1. Sự thay đổi của não theo tuổi tác
Quá trình lão hóa ảnh hưởng đến não bộ, đặc biệt sau tuổi 50, khi trí nhớ và khả năng xử lý thông tin có thể bị suy giảm.
Não cũng trải qua quá trình lão hóa giống như các cơ quan khác trong cơ thể. Sau 50 tuổi, một số vùng não có thể giảm thể tích, khả năng liên lạc giữa các tế bào thần kinh có thể thay đổi, lưu lượng máu lên não giảm và tình trạng viêm có xu hướng gia tăng. Những thay đổi này có thể ảnh hưởng nhất định đến khả năng xử lý thông tin, học tập và ghi nhớ.
Tuy nhiên, lão hóa não không đồng nghĩa với việc trí nhớ chắc chắn suy giảm nghiêm trọng. Người lớn tuổi vẫn có khả năng học kỹ năng mới, hình thành ký ức mới và tiếp tục phát triển vốn từ cũng như kiến thức tích lũy trong cuộc sống.
Một biểu hiện khá thường gặp là cần nhiều thời gian hơn để nhớ tên một người, tìm một từ quen thuộc hoặc tiếp nhận một thông tin mới. Khả năng làm nhiều việc cùng lúc cũng có thể giảm so với thời trẻ. Đây có thể là những thay đổi bình thường của quá trình lão hóa, đặc biệt khi không ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hằng ngày.
Điều quan trọng là phân biệt giữa "nhớ chậm hơn" và "mất khả năng thực hiện những việc quen thuộc". Thỉnh thoảng quên vị trí để chìa khóa, quên một cái tên rồi nhớ lại sau đó thường không phải dấu hiệu đáng lo. Ngược lại, việc thường xuyên quên những thông tin vừa mới biết, lặp đi lặp lại một câu hỏi, không tìm được đường ở nơi quen thuộc hoặc gặp khó khăn với những công việc vốn đã thành thạo cần được đánh giá y khoa.
Một số yếu tố nguy cơ tim mạch có liên quan đến nguy cơ suy giảm trí nhớ và sa sút trí tuệ. Ảnh AI.
2. Cách bảo vệ não bộ sau 50 tuổi
2.1. Bảo vệ mạch máu và sức khỏe toàn thân
Não không hoạt động tách rời khỏi tim mạch và các cơ quan khác. Tăng huyết áp, đái tháo đường, cholesterol cao, hút thuốc, ít vận động và một số yếu tố nguy cơ tim mạch có liên quan đến nguy cơ suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ về sau. WHO trong hướng dẫn cập nhật năm 2026 nhấn mạnh việc kiểm soát các bệnh lý chuyển hóa và duy trì lối sống lành mạnh trong giảm nguy cơ suy giảm nhận thức.
Vì vậy, sau 50 tuổi, kiểm soát huyết áp, đường huyết và cholesterol không chỉ nhằm bảo vệ tim mạch mà còn có ý nghĩa đối với sức khỏe não bộ. Người đã được chẩn đoán tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc rối loạn lipid máu nên điều trị và theo dõi theo hướng dẫn của bác sĩ, thay vì chỉ tập trung vào các sản phẩm được quảng cáo là "bổ não".
2.2. Vận động thường xuyên giúp não khỏe hơn
Hoạt động thể chất là một trong những thói quen có lợi cho cả tim, mạch máu và não. Đi bộ, đạp xe, bơi, tập thể dục hoặc những hoạt động phù hợp với thể trạng đều có thể được đưa vào sinh hoạt hằng ngày. Viện Quốc gia về Lão hóa Hoa Kỳ (NIA) cho biết, nhiều nghiên cứu đã ghi nhận mối liên hệ giữa hoạt động thể chất và sức khỏe não bộ. Khuyến nghị chung dành cho người trưởng thành là ít nhất 150 phút hoạt động thể chất mức độ vừa mỗi tuần; với người ít vận động, đi bộ là một cách đơn giản để bắt đầu.
Không cần chờ đến khi trí nhớ có vấn đề mới bắt đầu vận động. Duy trì hoạt động đều đặn từ tuổi trung niên có thể giúp kiểm soát nhiều yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến não về lâu dài.
2.3. Chế độ ăn tốt cho tim cũng có lợi cho não
Một chế độ ăn cân bằng, ưu tiên rau củ quả, đậu, ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt và nguồn chất béo không bão hòa, đồng thời hạn chế thực phẩm nhiều đường, muối và chất béo không có lợi, là nền tảng quan trọng.
WHO hiện khuyến nghị duy trì chế độ ăn lành mạnh và cân bằng như một phần của chiến lược giảm nguy cơ suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ. Các mô hình ăn uống lành mạnh, trong đó có chế độ ăn kiểu Địa Trung Hải được quan tâm vì đồng thời có lợi cho sức khỏe tim mạch và chuyển hóa.
Điều này cũng có nghĩa không nên quá kỳ vọng vào một loại thực phẩm đơn lẻ. Một khẩu phần cá, quả óc chó hay một loại rau không thể "tăng trí nhớ" ngay lập tức. Lợi ích quan trọng hơn nằm ở tổng thể chế độ ăn và cách duy trì trong thời gian dài.
