Gần đây, giữa hai khối đơn vị công lập và XHH có những vấn đề đang được công luận đặt ra. Đó là câu hỏi cần tập trung tìm lời giải của thạc sĩ, nhà viết kịch Đăng Chương, Phó Cục trưởng Cục NTBD: “Tại sao các đơn vị XHH lại làm được các vở mới để tham gia liên hoan (LH), trong khi các đơn vị công lập đa phần sử dụng các tác phẩm cũ, đã được dàn dựng từ lâu? Chưa bàn đến chất lượng nghệ thuật, chí ít là khi dàn dựng vở mới, người ta đã bứt phá, không lặp lại những bước đi cũ. Tham dự LH bằng các vở cũ chính là đánh bóng lại để mang đi thôi. Các đơn vị nghệ thuật công lập sẽ phải hoạt động như thế nào khi đang được hưởng nguồn ngân sách bao cấp của Nhà nước?”.
Và mới đây có chuyện, tất cả các SK phía Nam đều được mời tham gia LH SK chuyên nghiệp toàn quốc. Chỉ riêng SK Hoàng Thái Thanh bị… quên mời. Có thể chấp nhận được nếu có một lời xin lỗi từ thiếu sót đó, nhưng một thành viên Ban tổ chức LH lại đưa ra lời giải thích thật… khó chấp nhận: “Cục NTBD không có một văn bản chính thức nào về sự tồn tại của SK Hoàng Thái Thanh. Vì vậy, chúng tôi không có thông tin và địa chỉ để liên lạc với đơn vị nghệ thuật này”. Một cơ quan quản lý nghệ thuật biểu diễn mà không cập nhật thông tin về một đơn vị nghệ thuật XHH hoạt động rất nổi bật, tháng 2 năm nay đã làm lễ kỷ niệm 2 năm thành lập thì quả không khỏi hài hước khi đánh giá: không thể có sự quan liêu nào hơn thế…
Là người theo sát từng bước tiến của SK thành phố HCM, nơi có nhiều đơn vị SK XHH nhất trên cả nước, NSƯT Trần Minh Ngọc nhấn mạnh, chúng ta cần thay đổi thái độ ngay trong cách đánh giá, nhìn nhận các đơn vị công lập hay XHH. Đành rằng, các đơn vị công lập phải thực hiện nhiệm vụ chính trị, phải chịu sự câu thúc nhất định về nội dung nhưng điều đó không có nghĩa, tất cả các sản phẩm của các đơn vị XHH đều chạy theo những giá trị đơn giản, rẻ tiền, câu khách. Bằng chứng là SK thành phố hiện nay đã và đang có những đơn vị diễn rất chuẩn, đầy tính chính luận như SK Hoàng Thái Thanh, kịch IDECAF, kịch Hồng Vân… Cái mà các nghệ sĩ đang hoạt động theo phương thức XHH cần hơn cả việc đầu tư vật chất, chính là một cách đánh giá công bằng hơn, chính xác hơn về những cống hiến của họ cho SK, cho khán giả…
Vì những cách tư duy còn nhiều điều chưa thấu đáo nên chưa có sự đánh giá công bằng đối với các đơn vị nghệ thuật XHH. Và vì nhiều nguyên nhân rất chủ quan, có phần thiên lệch cho các đơn vị SK Nhà nước, các đơn vị công lập hoàn toàn không có động lực để “tự bơi” trong cơ chế XHH.
Cao Ngọc