Ý nghĩa và mục đích của việc đầu tư phát triển sách văn chương cho thiếu nhi như là cách tốt nhất đề hình thành nền tảng văn hóa đọc cho cả đời người, dường như ai cũng hiểu. Thế nhưng, nhìn vào thực trạng mảng sách này hiện nay còn quá nhiều bất cập.
Nhìn vào thị trường sách văn chương cho thiếu nhi hôm nay, thật khó ai có thể yên tâm khi thấy nó đang ngày càng teo tóp lại. Đội ngũ các nhà văn viết về đề tài thiếu nhicứ ngày một mỏng dần đi. Ngoài một số cái tên như Nguyễn Nhật Ánh, Đoàn Thạch Biền, Nguyễn Ngọc Thuần, Phan Hồn Nhiên..., dường như chẳng còn mấy những gương mặt sáng giá về mảng đề tài này, nhất là mảng sách cho lứa tuổi mầm non và học sinh tiểu học. Nhưng như vậy mà bảo rằng nhà văn hôm nay ít tâm huyết với thế hệ tương lai của đất nước thì e rằng sẽ oan cho những người cầm bút!
Đúng là trước đây có những cái tên rất đáng tự hào cho mảng văn chương này như Tô Hoài với các truyện Vừ A Dính, Kim Đồng, Dế Mèn phiêu lưu kí; Nguyễn Huy Tưởng với An Dương Vương xây thành ốc, Hai bàn tay chiến sĩ, ĐiệnBiên Phủ của chúng em, Kể chuyện Quang Trung, Tìm mẹ, Lá cờ thêu sáu chữ vàng; Phạm Hổ với Chú bò tìm bạn, Chuyện hoa chuyện quả, rồi đến Xuân Sách với Đội du kích thiếu niên Đình Bảng... Tác phẩm của các nhà văn này đã trở thành một thứ hành trang vào đời thật sự quí báu và không thể thiếu của nhiều thế hệ thiếu niên Việt Nam.
Phải chăng sự chuyển hướng của nền kinh tế từ bao cấp sang thị trường cũng khiến cho mảng sách văn chương viết cho thiếu nhi cũng bị ảnh hưởng? Trong nền kinh tế thời chiến và bao cấp, thị trường sách văn chương thiếu nhi tuy không có được sự sôi nổi và phong phú như hiện nay, nhưng về mặt số lượng từng ấn phẩm lại nhiều hơn hiện nay. Còn về chất lượng, chắc chắn những truyện của các nhà văn trước đây hơn hẳn bây giờ và trong một cách nhìn nào đấy, những tác phẩm của lớp nhà văn đi trước đã trở thành sách “kinh điển” mà lớp các nhà văn kế cận khó có thể vượt qua.
 Sách thiếu nhi. |
Sẽ có nhiều cách giải thích cho sự bất cập về vấn đề này, nhưng đã nói đến kinh tế thị trường không thể không quan tâm đến hai khâu đầu vào và đầu ra. Thế mới có chuyệnnhiều NXB quốc doanh, nhiều nhà sách tư nhân lao vào cuộc đua không có hồi kết về mảng sách thiếu nhi, nhưng đáng tiếc lại không phải làmảng sách văn chương mà là truyện tranh hay truyện trinh thám, kiếm hiệp. Từ khi bước sang nền kinh tế thị trường, các NXB đều là những doanh nghiệp tự hạch toán kinh tế. Mỗi thành viên của NXB buộc phải tích cực hơn, tìm được những đề tài bán chạy và bằng nhiều cách phải tiếp cận cho được các thượng đế nhỏ tuổi của mình.
Nhưng đối tượng khách hàng mà các NXB hướng tới lại chủ yếu là lứa tuổi vị thành niên, bởi lẽ các thượng đế này đang ở trong thời kỳ khám phá những bí mật về tâmsinh lý bản thân và họ có khả năng tự đến cửa hàng lựa chọn cho mình những cuốn sách ưng ý. Cũng vì thế mà mảng sách này bán chạy hơn. Quản lý văn hoá cũng thoáng hơn trong khâu kiểm duyệt, nhất là đối với những vấn đề mà trước đây bị coi là “nhạy cảm” thì bây giờ cũng thoáng hơn trong khâu xét duyệt và cấp phép.
Có thể ai cũng biết, những truyện thám tử, truyện tranh, kiếm hiệp du nhập từ nước ngoài là điều không thể cưỡng lại được, mặc dù có không ít truyện không phù hợp với phong tục tập quán, tâm hồn và tính cách, truyền thống văn hóa tốt đẹp của người Việt Nam, nhưng vẫn được cấp giấy phép in ra với số lượng lớn. Có thể nói mảng sách này hiện đã quá dư thừa, trong khi những tác phẩm văn chương của các nhà văn Việt dành cho các em lại quá thiếu. Có thể nói ngay tại sân nhà, mảng sách văn chương thiếu nhi hiện tại đã bị quá khứ cho “đo ván” từ vài chục năm nay và sách nội đã bị sách ngoại hạ knockout.
Thử tìm giải pháp
Để có thể truyền đến bạn đọc nhỏ tuổi một cách có hiệu quả nhất những giá trị nhân văn, cần có nhiều hơn nữa những cuốn sách văn chương viết về các em. Nếu như vậy không thể “khoán trắng” cho các NXB, đoàn, hội... mà nhất thiết cần có sự vào cuộc của cả xã hội. Cục Xuất bản, Bộ Thông tin và Truyền thông cho biết, hiện nay, hàng năm Nhà nước tài trợ khoảng 5 tỷ đồng qua Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Tổng công ty Sách Việt Nam để tổ chức in ấn, xuất bản và phát hành sách cho các em nhỏ ở vùng dân tộc thiểu số và miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo. 5 tỷ đồng là món tiền không nhỏ, nhưng đối với hàng triệu thiếu niên trong một quốc gia có tới gần 90 triệu dân thì xem ra chỉ như muối bỏ bể. Vả lại, ngoài thiếu niên các khu vực đáng được ưu tiên trên thì số thiếu niên còn lại chiếm phần đông có được ưu tiên không? Đây chính là sự bất cập trong khâu đầu tư từ cấp vĩ mô.
Nên chăng hàng năm Nhà nước cần phải tăng cường kinh phí dưới nhiều hình thức khác nhau cho mảng sách văn chương phục vụ lứa tuổi thiếu niên thông qua việc đầu tư cho các tác giả, tác phẩm văn chương thiếu nhi có chất lượng một cách thường xuyên hơn, chứ không nhất thiết phải chờ đến Ngày Quốc tế thiếu nhi 1/6, rằm Trung thu hay Tháng hành động vì trẻ em chúng ta mới làm.
HÀ THU