Trong năm 2010 và thời điểm trước đó, liên quan đến Dự án xây dựng đường Tân Sơn Nhất-Bình Lợi-Vành đai ngoài (TSN-BL-VĐN), báo Sức khỏe&Đời sống liên tục trong các số báo 64 ngày 22/4/2010; số 123 ngày 3/8/2010 đã phản ánh những vấn đề như mập mờ hình thức đầu tư, thu hồi đất kiểu sai đâu sửa đấy... Và để bảo đảm quyền lợi hợp pháp cho hàng chục hộ dân quận Gò Vấp, báo Sức khỏe&Đời sống đã có nhiều tin bài phản ánh để cùng các cơ quan chức năng địa phương tìm ra hướng giải quyết sự việc đúng lý hợp tình. Sau đó, Thanh tra Chính phủ đã có quyết định thành lập Đoàn thanh tra tiến hành thanh tra toàn diện quá trình thực hiện dự án đường TSN-BL-VĐN. Mới đây, Thanh tra Chính phủ đã có kết luận về dự án này.
Đụng đâu cũng thấy sai
Theo Thanh tra Chính phủ, việc xây dựng tuyến đường có nhiều sai phạm như TP. HCM đã điều chỉnh quy hoạch tuyến đường từ một đường lớn thành hai nhánh rẽ là không thực hiện đúng trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật về xây dựng, không lấy ý kiến các bộ, ngành, nhân dân trong vùng quy hoạch, không có phương án cụ thể tính toán hiệu quả kinh tế-xã hội là vi phạm điều 29 Nghị định số 08/2005/NĐ –CP ngày 24/1/2005 của Chính phủ về quy hoạch xây dựng, thể hiện sự chủ quan, nóng vội, áp đặt của thành phố dẫn đến khiếu nại, tố cáo phức tạp kéo dài. Bên cạnh đó, việc TP. HCM không phê duyệt dự án, không đủ căn cứ để xác định tính chính xác giá trị con đường 171.866.017 USD, UBND TP tự ý quyết định giá đất, không căn cứ vào đề xuất của cơ quan chuyên môn có thẩm quyền, áp giá đất sai thời điểm đã làm lợi cho nhà đầu tư 44.304 triệu USD, nếu không phát hiện kịp thời sẽ làm thiệt hại cho ngân sách nhà nước là vi phạm các quy định của pháp luật về đất đai, nguyên tắc quản lý tài chính của nhà nước. Đặc biệt, qua kiểm tra bảng tổng hợp dự toán xây dựng công trình, trong đó có khoản chi phí gián tiếp cho công ty nước ngoài 138,42 tỉ đồng, nhưng Sở Kế hoạch và Đầu tư TP.HCM và Ban điều phối dự án không giải trình được nội dung này.
Trong quá trình thực hiện hợp đồng, việc ghép hai nội dung trong một hợp đồng, tức Hợp đồng BT vừa là hợp đồng của dự án thực hiện con đường, vừa là hợp đồng của dự án kinh doanh 5 khu đất, là không minh bạch. Hợp đồng BT có nhiều điều khoản chưa phù hợp với các quy định của pháp luật và thực tiễn Việt Nam. Bên cạnh đó, việc phân công trách nhiệm chưa rõ ràng, có biểu hiện đùn đẩy trách nhiệm giữa các ngành, giữa ngành với địa phương. Năng lực Ban điều phối dự án không tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ, chỉ đạo, điều hành lúng túng kém hiệu quả, dẫn tới làm chậm tiến độ dự án, tăng chi phí đầu tư, gây thiệt hại ngân sách nhà nước.
Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất chưa được coi trọng. Công tác quản lý đất đai bị buông lỏng, có biểu hiện tùy tiện, không tuân thủ các quy định của pháp luật như: Cho nhà đầu tư thuê đất để tạo vốn xây dựng kết cấu hạ tầng nhưng không báo cáo HĐND thành phố. Việc ra quyết định thu hồi đất không căn cứ vào quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, thu hồi cả đất nằm ngoài dự án. Cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ở, quyền sở hữu nhà ở cho nhiều hộ dân trong vùng dự án đã được duyệt. Cố tình né tránh, báo cáo không chính xác trong việc lấy đất công viên Gia Định để làm đường. Vi phạm pháp luật về môi trường.
 Nhà ở của nhiều hộ dân bị di dời do việc nắn tuyến. |
Người dân thiệt đơn thiệt kép
Theo kết luận của Thanh tra Chính phủ về dự án trên, UBND các quận huyện có tuyến đường đi qua đã tính toán sai trong việc bồi thường, giải phóng mặt bằng làm người dân thiệt hại hàng chục tỷ đồng, gây khiếu kiện kéo dài. Thanh tra Chính phủ cho biết nhận được 835 đơn thư phản ánh, khiếu nại, tố cáo của người dân tại 4 quận có dự án đi qua (Tân Bình, Gò Vấp, Bình Thạnh, Thủ Đức). Trong đó có một số vụ khiếu nại phức tạp, kéo dài, một số vụ khiếu nại đông người, tính chất gay gắt, nếu không giải quyết dứt điểm dẫn đến bức xúc và có nguy cơ trở thành “điểm nóng”. Theo Thanh tra Chính phủ, việc UBND TP ban hành quyết định điều chỉnh hướng tuyến không đúng trình tự, thủ tục và việc ban hành quyết định thu hồi đất có sai sót, áp đặt là nguyên nhân của tình trạng trên. Việc khiếu nại tố cáo của công dân là có cơ sở, tuy nhiên nhiều ý kiến đã không được UBND TP.HCM xem xét, giải quyết kịp thời, có biểu hiện né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, vòng vo, ngụy biện, áp đặt, thiếu công bằng, thiếu tính thuyết phục. Bên cạnh đó, nhiều trường hợp tính sai, bồi thường “tùy thích” khác thể hiện sự yếu kém của cơ quan quản lý trong việc bồi thường, GPMB cho dự án này khiến người dân thiệt hại nặng nề.
Thanh tra Chính phủ yêu cầu UBND TP. HCM rà soát, tính toán lại giá trị các khu đất đổi cho công ty nước ngoài, giá trị dự toán con đường, những khoản chi phí cho nhà đầu tư nước ngoài theo đúng các quy định pháp luật hiện hành. Trên cơ sở đó, tiến hành đàm phán, điều chỉnh một số điều khoản của hợp đồng BT, đặc biệt là điều khoản về giá trị 5 khu đất và giá trị con đường, tránh gây thiệt hại cho nhà nước. UBND TP. HCM cần có thái độ nghiêm túc nhận thiếu sót trước công dân về những thiếu sót, khuyết điểm trong quá trình triển khai dự án. Đồng thời, giải thích, vận động người dân ủng hộ và có chính sách bồi thường, hỗ trợ hợp lý, công bằng để giải quyết dứt điểm các khiếu nại trong dân. UBND TP tổ chức kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm, có hình thức xử lý đối với các cán bộ, công chức liên quan đến các vi phạm nêu trên của UBND TP, các sở GTVT, Tài nguyên - Môi trường, Kế hoạch - Đầu tư, Quy hoạch - Kiến trúc, Tài chính, lãnh đạo tổ đàm phán hợp đồng BT, lãnh đạo Ban điều phối dự án và UBND các quận liên quan.
TSCT