Đọc sách trực tuyến đã không còn xa lạ với độc giả sử dụng thành thạo internet bởi tính năng động, linh hoạt và công dụng độc đáo vượt trội. Hơn nữa, người đọc cũng không mất nhiều thời gian để tìm sách đang cần hoặc quyển sách yêu thích, cũng không e ngại vấn đề lưu trữ và bảo quản sách... Muôn vàn lý do chính đáng để người ta “kết” sách điện tử, xa rời sách in. Tuy nhiên, sách điện tử cũng đang thể hiện những bất cập đáng lo ngại.
Bắt kịp xu hướng, nhưng...
Sách điện tử phát triển mạnh trong thời gian qua nhờ sự hưởng ứng từ nhiều phía, người ta không thể phủ nhận những tiện ích của nó. Ngay cả nhiều bộ sách giáo khoa cũng được “điện tử hóa”. Các nhà xuất bản cũng cho rằng, cập nhật sách điện tử là bắt kịp xu hướng thời đại và đáp ứng nhu cầu của độc giả. Nhiều trang web của các nhà xuất bản đã kịp online để phục vụ bạn đọc. Những trang web như vậy giống như một thư viện nhỏ, chỉ cần có thiết bị kết nối internet là người đọc có thể đọc sách ở bất cứ đâu, nhanh chóng, tiện lợi và chi phí cực kỳ thấp.
Nhìn chung, những ưu điểm của sách điện tử là điều không ai có thể phủ nhận được. Trong tương lai gần, sách điện tử sẽ còn phát triển mạnh, vấn đề là dù loại sách này “ảo diệu” đến mấy thì mặt trái của nó lại đang khiến các chuyên gia về lĩnh vực này tỏ ra lo ngại. Vi phạm bản quyền kỹ thuật số từ lâu tấn công ngành công nghiệp âm nhạc và phim ảnh, bây giờ đang lan nhanh đến lĩnh vực xuất bản. Theo các chuyên gia, vấn đề này sẽ ảnh hưởng nặng hơn đối với các công cụ đọc sách điện tử như Kindle của Amazon, Sony Reader, Nook của Barnes & Noble, điện thoại thông minh.
Vấn đề đáng ngại nhất là sự tấn công của những kẻ trộm bản quyền và phát tán các quyển sách điện tử một cách bất hợp pháp trên mạng. Thị trường sách quốc tế từng “bắt quả tang” nhiều cuốn sách nổi tiếng được phát tán một cách “hồn nhiên” trên mạng. Không đầy 24 giờ sau khi phát hành, các bản điện tử phạm pháp của những cuốn sách đã được tìm thấy trên các trang chia sẻ dữ liệu như Rapidshare, BitTorrent... Theo thống kê, số lần tải về miễn phí lên đến hơn 100.000 lần. Rất khó để có thể tính toán được thiệt hại mà tác giả và các nhà xuất bản phải “gánh”.
Vài năm trở lại đây, trộm cắp kỹ thuật số gây đau đầu cho ngành công nghiệp xuất bản vốn đang đình trệ và càng ngày càng phải dựa trên sách điện tử, các thiết bị đọc sách điện tử để kích thích bán hàng. Biện pháp “kích cầu” của thị trường sách vô tình trở thành “con dao hai lưỡi”. Hiện nay, hiện tượng sao chép lậu đang là một vấn đề nghiêm trọng đối với các nhà xuất bản.
Sự chống đỡ của các nhà xuất bản trước vấn nạn vi phạm bản quyền dường như quá yếu ớt, ví dụ như họ tìm cách giảm thiểu việc trộm cắp bản quyền điện tử bằng cách trì hoãn ngày phát hành bản điện tử sau ngày xuất bản bản in. Nhưng “chiêu” này chẳng mấy tác dụng bởi những độc giả quen đọc sách “chui” luôn đủ kiên nhẫn để chờ đợi đến ngày những cuốn sách họ yêu thích được... online.
Chính vì thế mà nhiều tác giả sách nổi tiếng đã “nói không” với việc xuất bản các sách điện tử. J.K.Rowling đã từ chối việc xuất bản bản điện tử tác phẩm “Harry Potter” của mình và chỉ mong muốn bạn đọc của mình sẽ đọc bản in ấn bình thường. Tuy nhiên, dù các tác giả và các nhà xuất bản có muốn hay không thì những ấn phẩm bao gồm sách, báo, tạp chí cũng bị “thế giới ảo” chiếm lĩnh.
“Bổ mắt” hay hại mắt?
Nhân loại quan tâm nhiều đến sách (dù là sách điện tử), đó là điều đáng quý, sách có bản quyền hay không bản quyền thì điều đó lại là trách nhiệm của những nhà quản lý. Vấn đề là liệu một thiết bị điện tử có hại cho sức khỏe, nhất là đối với thị giác không? Có nên thay những quyển sách thường bằng một quyển sách điện tử duy nhất không?
Ngoài vấn đề về thị giác thì dù không phải chuyên gia, người thường cũng biết rằng sách điện tử đang gây ra tính thụ động đối với bạn đọc. Bạn sẽ làm gì khi thiết bị điện tử hết pin, gặp trục trặc kỹ thuật hay đơn giản là internet bị “ngắt” vì bất kỳ lý do ngoại cảnh nào...? Chưa hết, đa số sách điện tử hiện đại ngày nay còn “phục vụ” cả chức năng ghi âm, bạn đọc có thể chuyển từ chế độ đọc sang nghe nếu bỗng dưng cảm thấy... lười đọc bằng mắt, mà tự đọc bao giờ cũng có cái thú riêng hơn là nghe một cách thụ động.
Chính vì những bất cập này mà những ai đang ủng hộ tuyệt đối cho sách điện tử cần ngẫm nghĩ lại, chúng ta có nên từ bỏ hoàn toàn thói quen cũ để vội vàng “vồ vập” cái mới? Sách điện tử là giải pháp tuyệt vời, phù hợp với nhịp sống hiện đại, nhưng chúng ta cũng nên đối xử công bằng với sách in.
Tùng Lâm
