Thực hiện Kế hoạch số 06-KH/TW của Bộ Chính trị về việc tiếp tục hoàn thiện, vận hành hiệu quả mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, việc triển khai tinh gọn bộ máy, sắp xếp lại các cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp đang là chiến lược trọng tâm của quốc gia.
Nhằm cung cấp góc nhìn chuyên môn về tính đặc thù trong đào tạo y khoa, Báo Sức khỏe & Đời sống đã có cuộc trao đổi với GS.TSKH.BS. Dương Quý Sỹ - Ủy viên Hội đồng Quốc gia Giáo dục & Phát triển nhân lực, Chủ tịch Hội Y học Giấc ngủ Việt Nam; Giáo sư ĐHYK Penn State (Mỹ), Giáo sư kiêm nhiệm ĐH Paris Cité (Pháp); Trưởng Bộ môn Y học Giấc ngủ - Trường ĐHYD/ĐHQG Hà Nội, Nguyên Bí thư/Hiệu trưởng/Chủ tịch Hội đồng Trường Cao đẳng Y tế Lâm Đồng.
GS.TSKH.BS. Dương Quý Sỹ phát biểu về những thành tựu của ngành y tế với lãnh đạo Chính phủ và các Bộ ngành Trung ương tại Lễ gặp mặt đại diện các trí thức và nhà khoa học tiêu biểu trong lĩnh vực y tế, nhân dịp Kỷ niệm 71 năm Ngày Thầy thuốc Việt Nam. Ảnh: NVCC
Tinh gọn bộ máy gắn với bảo tồn tính đặc thù của đào tạo y khoa
PV: Thưa Giáo sư, Kế hoạch số 06-KH/TW của Bộ Chính trị đặt ra mục tiêu giảm tối thiểu 20% đầu mối cơ sở giáo dục đại học công lập và 30% cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Đứng ở góc độ nhà quản lý và hoạch định chính sách, Giáo sư đánh giá ra sao về tầm quan trọng của đợt tái cấu trúc này? Làm thế nào để việc tinh gọn không rơi vào tình trạng "cộng gộp" cơ học hoặc làm mất đi tính đặc thù trong đào tạo nhân lực ngành Y khi các trường Cao đẳng Y tế chuyển về địa phương quản lý?
GS.TSKH.BS. Dương Quý Sỹ: Kế hoạch 06-KH/TW đặt ra lộ trình cụ thể cho Đảng ủy Chính phủ trong việc thực hiện giảm tối thiểu 20% đầu mối cơ sở giáo dục đại học công lập trước ngày 1/4/2027 và 30% cơ sở giáo dục nghề nghiệp trước ngày 1/10/2026. Đây là chủ trương chiến lược nhằm bảo đảm tính đồng bộ sau khi đã giảm 30% đầu mối quản lý giáo dục mầm non, phổ thông trước ngày 30/8/2026, gắn liền với mô hình chính quyền hai cấp.
Mục tiêu xuyên suốt của việc tinh giản không phải là cắt giảm số lượng đơn thuần, mà là tái cấu trúc mạng lưới giáo dục quốc dân theo hướng tinh gọn, hiệu lực và liên thông. Tái cấu trúc tạo xung lực xây dựng mô hình quản trị hiện đại, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ nền kinh tế số, kinh tế xanh đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Nếu chỉ nhìn vào con số, các cơ quan chủ quản rất dễ làm theo cách hành chính, ghép cơ học các trường nhưng giữ nguyên mô hình quản trị, làm gia tăng tầng nấc trung gian và ảnh hưởng chất lượng đào tạo. Mỗi cơ sở sau sắp xếp phải là một tổ chức học thuật hiện đại, tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình và quản trị dựa trên dữ liệu số.
Việc chuyển các cơ sở giáo dục nghề nghiệp về địa phương quản lý giúp tăng tính chủ động cho các tỉnh, thành phố. Đối với khối ngành sức khỏe, thời gian qua hệ thống đã giảm hơn 50% đầu mối, hiện chỉ còn khoảng 25 trường cao đẳng y tế công lập.
Tuy nhiên, việc sáp nhập các trường cao đẳng y tế cần hết sức thận trọng vì đây là mô hình đào tạo đặc thù, chịu sự điều chỉnh đồng thời của Luật Khám bệnh, chữa bệnh. Mối liên kết giữa nhà trường và bệnh viện thực hành là giá trị cốt lõi không thể thay thế. Nếu sáp nhập "lệch hệ" vào các trường cao đẳng đa nghề, nguy cơ lớn nhất là đứt gãy môi trường thực hành lâm sàng, làm suy giảm chất lượng và ảnh hưởng trực tiếp đến chuẩn năng lực hành nghề của người học.
Hiện nay, Việt Nam đang triển khai Nghị quyết 72-NQ/TW về chăm sóc sức khỏe toàn dân, nâng cao chất lượng y tế cơ sở và y học gia đình. Ngành y tế đang rất thiếu nhân lực ở tuyến cơ sở và vùng sâu vùng xa. Do đó, mỗi tỉnh thành hoặc khu vực cần duy trì một trường cao đẳng y tế được đầu tư hiện đại, gắn kết chặt chẽ với bệnh viện thực hành để bảo đảm nguồn cung nhân lực có tay nghề cao phục vụ nhân dân.
