Năm học 2008-2009 là năm học đầu tiên chương trình lớp 12 được thực hiện đại trà trên cả nước và Địa lý là 1 trong 6 môn thi tốt nghiệp phổ thông. Thế nhưng sách giáo khoa và bản đồ là thiết bị dạy học của cùng Nhà xuất bản Giáo dục lại “cãi nhau”.
Trong quá trình dạy học, thiết bị dạy học (TBDH) có ý nghĩa vô cùng quan trọng, tuy nhiên nếu việc biên tập, xuất bản thiếu thận trọng thì hậu quả lại khó lường, thậm chí nó làm cho không chỉ học sinh mà cả giáo viên cũng lúng túng không biết phải xử lý ra sao. Đặc biệt, sự không thống nhất giữa sách giáo khoa (SGK) và TBDH sẽ làm giảm đáng kể chất lượng bài dạy học trên lớp, gây tâm lý nghi ngờ, mất niềm tin ở người học. Xin đơn cử ở môn Địa lý lớp 12 phổ thông.
 Số liệu trong bản đồ đúng hay SGK đúng dù cùng được NXB Giáo dục ấn hành? |
Ngay trong mảng thể hiện điều kiện tự nhiên có tính ổn định nhưng TBDH đã có vấn đề. Trong bản đồ Việt Nam- Khí hậu, bảng chú giải đường đi của bão có 3 cấp ký hiệu cho tần suất cơn bão/tháng là 0,3-1,1 và 1,3-1,7. Dễ nhận thấy là các giá trị 1 và 1,3 vừa ở mức phân cấp này vừa ở mức phân cấp khác, sự phân cấp giá trị như vậy chưa ổn. Hơn nữa, bạn đọc có thể thấy trên bản đồ các ký hiệu không ứng với phân cấp nào ở bảng chú giải.
Bản đồ Việt Nam - Thương mại thể hiện giá trị xuất nhập khẩu trên địa bàn các tỉnh, thành phố nước ta; kim ngạch buôn bán giữa Việt Nam với một số quốc gia và vùng lãnh thổ; tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng phân theo địa phương (tính theo đầu người) nhưng lại không thể hiện “của năm nào” nên không sử dụng được.
Một số vấn đề trong SGK và TBDH mỗi nơi trình bày một khác. Xin nêu một số ví dụ:
Trong SGK trang 93 nêu ngành trồng trọt chiếm gần 75% giá trị sản xuất nông nghiệp và trong giá trị sản xuất ngành trồng trọt năm 2005, cây ăn quả chiếm 7,3%, các loại cây khác chiếm 1,5% thì trong bản đồ Việt Nam - Nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản lại thể hiện giá trị sản xuất ngành chăn nuôi đạt 26.107, 6 tỷ đồng, chiếm 19,5%, ngành trồng trọt là 107.897,6 tỷ đồng, chiếm 80,5% trong tổng giá trị sản xuất nông nghiệp, và trong giá trị sản xuất ngành trồng trọt thì cây ăn quả chiếm 7,4%, các loại cây khác chiếm 1,4%. Cũng trong bản đồ này, sản lượng của ngành khai thác hải sản được thể hiện là 1.987,9 nghìn tấn nhưng trong SGK trang 101 lại chỉ là 1.791 nghìn tấn.
Trong SGK ở bảng 29.1 trang 128 thể hiện giá trị sản xuất công nghiệp năm 1996 là 149.432 tỷ đồng thì ở bản đồ Việt Nam - Công nghiệp và giao thông vận tải chỉ số này lại là 118,1 nghìn tỷ đồng. Khác biệt lớn hơn là giá trị và cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp năm 2005: nếu như trong bảng 29.1 trang 128 SGK thể hiện giá trị sản xuất công nghiệp đạt 991.049 tỷ đồng trong đó khu vực Nhà nước đạt 25,1%, khu vực ngoài Nhà nước đạt 31,2% và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đạt 43,7% thì trong bản đồ thể hiện giá trị sản xuất công nghiệp chỉ đạt 416,6 nghìn tỷ đồng (thấp hơn so với SGK 2,4 lần), các chỉ số cơ cấu tương ứng là 33,2%, 28,7% và 38,1%.
Không chịu thua kém về tỷ lệ sai lệch giữa SGK và TBDH là ở mảng trình bày về du lịch. Cụ thể theo SGK trang 142, ở hình 31.6 thể hiện doanh thu từ du lịch năm 2000 là 17 nghìn tỷ đồng, năm 2005 là 30,3 nghìn tỷ đồng trong khi bản đồ Việt Nam - Du lịch lại thể hiện giá trị doanh thu từ du lịch năm 2000 là 4.459 tỷ đồng (thấp hơn so với SGK 3,8 lần), năm 2005 là 14.693 tỷ đồng (thấp hơn so với SGK hơn 2 lần). Cũng trong bản đồ này, ở biểu đồ “cơ cấu khách du lịch quốc tế” đến Việt Nam, bạn đọc không thể phân biệt được đâu là khách Nhật Bản và đâu là khách Hoa Kỳ vì cả hai phần này cùng được thể hiện bằng màu đỏ giống nhau (?).
Năm học 2008-2009 là năm học đầu tiên chương trình lớp 12 được thực hiện đại trà trên toàn quốc và tất nhiên các sai sót được phát hiện qua thực tế sẽ được chỉnh sửa. Nhưng cơ hội để chỉnh sửa năm nay của môn Địa lý đã không còn bởi cũng chính năm nay, Địa lý được chọn là 1 trong 6 môn thi tốt nghiệp phổ thông. Và đây là băn khoăn của nhiều thầy trò lớp 12 và các bậc phụ huynh có con em đang học lớp 12 hiện nay, vì không biết SGK đúng hay bản đồ đúng.
Điều cần lưu ý là cả SGK Địa lý lớp 12 và bộ bản đồ giáo khoa môn Địa lý lớp 12 (TBDH nêu trên) đều do Nhà xuất bản Giáo dục ấn hành. Dư luận báo chí trong đó có báo Sức khỏe & Đời sống đã lên tiếng cần phải xóa bỏ độc quyền trong công tác xuất bản hiện nay. Chỉ có xóa bỏ cơ chế độc quyền xuất bản mới tạo ra các ấn phẩm có chất lượng tốt và hạn chế tình trạng có quá nhiều “chỉnh lý và bổ sung” khi tái bản, giúp cho phụ huynh và học sinh an tâm mua và sử dụng sách lâu dài, sử dụng sách mới dùng một vài năm... và điều đó mang lại lợi ích không nhỏ cho cộng đồng, cho xã hội, tiết kiệm cho ngân sách Nhà nước.
Kiên Giang