Tuyến giáp là tuyến nội tiết nhỏ hình cánh bướm nằm phía trước cổ, có vai trò sản xuất hai hormone chính là thyroxine (T4) và triiodothyronine (T3). Hai hormone này điều hòa quá trình chuyển hóa năng lượng và ảnh hưởng đến hầu hết các cơ quan trong cơ thể, từ nhịp tim, hô hấp, tiêu hóa cho đến thân nhiệt.
Sự cân bằng hormone tuyến giáp là yếu tố quan trọng để duy trì sức khỏe. Khi tuyến giáp hoạt động quá mức (cường giáp) hoặc kém hoạt động (suy giáp), cơ thể sẽ xuất hiện nhiều rối loạn, trong đó có các vấn đề liên quan đến giấc ngủ. Đây là mối liên hệ hai chiều: Bệnh tuyến giáp gây rối loạn giấc ngủ và ngược lại, giấc ngủ kém cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tuyến giáp.
TS.BS Trịnh Thị Bích Huyền - Trưởng Phòng Khám và điều trị ngoại trú, Viện Sức khỏe Tâm thần - BV Bạch Mai.
1. Nhịp sinh học và vai trò điều hòa của tuyến giáp
Cơ thể con người hoạt động theo chu kỳ 24 giờ, gọi là nhịp sinh học. Nhịp này được kiểm soát bởi vùng nhân trên thị giác trong não (SCN), đóng vai trò như "đồng hồ sinh học trung tâm". SCN điều phối việc tiết nhiều hormone, trong đó có thyrotropin (TSH) – hormone kích thích tuyến giáp sản xuất T3 và T4. Khi tuyến giáp rối loạn, quá trình tiết hormone này bị ảnh hưởng, kéo theo sự xáo trộn nhịp sinh học, đặc biệt là chu kỳ ngủ – thức.
Điều này lý giải vì sao người mắc bệnh tuyến giáp thường có biểu hiện khó ngủ, ngủ không sâu hoặc buồn ngủ bất thường vào ban ngày.
Cường giáp gây khó ngủ, thức giấc nhiều lần trong đêm
Cường giáp là tình trạng tuyến giáp sản xuất quá nhiều hormone. Người bệnh thường có biểu hiện tăng chuyển hóa, dẫn đến trạng thái "kích thích" quá mức của cơ thể. Các triệu chứng điển hình ảnh hưởng đến giấc ngủ gồm: Khó đi vào giấc ngủ do lo âu, hồi hộp; dễ tỉnh giấc giữa đêm; đổ mồ hôi ban đêm; đi tiểu nhiều lần về đêm, cảm giác mệt nhưng không ngủ được…
Ngoài ra, một số trường hợp còn xuất hiện ác mộng hoặc hoảng sợ ban đêm. Những rối loạn này khiến giấc ngủ bị chia cắt, không đảm bảo chất lượng, từ đó làm tăng cảm giác mệt mỏi vào ban ngày.
Cường giáp gây khó ngủ, thức giấc nhiều lần trong đêm
Suy giáp khiến ngủ kém chất lượng nhưng vẫn buồn ngủ ban ngày
Trái ngược với cường giáp, suy giáp xảy ra khi tuyến giáp không sản xuất đủ hormone. Tình trạng này làm chậm quá trình chuyển hóa, gây ra nhiều triệu chứng âm thầm nhưng kéo dài. Người bị suy giáp thường gặp: Khó ngủ do đau cơ, đau khớp; không chịu được lạnh vào ban đêm; thời gian đi vào giấc ngủ kéo dài; ngủ không sâu, dễ thức giấc…
Đáng chú ý, dù ngủ kém vào ban đêm, người bệnh lại có xu hướng buồn ngủ ban ngày (chứng ngủ nhiều). Đây là dấu hiệu liên quan đến rối loạn nội tiết và có thể bị nhầm với các bệnh lý khác nếu không được chẩn đoán đúng.
Một số trường hợp suy giáp còn liên quan đến giảm thông khí khi ngủ – tình trạng thở chậm hoặc nông, ảnh hưởng đến oxy máu và chất lượng giấc ngủ.