Phát triển mô hình Trường - Viện và các cơ chế "đòn bẩy" cho trí thức y khoa
PV: Theo Giáo sư, đâu là mô hình sắp xếp phù hợp và bền vững đối với hệ thống đào tạo Y - Dược hiện nay? Việc tổ chức lại các cơ sở giáo dục, bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế cần dựa trên những nguyên tắc cốt lõi nào? Đồng thời, ngành Y tế và các cơ quan quản lý cần những cơ chế "đòn bẩy" nào để ổn định tâm lý, phát huy tối đa năng lực của đội ngũ trí thức y khoa sau quá trình tái cấu trúc?
GS.TSKH.BS. Dương Quý Sỹ: Trong lĩnh vực y tế, mục tiêu quan trọng nhất không chỉ là giảm đầu mối, mà là tổ chức lại để nâng cao chất lượng, tăng cường liên thông từ cao đẳng lên đại học và sau đại học. Mô hình sáp nhập bền vững nhất là xây dựng hệ sinh thái đào tạo nhân lực y tế tích hợp, liên thông và tuần hoàn, trong đó trường đại học hoặc cao đẳng y tế giữ vai trò trung tâm đào tạo, bệnh viện thực hành là trung tâm lâm sàng, cùng sự hỗ trợ của các trung tâm mô phỏng và y tế cơ sở.
Đối với các trường cao đẳng y tế, không nên sáp nhập cơ học vào trường đa nghề. Nếu tổ chức lại, có thể sáp nhập vào trường đại học y nhưng phải giữ cơ chế quản trị chuyên môn độc lập theo Luật Giáo dục nghề nghiệp. Đối với các cơ sở và bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế, các bệnh viện chuyên sâu đầu ngành có thể sáp nhập vào mô hình quản trị của các trường đại học y dược để hình thành các phức hợp y học Trường - Viện, giúp tinh gọn bộ máy quản lý và gắn kết chặt chẽ đào tạo với điều trị.
Quá trình tái cấu trúc hệ thống đào tạo y tế cần tuân thủ 5 nguyên tắc cốt lõi. Đầu tiên là lấy chất lượng đào tạo và an toàn người bệnh làm trung tâm để đánh giá mọi phương án sắp xếp. Thứ hai là bảo đảm tính liên tục của hệ sinh thái đào tạo, không để sáp nhập hành chính làm đứt gãy hoạt động thực hành lâm sàng.
Thứ ba là quy hoạch quy mô đào tạo dựa trên dự báo nhu cầu nhân lực y tế 10–20 năm tới về già hóa dân số và bệnh mạn tính. Thứ tư là tăng cường tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình và kiểm định chất lượng độc lập.
Cuối cùng là đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về đào tạo nhân lực sức khỏe. Giai đoạn 2026-2030, toàn ngành cần quán triệt phương châm: "Tinh gọn để nâng cao chất lượng, tự chủ để phát triển và lấy hiệu quả của công tác chăm sóc sức khỏe của nhân dân làm thước đo cao nhất của mọi quyết sách khi thực hiện việc sắp xếp".
Mặt khác, giảng viên y khoa và bác sĩ lâm sàng kiêm nhiệm đảm nhiệm đồng thời 3 chức năng là đào tạo, nghiên cứu khoa học và chăm sóc người bệnh. Do đó, không thể áp dụng chính sách tinh giảm cơ học như đơn vị hành chính thông thường. Chính phủ và ngành Y tế cần trao cơ chế tự chủ đặc thù về tổ chức, nhân sự, tài chính và học thuật cho các cơ sở đào tạo y tế.
Để tạo động lực cống hiến cho đội ngũ trí thức y khoa sau sắp xếp, cần triển khai đồng bộ 6 chính sách đòn bẩy. Trước hết là bảo đảm ổn định vị trí nghề nghiệp, tiếp tục trọng dụng các chuyên gia đầu ngành dựa trên năng lực chuyên môn và hiệu quả lâm sàng. Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế việc làm linh hoạt cho phép giảng viên duy trì đồng thời chức danh giảng dạy và chức danh chuyên môn tại bệnh viện thực hành.
Đồng thời, đổi mới cơ chế tiền lương phản ánh đúng 3 nhiệm vụ giảng dạy, nghiên cứu, lâm sàng và có ưu đãi đặc thù cho các ngành đang thiếu nhân lực như điều dưỡng, hồi sức cấp cứu, y học gia đình, tâm thần, lão khoa, y học giấc ngủ và y tế cơ sở.
Song song đó, Nhà nước cần đầu tư mạnh cho nghiên cứu khoa học, hình thành các trung tâm nghiên cứu y sinh và phòng thí nghiệm hiện đại để trí thức y khoa phát triển học thuật trong nước. Hệ thống đào tạo liên tục cũng cần được hoàn thiện để cán bộ y tế cập nhật kiến thức suốt đời theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh. Cuối cùng, các tổ chức Đảng và đoàn thể cần chú trọng yếu tố tâm lý, triển khai quá trình chuyển đổi công khai, minh bạch và tôn trọng giá trị cống hiến của từng cá nhân.
Trong bối cảnh đẩy mạnh chăm sóc sức khỏe toàn dân theo Nghị quyết 72-NQ/TW, đội ngũ giảng viên và bác sĩ giảng dạy phải được xem là lực lượng ưu tiên đầu tư phát triển. Xây dựng cơ chế tự chủ phù hợp và mô hình Trường - Viện hiệu quả sẽ tạo động lực mới để cán bộ y tế phát huy năng lực, thực hiện thắng lợi phương châm: "Tinh gọn bộ máy để phát triển con người, lấy chất lượng nguồn nhân lực y tế và chỉ số sức khỏe nhân dân làm thước đo hiệu quả cao nhất của chính sách khi thực hiện sắp xếp".
PV: Xin cảm ơn Giáo sư về cuộc trao đổi này!