2.4. Ngủ đủ và chất lượng
Ngủ đủ và có chất lượng là một phần của sức khỏe não bộ. Trong khi ngủ, não tham gia vào quá trình củng cố thông tin và ký ức. Thiếu ngủ hoặc ngủ không tốt có thể khiến khả năng tập trung, học tập, giải quyết vấn đề và ghi nhớ suy giảm.
Vì vậy, người sau 50 tuổi nên chú ý, nếu thường xuyên khó ngủ, ngủ chập chờn, thức giấc nhiều lần hoặc thức dậy vẫn mệt mỏi. Khi tình trạng này kéo dài, đặc biệt khi có ngáy to hoặc những khoảng ngừng thở khi ngủ, cần trao đổi với bác sĩ để tìm nguyên nhân.
2.5. Thực hiện các hoạt động rèn luyện cho não
Đọc sách, học một kỹ năng mới, chơi nhạc cụ, học ngoại ngữ, giải câu đố hoặc tham gia những hoạt động đòi hỏi suy nghĩ đều tạo cơ hội để não tiếp tục hoạt động. WHO khuyến nghị các hoạt động kích thích nhận thức và rèn luyện nhận thức có thể được áp dụng ở người có nhận thức bình thường hoặc suy giảm nhận thức nhẹ, dù mức độ bằng chứng không giống nhau đối với từng biện pháp.
Bên cạnh đó, duy trì giao tiếp xã hội cũng quan trọng đối với sức khỏe và chất lượng cuộc sống. Những hoạt động đơn giản như trò chuyện, tham gia nhóm cộng đồng, gặp gỡ bạn bè hoặc cùng gia đình thực hiện một hoạt động chung có thể giúp người lớn tuổi duy trì sự tương tác và tinh thần tích cực.
3. Có cần dùng thực phẩm bổ não để tăng cường trí nhớ
Một trong những hiểu lầm phổ biến sau 50 tuổi là cho rằng, xuất hiện tình trạng hay quên thì nên tìm đến thuốc hoặc thực phẩm bổ sung "bổ não". Tuy nhiên, hướng dẫn mới của WHO năm 2026 không khuyến nghị sử dụng vitamin B, vitamin E, omega-3 hoặc các sản phẩm đa vitamin và khoáng chất chỉ nhằm mục đích giảm nguy cơ suy giảm nhận thức hoặc sa sút trí tuệ ở người không bị thiếu chất, do chưa có đủ bằng chứng về lợi ích vượt trội so với nguy cơ tiềm ẩn.
Điều này không có nghĩa vitamin hay khoáng chất là không cần thiết. Nếu một người thực sự bị thiếu vitamin B12 hoặc chất dinh dưỡng khác, bác sĩ có thể chỉ định bổ sung phù hợp. Vấn đề là người dân không nên tự mặc định rằng mọi trường hợp hay quên đều do thiếu chất và tự dùng sản phẩm kéo dài.
Ngoài lão hóa não, trí nhớ giảm còn có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác như tác dụng của một số thuốc, rối loạn giấc ngủ, trầm cảm, vấn đề về tuyến giáp, thiếu vitamin B12 hoặc một số bệnh lý khác. Vì vậy, nếu trí nhớ thay đổi rõ rệt, việc tìm nguyên nhân quan trọng hơn việc tự mua thuốc bổ.
4. Những dấu hiệu giảm trí nhớ cần được kiểm tra
Không nên xem mọi biểu hiện quên là "do tuổi già". WHO nhấn mạnh sa sút trí tuệ không phải là một phần tất yếu của quá trình lão hóa. Tình trạng này thường gây suy giảm nhận thức vượt quá mức thay đổi thông thường của tuổi tác và ảnh hưởng đến khả năng sinh hoạt độc lập.
Người trên 50 tuổi nên đi khám nếu nhận thấy trí nhớ hoặc khả năng suy nghĩ giảm dần và ngày càng ảnh hưởng đến cuộc sống, chẳng hạn thường xuyên quên những thông tin vừa nhận, lặp lại câu hỏi, gặp khó khăn với công việc quen thuộc, không tìm được đường ở nơi từng rất quen thuộc hoặc xuất hiện thay đổi đáng kể về ngôn ngữ, định hướng và hành vi. Ngoài ra, cần chú ý đến sức nghe. Suy giảm thính lực không được xử lý có liên quan đến suy giảm nhận thức nhanh hơn ở người lớn tuổi. Thiết bị trợ thính có thể được cân nhắc khi có chỉ định phù hợp.
Sau 50 tuổi, giữ trí nhớ không bắt đầu bằng việc tìm một "thuốc bổ não" mà bắt đầu từ cách bảo vệ toàn bộ sức khỏe. Kiểm soát huyết áp, đường huyết và cholesterol; vận động thường xuyên; ăn uống cân bằng; ngủ đủ; duy trì hoạt động trí óc và giao tiếp xã hội là những việc thiết thực có thể thực hiện mỗi ngày. Quan trọng hơn, cần nhớ rằng quên nhẹ đôi khi là một phần của quá trình lão hóa, nhưng sự suy giảm ngày càng rõ và ảnh hưởng đến sinh hoạt không nên bị bỏ qua. Phát hiện nguyên nhân sớm sẽ giúp có hướng xử trí phù hợp và bảo vệ chất lượng cuộc sống lâu dài.
Mời bạn xem thêm video:
Suy giảm trí nhớ ở người cao tuổi cần lưu ý gì?
