Sao chổi rực rỡ như quả cầu lửa ráng sáng ngày 6/5
Hội Thiên văn Hà Nội (HAS) cho biết, mỗi khi tháng 5 đến, Trái Đất lướt qua phần bụi cổ xưa mà sao chổi Halley để lại - và bầu trời lập tức "bùng cháy" với mưa sao băng Eta Aquariids. Dù chính sao chổi Halley phải đến năm 2061 mới quay lại, dấu vết của nó vẫn thắp sáng bầu trời hai lần mỗi năm: Eta Aquariids vào tháng 5 và Orionids vào tháng 10.
Theo đó, vào đêm ngày 5, rạng sáng ngày 6/5, sao chổi Halley sẽ tỏa sáng rực rỡ. Hãy bắt đầu quan sát từ sau 2 giờ sáng ở hướng Đông khi tâm điểm nằm trong chòm sao Aquarius (Bảo Bình) mọc lên ở hướng Đông và tiếp tục ngắm ở vùng trời này cho tới trước bình mình.
Sao Chổi rực sáng như quả cầu lử đêm ngày 5/5.
HAS cho biết, bạn có thể nhìn thấy từ 40 tới 60 vệt sao băng mỗi giờ vào lúc cực điểm, đôi khi xuất hiện "earthgrazer" - những vệt sao dài, lướt sát chân trời cực kỳ ngoạn mục. Những vệt sao băng này lao vào khí quyển với tốc độ khoảng 66 km/s - cực nhanh, cực sáng, và thường để lại vệt sáng kéo dài sau khi biến mất.
Tuy nhiên, cần lưu ý là ánh trăng sáng sẽ làm mờ các sao băng yếu. Để quan sát tốt nhất, hãy che Mặt Trăng sau cây, đồi hoặc tòa nhà, quay lưng lại phía trăng và quan sát trong khoảng 2:30 – 4:30 sáng (giờ địa phương).
Không cần kính thiên văn. Chỉ cần tìm một nơi thật tối, nằm ngửa và nhìn lên bầu trời rộng. Đừng nhìn chằm chằm vào chòm Aquarius - những sao băng xuất hiện xa điểm phát xạ thường để lại vệt dài và đẹp hơn. Đây sẽ là một màn trình diễn vũ trụ thoáng qua nhưng đủ để khiến bạn nhớ mãi.
HAS cho biết, tuần này, bầu trời đêm mang đến một chuỗi sự kiện thiên văn vô cùng đáng chú ý: Mặt Trăng lướt qua Antares - "trái tim đỏ" của chòm sao Scorpius (Bọ Cạp), bụi vũ trụ từ sao chổi Halley tạo nên mưa sao băng Eta Aquariids, cùng một trận mưa sao băng nhẹ nhàng hơn là Eta Lyrids. Bên cạnh đó, Trăng hạ huyền cũng mở ra cơ hội quan sát các thiên hà mùa xuân.
Mở đầu tuần là một trong những khoảnh khắc đẹp nhất: Mặt Trăng khuyết dần tiến sát Antares – ngôi sao đỏ rực nổi bật trong chòm Bọ Cạp. Thời điểm tiếp cận gần nhất là lúc 9 giờ 56 phút sáng ngày 4/5 khi khoảng cách giữa hai thiên thể chỉ chưa đến 0,5 độ.
Tại Việt Nam, khoảnh khắc ngay trước bình minh ngày 4/5 sẽ là lúc bạn thấy hai thiên thể này xuất hiện gần nhau nhất trong tháng này. Trăng khuyết cuối tháng hội ngộ cùng sắc đỏ cam rực rỡ của Antares tạo nên một cặp đôi tương phản đầy mê hoặc trong khung cảnh bầu trời bừng sáng khi bình minh đang tới.
Tàn dư sao chổi tạo mưa sao băng rực rỡ
Ngày 5 - 6/5 là thời điểm cực điểm của mưa sao băng Eta Aquariids. Một trong những trận mưa sao băng đặc biệt nhất năm - Eta Aquariids - bắt nguồn từ sao chổi nổi tiếng Halley. Mỗi năm, khi Trái Đất đi xuyên qua dòng bụi cổ xưa mà Halley để lại, những hạt vật chất nhỏ bé lao vào khí quyển với tốc độ cao và bùng sáng thành các vệt sao băng sắc nét trên bầu trời đêm. Năm nay, thời điểm quan sát đẹp nhất rơi vào đêm 5, rạng sáng 6/5, đặc biệt là khoảng trước bình minh khi bầu trời đạt độ tối lý tưởng.
