Sân khấu tìm lại được mình

Tối 25.8 tại Cung Văn hóa Việt-Nhật ( Quảng Ninh) đã bắt đầu đợt Liên hoan sân khấu Hài toàn quốc lần thứ nhất.Ngoài việc bạn nghề gặp nhau , chương trình khai mạc đã báo hiệu một sự chuyển hướng mới của hài kịch trở về với sân khấu đích thực là một tín hiệu đáng mừng. Vạn sự khởi đầu nan và với liên hoan này đã chứng tỏ những nỗ lực hết mình của Hội NSSK trước hiện tượng hài kịch đang biến thành hề kịch.

Dù là tiếng cười như vỡ rạp hay tiêng cười thầm hoặc tiếng cười “giật mình” khi suy ngẫm , những tiết mục trong đêm khai mạc đủ các loại hình tuồng chèo xiếc kịch nói đã thật sự là hài kịch, chỉn chu, nghiêm túc, vui và sâu lắng.

Khán giả gặp lại những quan viên câm, mù, điếc trong vụ xét xử cô Thị Mầu; gặp lại cả “dây” quan từ xã trưởng đến thầy đề, quan huyện bị vào tròng chỉ vì những ham muốn vô đạo trong “nghêu sò ốc hến” tuy quá quen thuộc nhưng vẫn rất mới với những suy ngẫm sau tiếng cười. Cười và rồi cảm phục, trân trọng hơn di sản cha ông ta để lại khi mà nghệ thuật đích thực luôn sống cùng thời gian, không hề cũ trong hiện tại.

Trích đoạn  “lột mũ quan” trong “Bài ca giữ nước” của cố tác giả Tào Mạt là kịch bản chèo hiện đại cũng thành mẫu mực từ bao lâu nhưng vẫn như vừa mới xuất hiện hôm quá. Khát vọng chống tham tàn tham nhũng của nhân dân hiện ra trong tác phẩm là khát vọng của muôn đời trước cái ác và phải chăng vì vậy, trích đoạn quen thuộc trên vẫn hấp dẫn, mới mẻ bởi đi được vào lòng người.

Việc đưa những trích đoạn mẫu mực trong đêm khai mạc của Ban tổ chức ngoài việc trân trọng quá khứ , gìn giữ di sản còn là một thông điệp cho hôm nay về tính nghiêm túc trong hài kịch của thé hệ đi trước. Tiếng cười trong hài kịch là yếu tố không thể thiếu song không thể tạo ra riếng cười bằng bất cứ giá nào. Thiếu tính khái quát, thiếu công phu trong sáng tạo hình tượng, tiềng cuời sẽ trở nên dễ dãi và nhợt nhạt, dễ trở thành hề kịch. Sự phản ánh và phê phán trong hài kịch luôn bám sát hiện thực cuộc sống song không phải là mô tả và minh họa cuộc sống. Còn gì đáng buồn và không thể cười được hơn khi hàng ngày chúng  ta gặp những điều bất cập trong cuộc sống nhưng khi đến với sân khấu lại thấy chuyện y chang mà thiếu sức khái quát với một thông điệp có chủ đích của những người sáng tạo. Ngay cả chính kịch, một thời công chúng bị loạn họp, xem sân kháu cũng lại như đang ngồi họp với những tác phẩm tuyên truyền thuyết lý dài dòng nên khán giả quay lưng cũng là điều dễ hiểu.

Đáng mừng là trong đêm khai mạc, bên cạnh những tác phẩm được khẳng định từ lâu có hài kịch “Giả giàu nghèo thật” hoàn toàn mới nói về hôm nay của kịch nói Hải Phòng được khán giả nồng nhiệt hoan nghênh với những tràng cười nghiêng ngả đễn vỡ rạp. Nghệ thuật diễn xuất khỏi bàn song nội dung hài kịch dung di và sâu. Chuyện kịch có tình huống vượt ra khỏi nhân vật để khai quát chuyện đáng cười, đáng châm biếm của một bộ phận nông dân là Tham và Sĩ. Với con dâu tương lai sắp xuất hiện thì mượn đồ , giả giàu để sĩ. Với ban xóa đói giảm nghèo sắp dến thì muốn nghèo để có trợ cấp. Sự muốn nghèo và giầu ấy xảy ra cùng lúc tạo nên tình huống hài. Cách giải quyết cuả tác phẩm như một lời tâm tình có tính thuyết phục là tìm hướng đi đúng trong sản xuát để cải tạo hiện tại chứ cứ giả giàu thì mãi nghèo.

Khán giả cười được vì nghệ thuật diễn xuất, cười được còn vì lời thoại của nhân vật. Và sau tiếng cười là cả sự suy ngẫm khi mà kịch bản có chủ đích với tính khái quát, dụng công xay dựng tình huống chứ không phải cười để mà cười! Mới hay trong hài kịch thì “bột” càng quan trọng hơn để làm nên “hồ” bởi bột hài dễ dãi thì trước là khổ diễn viên phải gồng lên để cù , tìm tiếng cười, sau là khổ…khán giả.

Phía trước Liên hoan Hài toàn quốc lần thứ nhất còn 6 ngày nữa với tất cả những hy vọng. Và việc tổ chức Liên hoan với  đích đến rõ ràng của Hội NSSK cùng sự đăng cai của Sở VH-TT-DL Quảng Ninh, chúng ta tin rằng sân khấu sẽ tìm lại được chính mình, không chỉ trong lĩnh vực hài kịch.

Lê Quý