Để tránh lựa chọn sai ngành trong bối cảnh nghề nghiệp thay đổi nhanh bởi AI, thí sinh cần chuẩn bị kỹ lưỡng thông tin và nhận diện rõ bản thân đang ở đâu. Với khoảng 10 năm kinh nghiệm trong công tác tư vấn tuyển sinh và nắm bắt nguyện vọng của thí sinh, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD&ĐT) chia thí sinh thành 4 nhóm rõ rệt, mỗi nhóm chiếm khoảng 25%.
Đó là nhóm đã xác định rất rõ ngành học từ sớm; nhóm có định hướng từ gia đình; nhóm yêu thích nhưng chưa thực sự hiểu rõ về ngành học; và cuối cùng là nhóm chưa xác định rõ định hướng học đại học, cao đẳng hay học nghề.
Đối với những nhóm còn mơ hồ, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo khuyên các em hãy tích cực trao đổi với chuyên gia tuyển sinh ở trường đại học, đồng thời có thể sử dụng các phần mềm, ứng dụng chatbot AI để được hỗ trợ định hướng, nhận diện năng lực và gợi ý ngành học phù hợp.
Đối với nhóm cuối cùng, ông lưu ý: "Chúng ta không nhất thiết phải định hướng tất cả các em vào đại học, mà quan trọng là giúp các em nhận ra đâu là lựa chọn phù hợp nhất với bản thân. Các chương trình trung cấp, cao đẳng hay giáo dục nghề nghiệp đều là những con đường rất tốt.
Mục tiêu cuối cùng là giúp thí sinh xác định rõ nguyện vọng phù hợp với bản thân để "tiết kiệm được rất nhiều cho người học và cho xã hội khi các em không chọn sai ngành, sai nghề".
Thí sinh tham gia Ngày hội lựa chọn nguyện vọng xét tuyển đại học năm 2026.
Bên cạnh việc chọn ngành, câu chuyện chọn trường đại học cũng vô cùng quan trọng. Trong kỷ nguyên AI, việc chọn trường không chỉ là chọn nơi học, mà là chọn môi trường giúp sinh viên phát triển kỹ năng thích ứng, sáng tạo và đổi mới.
Về tiêu chí chọn trường, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo nhận định trước hết thí sinh phải xác định được ngành mình yêu thích và cảm thấy phù hợp, sau đó rà soát xem những trường nào đang đào tạo ngành này để đưa vào danh sách. Học sinh có thể cân nhắc giữa những trường đại học có danh tiếng, truyền thống với lợi thế lớn là đội ngũ cựu sinh viên đông đảo giúp kết nối, hỗ trợ người học; hoặc những trường đại học trẻ tuổi thường mang đến sức sống mới, tư duy mới và động lực phát triển năng động. "Các em cảm thấy phù hợp với môi trường nào thì có thể lựa chọn môi trường đó", GS. Thảo chia sẻ.
Khi xây dựng chiến lược sắp xếp nguyện vọng, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học đặc biệt lưu ý thí sinh nên mở rộng góc nhìn của mình một chút, không nên quá máy móc. Nguyên tắc cơ bản là trường yêu thích nhất nên đặt ở nguyện vọng cao nhất, những trường kế tiếp có mức điểm chuẩn thấp hơn rải từ nguyện vọng 2, nguyện vọng 3 cho đến nguyện vọng cuối cùng.
Đặc biệt, nếu yêu thích lĩnh vực công nghệ thông tin hay trí tuệ nhân tạo, thí sinh không nhất thiết chỉ tập trung vào đúng tên ngành này mà nên lưu ý câu chuyện liên ngành, xuyên ngành. Hiện nay có rất nhiều ngành gần gắn kết chặt chẽ với công nghệ thông tin và AI như khoa học dữ liệu, khoa học máy tính, kỹ thuật không gian, giám sát hàng không...
GS. Thảo khuyên thí sinh hãy nhìn nhận theo cả "trục dọc" (những ngành, trường đúng với kỳ vọng từ trước đến nay) và "trục ngang" (ngành gần, ngành liên quan). Khi đó, các em vẫn có thể phát huy được năng lực về toán học, vật lý, công nghệ, bán dẫn... dù ngành học không hoàn toàn trùng khớp với dự định ban đầu.
Để chuẩn bị tốt nhất, GS. Thảo đưa ra một lời khuyên rất thiết thực: "Tôi vẫn khuyên các thí sinh ngay từ bây giờ hãy cầm một tờ giấy và liệt kê toàn bộ các nguyện vọng của mình, có thể là 10 hoặc 15 nguyện vọng". Khi viết ra giấy, thí sinh sẽ thấy việc tìm đủ số nguyện vọng thực sự không dễ dàng, có khi chỉ cần 7-8 nguyện vọng là đủ. Nhưng quan trọng là các em sẽ hình dung trực quan hơn trường nào, ngành nào, ngành nào gần với ngành nào để sắp xếp hợp lý.
"Càng chuẩn bị kỹ lưỡng, càng chỉn chu trong quá trình sắp xếp nguyện vọng thì các em càng yên tâm với lựa chọn của mình", GS. Thảo nhấn mạnh, khi thí sinh thực hiện một cách cẩn thận và nghiêm túc thì khả năng thành công cũng như niềm tin vào kết quả đạt được sẽ cao hơn rất nhiều.