Tuy vậy, màn trình diễn sẽ phần nào bị "lu mờ" bởi Mặt Trăng đang ở pha khuyết cuối tháng được chiếu sáng khoảng 84%, khiến nhiều vệt sao băng mờ khó nhìn thấy. Để tận dụng tốt nhất cơ hội, hãy tìm đến khu vực ít ánh sáng, quay lưng về phía Mặt Trăng và nếu có thể, dùng cây hoặc công trình để che bớt ánh trăng. Bạn không cần bất kỳ thiết bị nào - chỉ cần nằm ngửa, thả lỏng và cho mắt khoảng 20–30 phút thích nghi với bóng tối, bầu trời đầy sao sáng sẽ dần "mở ra" với bạn.
Sau "bữa tiệc lớn" Eta Aquariids, Eta Lyrids xuất hiện như một điểm nhấn nhẹ nhàng và tinh tế trên bầu trời tháng 5. Trận mưa sao băng này đạt cực đại vào khoảng ngày 09 tháng 05, nhưng với tần suất khá khiêm tốn - chỉ vài vệt mỗi giờ ngay cả trong điều kiện lý tưởng. Điểm phát xạ của Eta Lyrids nằm gần chòm Lyra (Thiên Cầm), nơi có ngôi sao Vega - một trong những ngôi sao sáng nổi bật nhất bầu trời đêm - giúp bạn dễ dàng định hướng khi quan sát. Đây là hiện tượng phù hợp hơn với người quan sát ở Bắc Bán Cầu, đặc biệt trong khoảng thời gian đêm khuya đến trước bình minh.
Tiếp theo, dù Mặt Trăng vẫn còn khá sáng, nhưng vào tối ngày 9 - 10/5, nó sẽ mọc muộn hơn để lại một khoảng thời gian trời tối quý giá ngay sau hoàng hôn - đủ để bạn "săn" các mục tiêu bầu trời sâu. Đây chính là thời điểm được gọi là "mùa thiên hà" ở Bắc Bán Cầu, khi hàng loạt thiên hà nổi bật đồng loạt xuất hiện ở vị trí thuận lợi. Những cái tên đáng chú ý bao gồm Bộ ba Leo Triplet, thiên hà Black Eye, thiên hà Whirlpool và cụm thiên hà Virgo - tất cả đều là những mục tiêu kinh điển cho người yêu thiên văn. Tuy nhiên, đừng kỳ vọng những dải màu rực rỡ như trong ảnh chụp, trên thực tế, chúng chỉ hiện lên như những vệt sáng mờ, tinh tế giữa nền trời tối.
Để quan sát được, bạn sẽ cần một bầu trời đủ tối, tránh xa ô nhiễm ánh sáng, cùng với ít nhất một chiếc kính thiên văn nhỏ và sự kiên nhẫn. Nhưng một khi đã bắt gặp, đó sẽ là cảm giác rất khác - khi bạn đang trực tiếp nhìn thấy ánh sáng từ những hệ sao cách chúng ta hàng chục triệu năm ánh sáng.
Ngày 10 tháng 5: Trăng hạ huyền tháng Ba âm lịch
Mặt Trăng đạt pha Trăng hạ huyền vào úc 4 giờ 10 phút sáng ngày 10/5. Ở thời điểm này, chúng ta nhìn thấy một "nửa" Mặt Trăng được chiếu sáng, nhưng thực tế nó đã đi được khoảng ba phần tư quỹ đạo quanh Trái Đất. Mặt Trăng sẽ mọc vào khoảng nửa đêm và treo cao, rõ nét nhất trên bầu trời buổi sáng trước bình minh.
Điểm ấn tượng nhất của pha này nằm ở đường phân chia ngày đêm (đường rạng đông), nơi tạo nên độ tương phản mạnh giữa vùng được chiếu sáng và phần còn chìm trong bóng tối. Chính ranh giới này làm nổi bật các miệng hố, dãy núi và cấu trúc địa hình trên bề mặt Mặt Trăng, biến nó thành thời điểm lý tưởng để quan sát chi tiết dù chỉ với ống nhòm nhỏ hoặc kính thiên văn cơ bản.
