Sách Trắng Quốc phòng 2016 của Nhật bản dài 484 trang chia làm 3 phần bao gồm: môi trường an ninh thế giới; chính sách an ninh quốc phòng của Nhật Bản và đồng minh Nhật-Mỹ; các nỗ lực để bảo vệ sinh mệnh, tài sản nhân dân và lãnh thổ, lãnh hải, không phận Nhật Bản.
Phê phán Trung Quốc
Điểm nổi bật của Sách Trắng Quốc phòng Nhật bản năm nay, là dành nhiều thời gian phê phán các hành vi của Trung Quốc tại Biển Đông và Hoa Đông. Trong đó, chỉ rõ thời gian Trung quốc xây đường băng, bồi đắp đảo tại Biển Đông và phản ứng của dư luận. Sách Trắng Quốc phòng Nhật bản nhấn mạnh: “Là nước có sức ảnh hưởng lớn tới cộng đồng quốc tế, Trung Quốc cần phải nhận thức rõ trách nhiệm của mình trong cộng đồng quốc tế. Cùng với việc thực hiện, tôn trọng những qui phạm mang tính quốc tế, cần phải giữ vai trò tích cực hơn đối với khu vực và những vấn đề toàn cầu”. Theo Sách Trắng Quốc phòng Nhật bản, những hành vi của Trung Quốc tại Biển Đông và Biển Hoa Đông khiến nước này trở thành mối lo ngại đối với an ninh khu vực và thế giới bao gồm cả Nhật Bản. Vì thế, Nhật bản yêu cầu Trung Quốc phải minh bạch trong các vấn đề an ninh, tránh gây phương hại đến những quốc gia khác.
Một chuỗi các quần đảo thuộc chuỗi đảo Senkaku/Điếu Ngư trong vùng tranh chấp với Trung Quốc.
Theo giới phân tích, việc Sách Trắng Quốc phòng phê phán các hành vi của Trung quốc không phải là chuyện lạ. Bởi nhiều năm gần đây, Trung quốc liên tiếp tiến hành các hành vi xâm phạm chủ quyền, xây dựng bồi đắp đảo đa trái phép trên Biển Đông; liên tục cho tàu đi vào vùng đảo tranh chấp của Nhật bản. So với năm 2015, số lượng tàu Trung quốc đi vào vùng biển tranh chấp Senkaku/Điếu ngư tăng gấp nhiều lần, bất chấp việc Nhật bản đã nhiều lần cảnh báo và lên tiếng.
Trước đó, Sách Trắng Quốc phòng Nhật bản năm 2015 đã yêu cầu Trung Quốc dừng xây dựng một trạm nổi ngoài khơi được cho là có thể sử dụng cho "các mục đích quân sự" gần đường phân định ranh giới giữa bờ biển của Trung Quốc và bờ biển của Nhật Bản ở biển Hoa Đông. Sách Trắng nêu rõ Nhật Bản "đã nhiều lần phản đối" hành động đơn phương của Bắc Kinh gây quan ngại của quốc tế về ý đồ của Trung Quốc thay đổi hiện trạng ở biển Hoa Đông cũng như Biển Đông. Tuy nhiên, phía Trung Quốc đã bác bỏ và phản đối quan điểm của Nhật bản.
Cùng với những phân tích về tình hình an ninh của Nhật Bản, Sách Trắng Quốc phòng Nhật bản đánh giá tình hình an ninh các nước, các khu vực trên thế giới và tác động của nó tới an ninh quốc phòng Nhật Bản, lập trường an ninh của Nhật Bản.
Yêu cầu Trung quốc tuân thủ phán quyết của Tòa
Cùng với việc phê phán các hành vi của Trung quốc, Sách Trắng Quốc phòng Nhật bản tiếp tục yêu cầu Trung quốc tuân thủ phán quyết của Tòa Trọng tài Thường trực La Hague về vụ Philippines kiện Trung quốc. “Dựa trên qui định của Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển, phán quyết của Tòa án là quyết định cuối cùng, phân xử các nước đương sự có tranh chấp theo pháp luật, do vậy, bên đương sự nhất thiết phải thực hiện theo phán quyết của Tòa án”, Sách Trắng Quốc phòng Nhật bản viết.
Trước đó, chính giới và dư luận Nhật bản đã nhiều lần yêu cầu Trung quốc tuân thủ phán quyết của Tòa Trọng tài La Hague. Nhiều tờ báo lớn của Nhật Bản như "Sankei", "Asahi", "Yomiuri"... đã kêu gọi Trung Quốc tuân thủ luật pháp quốc tế. Tờ "Asahi" hối thúc mạnh mẽ Trung Quốc chấp nhận phán quyết của Tòa Trọng tài, đồng thời kêu gọi Trung Quốc trở thành một quốc gia có trách nhiệm trong việc duy trì trật tự theo luật pháp quốc tế và cho rằng chính phủ Trung Quốc cần có cách tiếp cận mới đối với vấn đề Biển Đông. Tờ "Sankei" nhấn mạnh Tòa Trọng tài đã bác bỏ hoàn toàn yêu sách phi lý "đường 9 đoạn" của Trung Quốc trên Biển Đông, đồng thời kêu gọi tạo áp lực thông qua hợp tác quốc tế để yêu cầu Bắc Kinh chấp nhận phán quyết. Tờ "Nikkei" kêu gọi Trung Quốc nên tôn trọng hệ thống luật pháp quốc tế hiện hành chứ không nên “một mình một kiểu” gạt mình ra rìa cộng đồng quốc tế.