thương tuyến cận giáp làm rối loạn chuyển hóa canxi
Một nguyên nhân quan trọng khác khiến người bệnh dễ bị loãng xương sau cắt tuyến giáp là tổn thương tuyến cận giáp.
Tuyến cận giáp là các tuyến nội tiết rất nhỏ nằm phía sau tuyến giáp, có vai trò tiết hormone PTH để điều hòa nồng độ canxi và phospho trong máu. Hormone này giúp duy trì sự cân bằng khoáng chất giữa máu và xương, từ đó bảo đảm hệ xương chắc khỏe.
Trong quá trình phẫu thuật tuyến giáp, đặc biệt ở những ca mổ khó hoặc ung thư lan rộng, tuyến cận giáp có thể bị ảnh hưởng tạm thời hoặc vĩnh viễn. Điều này làm rối loạn quá trình điều hòa canxi, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe xương.
Thiếu vitamin D làm tăng nguy cơ loãng xương
Sau cắt tuyến giáp, nguy cơ thiếu vitamin D cũng tăng cao nếu người bệnh không được theo dõi và bổ sung hợp lý. Điều đáng lưu ý là thiếu vitamin D vẫn có thể tồn tại ngay cả khi xét nghiệm canxi máu ở mức bình thường. Vì vậy, nhiều người chủ quan cho rằng mình không thiếu canxi hoặc không có nguy cơ loãng xương.
Không phải tất cả người cắt tuyến giáp đều bị loãng xương.
Những ai có nguy cơ loãng xương cao sau cắt tuyến giáp?
Không phải tất cả người cắt tuyến giáp đều bị loãng xương. Tuy nhiên, một số nhóm nguy cơ cao cần đặc biệt lưu ý gồm:
- Phụ nữ sau mãn kinh
- Người đã cắt tuyến giáp trên 3 năm
- Người sử dụng levothyroxine kéo dài
- Người từng điều trị ung thư tuyến giáp
- Người có tiền sử hạ canxi sau mổ
- Người thiếu vitamin D
- Người ít vận động
- Người hút thuốc lá hoặc uống nhiều rượu bia
Đây là nhóm cần được theo dõi mật độ xương định kỳ để phát hiện sớm nguy cơ mất xương.
Dấu hiệu cảnh báo loãng xương không nên bỏ qua
Loãng xương thường tiến triển âm thầm nên nhiều người chỉ phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn nặng. Một số dấu hiệu cảnh báo gồm:
- Đau lưng kéo dài
- Giảm chiều cao theo thời gian
- Dáng đi còng lưng
- Đau nhức xương khớp
- Dễ gãy xương khi va chạm nhẹ
- Chuột rút về đêm
Nếu xuất hiện các triệu chứng trên, người bệnh nên đi khám chuyên khoa nội tiết hoặc cơ xương khớp để được đánh giá sớm.
Cần tái khám định kỳ theo chỉ định bác sĩ
Người bệnh cần tuân thủ chỉ định điều trị và tái khám đúng hẹn. Đặc biệt, những người thuộc nhóm nguy cơ cao nên chủ động trao đổi với bác sĩ về việc tầm soát loãng xương định kỳ.
Thông thường người bệnh nên tái khám tối đa 6 tháng/lần hoặc sớm hơn nếu cân nặng thay đổi trên 5% thể trọng. Việc kiểm tra định kỳ giúp bác sĩ điều chỉnh liều levothyroxine phù hợp, tránh tình trạng ức chế TSH quá mức kéo dài - yếu tố làm tăng nguy cơ loãng xương âm thầm.
Chủ động bảo vệ xương sau cắt tuyến giáp
Ngoài việc tuân thủ điều trị, người bệnh hoàn toàn có thể giảm nguy cơ loãng xương bằng những thay đổi đơn giản trong sinh hoạt hằng ngày.
Ăn đủ canxi từ thực phẩm
Canxi là thành phần quan trọng giúp duy trì hệ xương chắc khỏe. Các thực phẩm giàu canxi gồm:
- Sữa và các chế phẩm từ sữa
- Sữa chua
- Phô mai
- Cá nhỏ ăn cả xương
- Tôm, cua
- Đậu phụ
- Rau xanh đậm
Người bệnh nên ưu tiên bổ sung canxi từ thực phẩm thay vì tự ý dùng viên uống liều cao.
Bổ sung vitamin D đúng cách
Tắm nắng hợp lý giúp cơ thể tổng hợp vitamin D tự nhiên. Ngoài ra, bác sĩ có thể chỉ định bổ sung vitamin D nếu xét nghiệm cho thấy thiếu hụt.
Tuy nhiên, người bệnh không nên tự ý sử dụng vitamin D liều cao vì dư thừa vitamin D cũng có thể gây hại cho thận và tim mạch.
Tăng cường vận động chịu lực
Các bài tập chịu lực giúp kích thích quá trình tạo xương và duy trì sức mạnh cơ bắp. Những môn phù hợp gồm:
- Đi bộ nhanh
- Leo cầu thang
- Tập tạ nhẹ
- Yoga
- Pilates đúng kỹ thuật
Duy trì vận động đều đặn còn giúp giảm nguy cơ té ngã - nguyên nhân hàng đầu gây gãy xương ở người lớn tuổi.
Hạn chế thuốc lá và rượu bia
Thuốc lá và rượu bia làm giảm hấp thu canxi, tăng nguy cơ mất xương và ảnh hưởng đến quá trình tái tạo xương. Vì vậy, người từng cắt tuyến giáp nên hạn chế tối đa các thói quen này.