2. Rối loạn giấc ngủ có thể làm tăng nguy cơ bệnh tuyến giáp
Không chỉ là hậu quả, giấc ngủ kém cũng có thể là yếu tố nguy cơ gây bệnh tuyến giáp. Các nghiên cứu cho thấy, ngủ dưới 7 giờ mỗi đêm có liên quan đến nguy cơ cao mắc cường giá; ngủ quá 8 giờ có thể làm tăng nguy cơ cả cường giáp và suy giáp.
Giấc ngủ đóng vai trò quan trọng trong điều hòa miễn dịch. Khi thiếu ngủ kéo dài, hệ miễn dịch suy yếu, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tự miễn – nguyên nhân phổ biến gây bệnh tuyến giáp như Basedow (Graves) hoặc Hashimoto.
Những yếu tố nguy cơ khác cần lưu ý:
Ngoài giấc ngủ, nhiều yếu tố khác cũng góp phần gây rối loạn tuyến giáp, bao gồm: Bệnh tự miễn (Graves, Hashimoto); thiếu hoặc thừa iốt trong chế độ ăn; thai kỳ và giai đoạn sau sinh; bệnh mạn tính như đái tháo đường type 1; yếu tố di truyền… Đặc biệt, phụ nữ là nhóm có nguy cơ cao hơn, nhất là trong giai đoạn mang thai hoặc sau sinh.
Các bệnh lý tuyến giáp thường tiến triển âm thầm, triệu chứng dễ nhầm lẫn với bệnh khác. Người dân nên đi khám khi có các dấu hiệu:
- Mất ngủ kéo dài không rõ nguyên nhân
- Mệt mỏi, thay đổi cân nặng bất thường
- Tim đập nhanh hoặc chậm bất thường
- Nhạy cảm với nóng hoặc lạnh
- Có khối u hoặc sưng ở vùng cổ
Chẩn đoán thường dựa vào xét nghiệm máu đo nồng độ TSH và FT4 (dạng tự do không gắn kết với protein còn gọi là dạng hoạt động của T4) Tùy từng trường hợp, bác sĩ sẽ chỉ định điều trị bằng hormone thay thế (như levothyroxine) hoặc thuốc kháng giáp.
3. Cách cải thiện giấc ngủ ở người bệnh tuyến giáp
Bên cạnh điều trị y khoa, việc điều chỉnh lối sống đóng vai trò quan trọng giúp cải thiện giấc ngủ.
Trước hết, cần duy trì thói quen ngủ đều đặn: đi ngủ và thức dậy cùng giờ mỗi ngày, kể cả cuối tuần. Tránh sử dụng thiết bị điện tử ít nhất 1 giờ trước khi ngủ vì ánh sáng xanh có thể làm rối loạn nhịp sinh học.
Môi trường ngủ cũng cần được tối ưu: Nhiệt độ phòng khoảng 18–20°C thường phù hợp, nhưng người bệnh tuyến giáp nên điều chỉnh theo cảm nhận cá nhân, do cường giáp dễ gây nóng còn suy giáp gây lạnh.
Chế độ ăn uống cũng ảnh hưởng đến giấc ngủ và chức năng tuyến giáp: Người bệnh nên tránh ăn quá no trước khi ngủ, hạn chế caffeine và rượu vào buổi tối, đảm bảo đủ iốt nhưng không lạm dụng, ưu tiên thực phẩm lành mạnh, dễ tiêu…
Ngoài ra, các hoạt động thư giãn như đọc sách, nghe nhạc nhẹ, tập giãn cơ hoặc thiền trước khi ngủ có thể giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ.
Tập luyện các môn thể thao đều đặn, hàng ngày như bóng bàn, cầu lông, tập Pickleball, tập Gym...cũng tốt cả về số lượng và chất lượng giấc ngủ.
Tuyến giáp và giấc ngủ có mối liên hệ chặt chẽ và tác động qua lại lẫn nhau. Rối loạn chức năng tuyến giáp có thể gây mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều, trong khi giấc ngủ kém lại làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu, kết hợp điều trị đúng và duy trì lối sống lành mạnh sẽ giúp cải thiện cả giấc ngủ và sức khỏe nội tiết.
Mời độc giả xem thêm:
